Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiiru-dowlaha Wasaaradda Arrimaha Gudaha Soomaaliya, Saadaad Caliyow ayaa dib ugu laabtay shaqadiisa kaddib markii uu ka haray tartankii doorashada Guddoomiyaha Golaha Shacabka.
Arrintan waxay dhalisay hadal-hayn xooggan iyo su’aalo hor leh, inkastoo Saadaad uu sheegay in warqaddii istiqaaladda ee uu gudbiyay aan laga aqbalin, sidaasna uu shaqada ugu laabtay.
Marka hore, waxaa muhiim ah in la kala saaro laba arrimood: qofka oo ku dhawaaqa inuu is-casilay iyo istiqaalad si rasmi ah u dhaqan gashay.
Labadaasi isku macne ma aha. Haddii mas’uul uu warqad istiqaalad gudbiyo, balse xafiiska ama hay’adda awoodda u leh magacaabistiisa aysan aqbalin, waxaa suurtagal ah in xilkiisii sharci ahaan sii socdo.
Sida uu Saadaad Caliyow sheegay, warqaddiisa istiqaaladda lama aqbalin, taasoo ka dhigan in dhinaca dowladda aan loo arkin inuu si rasmi ah uga baxay xilka. Sidaas darteed, dib ugu laabashadiisa shaqada waxay noqon kartaa natiijo ka dhalatay in istiqaaladdii aysan helin oggolaanshihii loo baahnaa.
Maxaa ka dambeeyay istiqaaladda?
Si kastaba, waqtiga ay arrintani dhacday ayaa ah mid mudan in si gaar ah loo eego. Saadaad Caliyow wuxuu istiqaaladda ku dhawaaqay xilli uu rabay inuu galo tartanka Guddoomiyaha Golaha Shacabka, taasoo ka dhigan in xilka fulinta iyo hamigiisa siyaasadeed ay is dul saarnaayeen.
Istiqaaladdaas waxaa loo fasiran karaa inay ahayd isku day uu ku doonayay inuu kala saaro xilkiisa dowladda iyo tartanka uu galay. Tani waa arrin siyaasadeed oo la fahmi karo, maadaama xil sare oo dowladda ah iyo u tartamidda hoggaanka baarlamaanka ay abuuri karaan dood ku saabsan dhex-dhexaadnimada iyo isticmaalka awoodda dowladda.
Markii uu tartankii ka haray, xaaladda ayaa is beddeshay. Maadaama sababtii ugu weynayd ee uu xilka uga tegay meesha ka baxday, dib ugu laabashada wasaaradda waxay noqotay waddo macquul ah, haddii istiqaaladdii aan hore loo aqbalin.
Maxaa laga filayaa dowladda?
Dowladda Federaalka waxaa looga baahan yahay inay caddeyso nidaamka lagu maareeyay istiqaaladda. Haddii aan la aqbalin, waa in la caddeeyo cidda diiday, sababta loo diiday iyo in mas’uulka si rasmi ah loogu wargeliyay inuu xilka sii wato.
Tani ma aha arrin ku kooban Saadaad Caliyow. Waa tusaale muujin kara sida dowladda u maareyso istiqaaladaha mas’uuliyiinta marka ay jiraan isbeddello siyaasadeed ama tartamo doorasho.
Haddii mas’uul kasta uu awood u leeyahay inuu ku dhawaaqo istiqaalad, haddana si fudud ugu laabto xafiiska iyadoo uusan jirin habraac cad, waxaa dhaawacmi kara fahamka dadweynaha ee nidaamka maamulka dowladda.
Saadaad Caliyow wuxuu sidoo kale tusaale u yahay sida siyaasadda Soomaaliya ay mararka qaar isugu dhex milmaan xilalka dowladda iyo tartamada siyaasadeed.
Dhacdadani waxay xukuumadda siinaysaa fursad ay ku caddeyso habraacyada xilalka. Waa muhiim in la ogaado in mas’uulku marka uu istiqaalad gudbiyo uu weli yahay mas’uul shaqeynaya ilaa laga aqbalo, mise warqadda lafteedu ay leedahay saameyn sharci ah.
Haddii jawaabtu noqoto in aqbalaad rasmi ah loo baahan yahay, waxaa habboon in nidaamkaas si joogto ah loogu dabaqo dhammaan mas’uuliyiinta. Taasi waxay meesha ka saari kartaa fasiraadaha siyaasadeed ee ku saabsan in qof gaar ah loo oggolaaday wax aan cid kale loo oggolaan.
Si kastaba, dib ugu laabashada Saadaad Caliyow ee Wasaaradda Arrimaha Gudaha waxay u muuqataa marka laga duulo hadalkiisa inay ka dhalatay in istiqaaladdii uu gudbiyay aan la aqbalin iyo inuu ka haray tartankii Guddoomiyaha Golaha Shacabka.
Sidaas darteed, dhacdadu ma aha oo keliya sheeko ku saabsan mas’uul xilka iska casilay oo haddana ku soo noqday ee waxay taabaneysaa sida Soomaaliya u maareyso xilalka dowladda, tartanka siyaasadeed iyo habraaca istiqaaladaha.