Nairobi (Caasimada Online) – Dowladda Kenya ayaa weli ra’iisul wasaare ku-xigeenka labaad ee Soomaaliya, Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, ku haysa liiska dadka aan loo oggolaan inay dalkaas galaan, inkastoo uu dib ugu celiyey baasaboorkiisii Kenya, kaarka aqoonsiga iyo shahaadada dhalashada.
Saraakiisha Kenya ayaa ku eedeynaya Jibriil inuu taageeray abaabulka maleeshiyaad ka dagaallama gobolka Gedo, oo xuduud dheer la wadaaga Kenya. Jibriil iyo dowladda Soomaaliya midkoodna si rasmi ah ugama jawaabin eedeymahaas amni.
Jibriil ayaa Isniintii sheegay inuu dokumentiyada ku wareejiyey safaaradda Kenya ee Muqdisho, isaga oo tallaabada ku tilmaamay go’aan maamul oo uu si iskiis ah u qaatay, si meesha looga saaro su’aalaha ka dhashay inuu xil sare ka hayo Soomaaliya isaga oo isla mar ahaantaana haysta dokumentiyo Kenyan ah.
“Go’aanka dib loogu celiyey dokumentiga wuxuu ahaa go’aan maamul oo aan si iskeed ah u qaatay, mana uusan ka dhalan codsi ama khilaaf igala dhexeeya dowladda Kenya,” ayuu yiri Jibriil.
“Dib u celinta baasaboorka waxay muujineysaa sida ay iiga go’an tahay in kaalinteyda mas’uuliyadeed ay ahaato mid aan mugdi ku jirin iyo daacadnimadeyda buuxda ee Soomaaliya,” ayuu sii raaciyey.
Safaaradda Kenya ee Muqdisho ayaa xaqiijisay inay heshay dokumentiyada, isla markaana ay u gudbin doonto hay’adaha dowladda ee Nairobi. Jibriil wuxuu ku adkeystay in baasaboorka uu ahaa mid sharci ah oo loo soo saaray si waafaqsan shuruucda Kenya.
Hase yeeshee, celinta baasaboorka ayaan waxba ka beddelin mowqifka hay’adaha amniga Kenya. Saraakiil la hadlay wargeyska The EastAfrican ayaa sheegay in Jibriil weli loo aqoonsan yahay qof aan dalka laga rabin, kaddib baaritaanno ay sheegeen inay muddo socdeen.
“Baaritaanno la sameeyey muddo ayaa muujiyey inuu ku lug lahaa dhaqdhaqaaqyo khatar ku ah amniga qarankeenna,” ayuu sarkaal ka tirsan waaxda socdaalka Kenya u sheegay wargeyska, inkastoo uusan soo bandhigin caddeymo faahfaahsan oo taageeraya eedeynta.
Eedeynta la xiriirta Gedo
Saraakiisha Kenya ayaa si gaar ah Jibriil ugu eedeynaya inuu taageeray qorista iyo abaabulka dagaalyahanno laga soo uruuriyey deegaanno ku yaalla dhinaca Kenya ee xadka, kuwaas oo la sheegay in loo diyaarinayey inay la dagaallamaan ciidamada Jubbaland ee ku sugan agagaarka degmada Ceelwaaq.
Gobolka Gedo ayaa muddooyinkii dambe noqday goob ay ku loollamayaan dowladda federaalka iyo maamulka Jubbaland. Colaadaha gobolka ka dhaca ayaa dhowr jeer saameeyey degmada Mandheera ee Kenya, iyada oo shacabka qaarkood ay xadka ka gudbeen, ganacsiguna hakad galay.
Kenya waxay ka cabsi qabtaa in dagaallo kale oo ka dhaca Gedo ay gudaha dalkeeda u soo gudbiyaan hub, maleeshiyaad iyo barakacayaal cusub. Nairobi ayaa sidoo kale ka walaacsan dhaq-dhaqaaqyada Al-Shabaab iyo isku dhex-yaaca ciidamada kala taageersan dowladda federaalka iyo Jubbaland.
Jibriil waa xildhibaan ka tirsan baarlamaanka federaalka, kana soo jeeda deegaan-doorasho ku yaalla Jubbaland. Wuxuu sidoo kale muddo kooban hoggaamiye ku-meel-gaar ah ka ahaa maamulka Koonfur Galbeed, kaddib markii ciidanka dowladda federaalka ay la wareegeen Baydhaba, madaxweynihii hore Cabdicasiis Laftagareen-na uu xilka ka tegay.
Sheekh Aadan Maxamed Nuur Madoobe, oo horay u ahaa guddoomiyaha Golaha Shacabka, ayaa bishii June loo doortay madaxweynaha Koonfur Galbeed, isaga oo xilka kala wareegay maamulkii ku-meel-gaarka ahaa.
Masaafurintii hore ee Jibriil
Khilaafka Jibriil iyo hay’adaha socdaalka Kenya wuxuu si weyn bannaanka ugu soo baxay dabayaaqadii June, markii loo diiday inuu Nairobi galo, dabadeedna dib loogu celiyey Muqdisho.
Warbixin boolis oo laga qoray garoonka Jomo Kenyatta ayaa sheegtay inuu Nairobi ku tegay baasaboorka diblomaasiga Soomaaliya iyo fiiso Kenya ah oo shaqeyneysay. Markii ay saraakiisha socdaalku su’aalo ka weydiiyeen baasaboorka Kenya ee uu haystay, wuxuu diiday inuu wareejiyo, isaga oo sheegay inuu keliya maxkamad horteed ku dhiibi karo.
Waxaa lagu hayey qeybta martida muhiimka ah ee garoonka, kahor inta aan subaxdii xigtay diyaarad loogu celin Muqdisho. Kenya ayaa markaas sheegtay inay ka shakisan tahay qaabkii uu ku helay baasaboorka, halka Jibriil uu markii dambe ku adkeystay inuu ahaa dokumenti dhab ah oo sharci ahaan loo siiyey.
Sida laga soo xigtay The EastAfrican, Jibriil wuxuu baasaboorka Kenya markii ugu horreysay helay 2013, wuxuuna cusbooneysiiyey laba sano kahor. Kenya iyo Soomaaliya labaduba waxay oggol yihiin laba dhalasho, balse sharciga Kenya wuxuu qofka ku waajibinayaa inuu shaaciyo dhalashooyinka iyo baasaboorrada kale ee uu haysto.
Kenya ayaa sidoo kale laashay baasaboorka wasiir ku-xigeenka kalluumeysiga Soomaaliya, Cali Ifiye Cali, iyadoo labada mas’uul lagu eedeeyey inay door ku lahaayeen dhaqdhaqaaqyo amni-darro oo ka jiray Gedo.
Xiisad sii ballaaraneysa
Arrinta Jibriil ayaa timid xilli mas’uuliyiin kale oo Soomaali ah lagu celiyey garoonka Nairobi. Wasiiru dowlaha madaxtooyada Soomaaliya, Abshir Bukhaari, ayaa dabayaaqadii July loo diiday inuu Kenya galo, kaddib markii saraakiisha socdaalku su’aalo ka keeneen dokumentiyada uu watay.
Dhacdadaas ayaa dhalisay xiisad diblomaasiyadeed, iyadoo warbaahinta Soomaaliya ay sheegtay in Wasaaradda Arrimaha Dibadda ay u yeertay safiirka Kenya ee Muqdisho. Labada dowladood si faahfaahsan ugama hadlin kulankaas iyo sababta rasmiga ah ee loo celiyey Bukhaari.
Wasiiru dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar — Cali Balcad — ayaa sheegay in arrimaha baasaboorradu yihiin kuwo qofka quseeya, isla markaana Kenya ay xaq u leedahay inay maamusho xuduudaheeda iyo dokumentiyada ay bixiso.
Jibriil ayaa dhinaciisa isku dayay inuu dejiyo xiisadda, isaga oo uga mahadceliyey dowladda iyo shacabka Kenya martigelintii ay sannado badan u sameeyeen Soomaalida.
“Deeqsinimadooda iyo saaxiibtinimadooda waxaa mar walba lagu xusuusan doonaa ixtiraam iyo mahadnaq,” ayuu yiri, isaga oo ballanqaaday inuu ka shaqeyn doono xoojinta xiriirka labada dal.
Si kastaba, go’aanka Kenya ee ah inaan hadda loo oggolaan Jibriil inuu dalkaas galo wuxuu muujinayaa in muranka uusan ku koobneyn baasaboorka uu celiyey, balse uu galay arrimo amni, siyaasadda Gedo iyo loollanka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya dowladda federaalka iyo Jubbaland.