Tehran (Caasimada Online) – Iran ayaa ka fiirsaneysa martiqaad ay sheegtay inay heshay oo ku saabsan inay ku biirto Heshiiska Wadajirka ah ee Difaaca Makka, kaas oo bishan ay wada saxiixdeen Sacuudi Carabiya, Turkiga iyo Pakistan, xilli Bariga Dhexe uu wajahayo isbeddel weyn oo dhinaca amniga ah.
Mehdi Rahimi, madaxa wakaaladda wararka rasmiga ah ee baarlamaanka Iran, ayaa wareysi uu Axaddii siiyay telefishinka Al Mayadeen ku sheegay in Tehran loo soo gudbiyay martiqaad ay kaga mid noqon karto heshiiska, isla markaana madaxda Iran ay hadda qiimeynayaan arrintaas.
“Iran waxay heshay martiqaad ay ugu biireyso Heshiiska Makka, arrintana waa la baarayaa,” ayuu yiri Rahimi.
Waxa uu soo dhaweeyay dadaallada ay dowladaha gobolka ku doonayaan inay ku dhistaan hannaan amni oo ay iyagu leeyihiin, isaga oo sheegay in Iran muddo dheer ku baaqeysay in dalalka Bariga Dhexe ay yareeyaan ku tiirsanaanta quwadaha dibadda.
Rahimi ayaa sheegay in dagaalkii dhowaan lala galay Iran uu dalalka gobolka tusay, sida uu hadalka u dhigay, in Mareykanku uusan awoodin inuu bixiyo ammaanka uu muddo dheer u ballanqaaday xulafadiisa.
Si kastaba, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran weli si rasmi ah uma xaqiijin martiqaadka, sidoo kalena Sacuudi Carabiya, Turkiga iyo Pakistan midkoodna kama hadlin in Tehran si rasmi ah loogu casuumay heshiiska.
Heshiis difaac oo cusub
Heshiiska Wadajirka ah ee Difaaca Makka waxaa 7-dii Agoosto magaalada Makka ku kala saxiixday Dhaxal-sugaha Sacuudiga Mohammed bin Salman, Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan iyo Ra’iisul Wasaaraha Pakistan Shehbaz Sharif.
Qodobka ugu muhiimsan heshiiska ayaa dhigaya in weerar lagu qaado mid ka mid ah saddexda dal loo arko weerar lagu qaaday dhammaantood, taas oo la barbar dhigay mabda’a ku jira qodobka shanaad ee heshiiska NATO.
Inkasta oo faahfaahinta sida ay dalalku militari ahaan uga jawaabi doonaan weerar noocaas ah aysan weli si buuxda u caddayn, heshiiska ayaa loo arkaa tallaabo muhiim ah oo ay saddexda dowladood ku doonayaan inay ku xoojiyaan iskaashigooda difaaca iyo awoodda ay iskaga celin karaan khataraha gobolka.
Iran markii hore walaac kama muujin dhismaha isbahaysigan.
Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iran Esmail Baghaei ayaa 10-kii Agoosto sheegay in Tehran aysan “sabab ay uga walaacdo” u arkin heshiiska cusub.
Mowqifkaas ayaa hadda u muuqda mid sii xoogeysanaya, haddii ay xaqiiqo noqoto in Iran lafteeda loo fidiyay fursad ay kaga mid noqon karto isbahaysiga.
Ku biirista Iran waxay si weyn wax uga beddeli lahayd muuqaalka heshiiska. Saddexda dal ee hadda ku jira ayaa xiriir amni oo xooggan la leh dalalka reer Galbeedka, halka Iran ay tobannaan sano khilaaf siyaasadeed iyo mid militari kula jirtay Mareykanka.
Erdogan oo albaabka furay
Madaxweyne Erdogan ayaa horay u caddeeyay in Ankara aysan dooneyn in heshiisku ku ekaado Sacuudi Carabiya, Turkiga iyo Pakistan.
Wareysi qoraal ah oo 12-kii Agoosto lagu daabacay wargeyska Sacuudiga ee Asharq Al-Awsat, Erdogan ayaa sheegay in himilada laga leeyahay heshiiska ay tahay in mustaqbalka ay ku soo biiraan dalal kale oo gobolka ah.
“Aragtideennu kuma koobna saddexda dal,” ayuu yiri Erdogan. “Waxaan rajeyneynaa inuu ballaarto, waxaana suuragal ah in maalin uun ay soo baxaan duruufo ku habboon in dhammaan dalalka gobolka ay ku midoobaan dalladdiisa.”
Madaxweynaha Turkiga ayaa sidoo kale diiday in heshiiska loo arko tallaabo si toos ah uga dhalatay dagaalkii Mareykanka iyo Israel ay la galeen Iran, isaga oo sheegay in fikradda iskaashiga saddex-geesoodka ah ay muddo soo jirtay, lagana wada hadlay kulamo hore oo dhexmaray dalalka saxiixay iyo dowlado kale.
Hase yeeshee, heshiiska ayaa la saxiixay xilli dagaalka Iran uu si weyn u beddelay xisaabta amni ee gobolka.
Dagaalka oo billowday 28-kii Febraayo ayaa dhaawacay kalsoonidii ay qaar ka mid ah dalalka Khaliijku ku qabeen dalladda amni ee Mareykanka, gaar ahaan markii jawaabihii militari ee Iran ay saameeyeen dalal martigeliya saldhigyo Mareykan ah.
Taasi waxay sare u qaaday doodda ku saabsan in dowladaha gobolka ay dhistaan hannaan amni oo aan gebi ahaanba ku tiirsaneyn Washington.
Farqiga Iran iyo Masar
Doodda ku saabsan ballaarinta heshiiska ayaa sidoo kale soo bandhigtay kala duwanaanshaha siyaasadeed ee ka dhex jira dowladaha gobolka.
Inkasta oo Erdogan uu si furan uga hadlay in dalal kale lagu soo daro, warbaahinta Middle East Eye ayaa bishan sheegtay in Sacuudi Carabiya ay diidday dadaal Turkigu ku doonayay in Masar laga dhigo xubin ka mid ah heshiiska.
Saddex ilo-wareed oo Sacuudi ah ayaa sheegay in Riyadh aysan dooneyn in Masar lagu daro heshiiska “ugu yaraan hadda”, iyagoo arrinta ku sababeeyay caro sii kordheysa oo Sacuudigu ka qabo siyaasadaha dowladda Madaxweyne Abdel Fattah el-Sisi iyo su’aalo la iska weydiinayo miisaanka istiraatiijiyadeed iyo militari ee Qaahira.
Haddii Iran ugu dambeyn lagu daro halka Masar ay bannaanka ka sii joogto, waxay taasi noqon kartaa calaamad muujineysa sida xulafeysiga Bariga Dhexe uu dib ugu qaabeynayo xiriirro hore oo muddo dheer loo arkayay kuwo joogto ah.
Go’aanka ay Tehran ka gaarto martiqaadka ayaa sidaas darteed noqon kara mid ka weyn ku biirista heshiis difaac oo keliya.
Waxa uu tilmaami karaa jihada uu u socdo hannaan cusub oo amni oo gobolka ah, kaas oo dalalka Bariga Dhexe ay isku dayayaan inay iyagu door weyn ka ciyaaraan dammaanad-qaadka ammaankooda, xilli kalsoonida lagu qabo nidaamkii amni ee uu Mareykanku hoggaaminayay ay sii wiiqmeyso.

