New Delhi (Caasimada Online) – Xiriirka difaaca ee Soomaaliya iyo Pakistan oo si xawli ah u sii xoogeysanaya ayaa indhaha ku soo jeediyey Hindiya, oo si dhow ula socota doorka cusub ee Islamabad ay ka sameysaneyso Geeska Afrika iyo galbeedka Badweynta Hindiya.
Arrintan ayaa si gaar ah loo hadal hayaa kadib booqashadii uu bishan Pakistan ku tagay wasiirka gaashaandhigga Soomaaliya Axmed Macallin Fiqi, oo ay wehliyeen saraakiil sare oo ka tirsan ciidamada qalabka sida, oo ay ku jiraan madaxda ciidamada badda iyo cirka.
Intii uu joogay Pakistan, Fiqi wuxuu kulamo la yeeshay madaxda ciidamada dhulka, cirka iyo badda ee dalkaas, iyadoo labada dowladood ay isla meel dhigeen in la ballaariyo iskaashiga tababarka ciidamada, la-dagaallanka argagixisada, amniga badda iyo dhismaha awoodda ciidamada Soomaaliya.
Booqashadaas ayaa sidoo kale gaartay xarumaha waxbarashada iyo warshadaha difaaca Pakistan, taas oo muujineysa in iskaashigu uusan ku koobneyn tababar ciidan oo keliya.
Hindiya ayaa 7-dii Agoosto sheegtay inay “si dhow” ula socoto horumarka xiriirka Soomaaliya iyo Pakistan, xilli New Delhi ay sidoo kale isha ku heyso isbeddellada cusub ee amni ee ka socda Bariga Dhexe, Badda Cas iyo Badweynta Hindiya.
Aragtidaas waxaa sii xoojiyey Gurjit Singh, oo hore u ahaa safiirka Hindiya u fadhiya Itoobiya, Jabuuti iyo Midowga Afrika, kana mid ah diblomaasiyiinta Hindiya ee muddo dheer ka shaqeynayey arrimaha Afrika.
Singh ayaa maqaal uu dhowaan qoray ku tilmaamay Soomaaliya inay isu beddelayso “xuduud istaraatiiji ah oo cusub” oo Pakistan ay ka sameysaneyso gobolka.
Waxa uu xiriirka Muqdisho iyo Islamabad u arkaa mid ka weyn heshiis iskaashi oo caadi ah, isaga oo ku xiraya tartanka awoodaha ee ka socda Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.
Sababta Somalia muhiim u tahay
Soomaaliya waxay ku taallaa meel juqraafi ahaan aad muhiim ugu ah ganacsiga iyo amniga caalamka.
Xeebteeda dheer waxay ku fidsan tahay Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya, waxaana waqooyiga dalka ka dhow marin-biyoodka Baabul-Mandab oo isku xira Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys.
Marinkan waxaa mara qeyb weyn oo ka mid ah ganacsiga u kala goosha Aasiya, Bariga Dhexe iyo Yurub.
Hindiya lafteeda ayaa muddo dheer muhiimad gaar ah siisay ammaanka biyaha Soomaaliya. Ciidamada badda Hindiya waxay tan iyo 2008 howlgallo ka dhan ah burcad-badeedda ka wadeen Gacanka Cadmeed iyo xeebaha Soomaaliya, iyagoo ilaalinayey maraakiibta ganacsiga.
Pakistan-na waa quwad ciidan oo muhiim ah oo ku taal Badweynta Hindiya, isla markaana ah dalka ay Hindiya sida weyn ugu loolanto Koonfurta Aasiya.
Sidaas darteed, xiriir militari oo waqti dheer dhex mara Pakistan iyo Soomaaliya wuxuu New Delhi ku yeelan karaa macne ka duwan kan Muqdisho.
Pakistan waxay xiriirkaas ka heli kartaa saameyn diblomaasiyadeed, xiriirro joogto ah oo dhex mara saraakiisha ciidamada, fursado suuq oo dhinaca qalabka difaaca ah iyo aqoon dheeraad ah oo ku saabsan deegaan badeed istaraatiiji ah.
Hase yeeshee, arrintaasi weli kama dhigna in Pakistan ay saldhig ciidan ka dhisaneyso Soomaaliya.
Ma jiro saldhig Pakistani
Ilaa hadda ma jiro heshiis la shaaciyey oo Pakistan siinaya saldhig militari, deked ay si joogto ah u isticmaalaan ciidamadeeda badda ama ciidamo dagaal oo ay Soomaaliya keento.
Waxa la xaqiijiyey waxay ku kooban yihiin tababar, la-dagaallanka argagixisada, iskaashi farsamo, horumarinta hay’adaha ciidamada iyo amniga badda.
Si kastaba, baaxadda kulamadii ugu dambeeyey ayaa muujineysa in Pakistan ay raadineyso xiriir difaac oo ka qoto dheer kii hore.
Wasiir Fiqi wuxuu la kulmay taliyaha ciidamada badda Pakistan Admiral Naveed Ashraf, waxaana wada-hadallada diiradda lagu saaray ammaanka badda iyo sidii loo xoojin lahaa awoodda ciidamada badda iyo ilaalada xeebaha Soomaaliya.
Waxa kale oo uu la kulmay taliyaha ciidamada cirka Pakistan, iyadoo Islamabad ay soo bandhigtay tababar iyo taageero lagu horumarinayo ciidamada cirka Soomaaliya.
Waftiga Soomaaliyeed wuxuu sidoo kale booqday Jaamacadda Difaaca Qaranka Pakistan iyo shirkadda dowladda ee Global Industrial & Defence Solutions, oo soo saarta isla markaana suuq-geysa qalabka difaaca.
Tallaabooyinkaas ayaa muujinaya in iskaashigu u socdo dhinacyo badan oo ka tirsan ciidamada Soomaaliya.
Pakistan oo galbeed u sii jeedda
Dhaqdhaqaaqa Pakistan ee Soomaaliya wuxuu sidoo kale ku soo beegmayaa xilli Islamabad ay ballaarineyso doorkeeda amni ee ka baxsan Koonfurta Aasiya.
Pakistan waxay xiriir militari oo aad u dhow la leedahay Turkiga iyo Sacuudiga, oo labaduba Soomaaliya dano amni iyo istaraatiiji ah ku leh.
Turkiga ayaa Soomaaliya ka leh saldhigga tababarka ciidamada ee TURKSOM, wuxuuna door weyn ka qaataa tababarka ciidanka iyo horumarinta awoodaha difaaca Soomaaliya.
Sacuudiga ayaa isna muhiimad gaar ah siinaya ammaanka Badda Cas iyo Baabul-Mandab, oo si toos ah ula xiriira ammaanka iyo ganacsiga boqortooyada.
Si kastaba, ma jiro wax caddeynaya in saddexda dal ay Soomaaliya ka dhisayaan isbahaysi militari oo wadajir ah.
Waxa muuqda ayaa ah in Pakistan ay hadda xiriir la sameysaneyso goob ay laba ka mid ah saaxiibadeeda ugu dhow horey saameyn ugu lahaayeen.
Taasi waa mid ka mid ah sababaha ay Hindiya arrintan u eegayso si ka duwan iskaashi laba geesood ah oo caadi ah.
Xisaabta siyaasadeed ee Muqdisho
Dowladda Soomaaliya dhankeeda waxay xiriirka Pakistan u arki kartaa qeyb ka mid ah dadaalka ay ku kala ballaarineyso saaxiibada ka caawinaya dib-u-dhiska ciidamada.
Soomaaliya waxay weli dagaal kula jirtaa Al-Shabaab, waxayna dooneysaa inay dhisto ciidan awood u leh inuu la wareego masuuliyadaha amni ee muddo dheer ay qaadeen saaxiibada caalamka.
Pakistan waxay Soomaaliya siin kartaa tababar, khibrad la-dagaallanka kooxaha hubeysan, aqoon dhinaca ciidamada cirka iyo badda ah iyo qalab difaac oo ka jaban kan dalal badan oo reer galbeed ah.
Muqdisho sidoo kale xiriir militari oo xooggan ayay la leedahay Turkiga, Mareykanka iyo dalal kale, iyadoo isku dayaysa inaysan ku tiirsanaan hal saaxiib oo keliya.
Xiriirka Soomaaliya iyo Hindiya laftiisa weli waa mid wanaagsan, labada dowladoodna waxay iska kaashadaan arrimo ay ka mid yihiin waxbarashada, caafimaadka iyo ganacsiga.
Sidaas darteed, xiriirka Pakistan iyo Soomaaliya si fudud looguma tilmaami karo inuu yahay qeyb cusub oo ka mid ah loolanka Hindiya iyo Pakistan.
Hase yeeshee, marka laga eego New Delhi, Pakistan waxay hadda dhiseysaa xiriir militari, mid badeed iyo mid dhinaca warshadaha difaaca ah oo ay la leedahay dal ku yaalla mid ka mid ah meelaha ugu istaraatiijisan Badweynta Hindiya.
Pakistan weli saldhig ciidan kuma laha Soomaaliya, mana jirto qorshe noocaas ah oo la shaaciyey.
Laakiin xawaaraha iyo baaxadda uu xiriirka labada dal ku socdo ayaa hadda ku filan in Hindiya ay si dhow isha ugu hayso halka uu ku dambeyn karo.