Stockholm (Caasimada Online) – Sweden oo ah dal ku yaalla Waqooyiga Yurub, isla markaana ay ku nool yihiin ku dhowaad 10 milyan oo qof ayaa si weyn u xoojisay garab istaagga Finland xilli walaaca laga qabo Ruushka uu sare u kacay.
Tallaabadan ayaa muujinaysa sida dalalka yaryar ama dhexdhexaadka ah ay mararka qaar u arkaan in difaaca xulafadooda uu yahay qayb ka mid ah difaaca dalkooda, xitaa haddii dagaalku uusan si toos ah uga socon dhulkooda.
Su’aasha muhiimka ahi waxay tahay: maxay Sweden ugu degdegaysaa difaaca Finland, iyadoo Finland ay leedahay ciidan iyo nidaam difaac oo u gaar ah? Jawaabtu waxay ku jirtaa juqraafi-strategiga iyo fahamka casriga ah ee amniga.
Dalalku ma daneeyaan oo keliya waxa ka dhacaya xuduudahooda, balse waxay si dhow ula socdaan halka ay khataruhu ka soo dhaqaaqi karaan iyo halka lagu joojin karo ka hor inta aysan gaarin dhulkooda.
Difaaca hore iyo ka fogaanshaha khatarta
Istaraatiijiyad ahaan, marka dal uu wajaho awood ciidan oo ka xoog badan, wuxuu isku dayaa inuu khatarta ka fogeeyo xuduudihiisa.
Haddii khatarta lagu joojin karo meel ka baxsan dalka, waxaa loo arkaa inay ka qiimo badan tahay in la sugo ilaa ay gaarto gudaha dalka. Sidaas darteed, difaaca Finland wuxuu Sweden u noqon karaa difaac horudhac ah oo lagu ilaalinayo amniga gobolka Scandinavia.
Arrintan waxay leedahay cashar si toos ah Soomaaliya u quseeya. Joogitaanka ciidamada Itoobiya iyo Kenya ee Soomaaliya, iyo sidoo kale ciidamada kale ee Afrikaan ah ee qaybta ka ah hawlgallada amniga, looma fahmi karo oo keliya inay yihiin ciidamo Soomaaliya loogu caawinayo la-dagaallanka Al-Shabaab.
Dal kasta oo ciidan dibadda u dira wuxuu leeyahay dano amni, siyaasadeed iyo istaraatiiji ah oo u gaar ah.
Soomaaliya iyo danaha dalalka deriska ah
Itoobiya iyo Kenya, tusaale ahaan, waxay muddo dheer wajahayeen khatar ka timaadda Al-Shabaab. Sidaas darteed, marka ay ciidamadoodu gudaha Soomaaliya ka hawlgalaan, waxaa jira dano amni oo ka baxsan taageerada Soomaaliya.
Ujeeddada ugu weyn waxay noqon kartaa in khatarta lagu qabto gudaha Soomaaliya, halkii ay uga gudbi lahayd xuduudaha oo ay weerarro ka geysan lahayd gudaha Kenya ama Itoobiya.
Tani waxay sidoo kale sharrax ka bixin kartaa sababta mararka qaar shacabka Soomaaliyeed ay u dareemaan in natiijada laga filayay ciidamada shisheeye aysan la jaanqaadin kharashaadka iyo muddada ay Soomaaliya joogeen.
Soomaalidu waxay inta badan eegaan su’aasha ah: Al-Shabaab ma laga adkaaday? Halka dalalka ay ciidamadu ka yimaadeen ay mararka qaar eegayaan su’aal kale oo ah: khatartii dalkeenna ma laga fogeeyay?
Labadaas aragtiyood ayaa aad u kala duwan. Haddii Kenya ay rabto in Al-Shabaab laga fogeeyo xuduuddeeda, Itoobiya ay doonayso in weerarradu aysan gaarin dhulkeeda, halka Soomaaliya ay rabto in kooxda gebi ahaanba laga saaro dhulkeeda, waxaa jiri kara kala duwanaansho ku saabsan qeexidda guusha.
Xuduudaha iyo khatarta soo noqoshada
Waxaa intaas dheer, Soomaaliya waxay leedahay caqabad gaar ah: xuduudaheeda dhulka iyo badda. Al-Shabaab waa koox ka hawlgasha deegaan aan ku koobnayn hal meel oo go’an, waxaana suurtagal ah in cadaadis ciidan oo xooggan uu dagaalyahannada ku riixo inay u kala gudbaan deegaanno ama xuduudo kale.
Sidaas darteed, guul militari oo gudaha Soomaaliya laga gaaro waxay u baahan tahay qorshe lagu hubinayo in kooxda aysan dib uga soo laaban xuduudaha ama aysan u adeegsan dalalka deriska ah meel ay dib uga abaabusho.
Tani waa mid ka mid ah sababaha ay Soomaaliya ugu baahan tahay istaraatiijiyad amni oo ka weyn hawlgal ciidan oo gudaha dalka ka socda.
Waxaa loo baahan yahay iskaashi xuduudeed, xog-wadaag, ilaalinta xuduudaha, la-dagaallanka maalgelinta argagixisada iyo xakameynta shabakadaha dadka iyo hubka u kala gudbiya Soomaaliya iyo dalalka deriska ah.
Dagaalka iyo kala firdhinta awoodda
Waxaa sidoo kale jira dhinac kale oo istaraatiiji ah oo aan si weyn looga hadlin: dagaallada waxaa mararka qaar loo isticmaalaa in lagu kala mashquuliyo awoodaha.
Haddii dal awood ciidan leh lagu qasbo inuu ciidamo badan geliyo furin ka baxsan xuduudihiisa, waxaa hoos u dhici karta awoodda uu ku wajihi karo khatar kale oo gudaha ama xuduudihiisa ka jirta.
Marka dhinacaas laga eego, dagaalka Soomaaliya wuxuu noqon karaa qayb ka mid ah loollan amni oo gobolka ka socda. Dalalka deriska ah waxay rabaan in khatarta laga fogeeyo dhulkooda, halka Soomaaliya ay rabto inay dib ula soo noqoto awoodda buuxda ee dhulkeeda. Labada dano way is waafaqi karaan, balse mararka qaar waxay yeelan karaan mudnaano kala duwan.
Maxay quwadaha reer Galbeedku u taageeraan Soomaaliya?
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la fahmo sababta Mareykanka iyo dalalka Yurub ay boqollaal milyan oo dollar ugu bixiyaan amniga Soomaaliya.
Taageeradaasi ma aha oo keliya mid ku saleysan rabitaanka ah in Al-Shabaab laga adkaado, balse waxay sidoo kale la xiriirtaa ilaalinta xasilloonida Geeska Afrika, amniga marinnada ganacsiga, la-dagaallanka argagixisada iyo ka hortagga in Soomaaliya ay noqoto meel ay kooxaha hubeysan ama quwadaha kale ee loollanka kula jira reer Galbeedku ka helaan fursad.
Sidaas darteed, haddii hawlgalka AUSSOM ama taageerada reer Galbeedku Soomaaliya sii socoto, waa in la fahmaa in danaha Soomaaliya iyo kuwa taageerayaasheedu ay isku meel ku kulmaan, balse aysan mar walba isku mid ahayn.
Soomaaliya waxay u baahan tahay inay ka faa’iidaysato taageeradaas iyadoo isla waqtigaas dhisanaysa awood ciidan iyo mid hay’adeed oo u oggolaanaysa inay mustaqbalka si madax-bannaan u ilaaliso amnigeeda.
Casharka Sweden iyo Finland
Halkaas ayay ka muuqanaysaa casharka ugu weyn ee laga baran karo Sweden iyo Finland. Sweden waxay fahamsan tahay in haddii khatar weyn ay ka jirto meel ku dhow xuduuddeeda, sugitaanka ilaa khatartu albaabka soo gaarto aysan ahayn istaraatiijiyad wanaagsan. Sidaas darteed, waxay taageerada Finland u aragtaa maalgashi ku saabsan amniga Sweden lafteeda.
Sidoo kale, taageerada reer Galbeedka ee Ukraine waxaa lagu fahmi karaa isla aragtidan. Dalalka taageera Ukraine ma eegayaan oo keliya badbaadada Ukraine, balse waxay sidoo kale doonayaan in Ruushka lagu xaddido meel ka fog dalalka NATO, isla markaana aan loo oggolaan inuu si fudud ugu fidiyo awooddiisa militari dalal kale oo Yurub ah.
Arrintan waxaa laga dheehan karaa mabda’a loo yaqaan forward defence, oo ah in khatarta lagu joojiyo meel ka fog dhulka aad rabto inaad difaacdo. Taasi waxay ka duwan tahay difaac ku saleysan in la sugo weerarka kadibna laga jawaabo.
Soomaaliya maxay ka baran kartaa?
Soomaaliya waxay u baahan tahay inay mabda’aas ka barato, balse si waafaqsan xaaladdeeda. Haddii Al-Shabaab lagu ciribtiro gudaha dalka, balse aan la xakameyn xuduudaha, shabakadaha maalgelinta iyo isu-socodka dagaalyahannada, khatartu waxay heli kartaa fursad ay dib ugu soo laabato.
Sidaa darteed, guusha dhabta ahi ma noqon karto oo keliya qabsashada magaalo ama tuulo, balse waa in la dhiso nidaam ka hortaga soo noqoshada khatarta.
Si kastaba, arrinta Sweden iyo Finland waxay Soomaaliya xusuusinaysaa in amniga qaranku uusan ku koobnayn xadka dalka. Amniga gudaha, amniga xuduudaha, amniga gobolka iyo danaha quwadaha caalamka ayaa si isku xiran u shaqeeya.
Soomaaliya haddii ay rabto inay si dhab ah uga adkaato Al-Shabaab waxay u baahan tahay inay ka gudubto qorshe ku saleysan oo keliya hawlgallo militari, una gudubto istaraatiijiyad amni oo isku xirta ciidanka, sirdoonka, xuduudaha, diblomaasiyadda iyo iskaashiga gobolka.
Casharka Sweden wuxuu sidaas ku noqonayaa mid fudud: haddii aad rabto inaad dalkaaga ka ilaaliso dagaal, mararka qaar waa inaad dagaalka ku joojisaa meel ka baxsan xuduudahaaga.
Soomaaliya se caqabadda hortaalla waxay tahay inay xaqiijiso in dadaalka lagu joojinayo Al-Shabaab gudaha Soomaaliya uu ugu dambeyn u horseedo amni waara oo ay iyadu leedahay, halkii uu noqon lahaa oo keliya hab dalalka kale khatartooda looga fogeeyo.