Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Britain ayaa ku boorrisay madaxda Soomaaliya inay dardar geliyaan wada-hadallada siyaasadeed isla markaana horumar ka sameeyaan qorshaha ay Soomaalidu kula wareegayso masuuliyadda amniga, iyadoo sheegtay in labada arrimood ay muhiim u yihiin sii jiritaanka kalsoonida iyo taageerada beesha caalamka.
Farriintan ayaa waxaa Muqdisho ka gudbisay Wasiirka Horumarinta iyo Afrika ee Britain, Kirsty McNeill, oo Talaadadii booqashadeedii ugu horreysay ku timid Soomaaliya, halkaas oo ay kula kulantay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
Sida lagu sheegay war-saxaafadeed ay soo saartay dowladda Britain, McNeill ayaa madaxda Soomaalida ku dhiirrigelisay inay yeeshaan wada-hadallo wax-ku-ool ah oo xoojiya midnimada dalka, horseeda horumar siyaasadeed, isla markaana lagu dhiso heshiis ku saabsan mustaqbalka Soomaaliya.
London ayaa sidoo kale sheegtay in horumarka laga gaaro wada-hadallada siyaasadeed iyo qorshaha kala-guurka amniga uu muhiim u noqon doono go’aannada laga gaarayo taageerada mustaqbalka ee Britain ay siiso ciidamada Soomaaliya, taas oo loo sii mariyo Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya ee UNSOS.
Khilaafka doorashada
Baaqan ayaa imanaya xilli dowladda federaalka iyo mucaaradka ay weli isku hayaan qaabka loo qabanayo doorashada soo socota iyo cidda maamuleysa.
Labada dhinac waxay taageersan yihiin in Soomaaliya u gudubto doorasho dadweyne, balse waxay ku kala aragti duwan yihiin habka loo fulinayo iyo qaab-dhismeedka hay’adaha doorashada.
Dowladda federaalka ayaa dooneysa doorasho qof iyo cod ah oo dalka oo dhan ka dhacda, taas oo musharraxiintu uga qeybgalayaan iyagoo ka socda xisbiyo siyaasadeed oo diiwaangashan.
Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ah isbahaysi mucaarad ah oo ay ku jiraan Puntland iyo Jubbaland, ayaa dhinaciisa soo jeediyay nidaam ku-meel-gaar ah oo sii ilaalinaya habka awood-qeybsiga beelaha ee 4.5, balse shacabka siinaya fursad ay si toos ah ugu doortaan wakiilladooda.
Waxaa kale oo dhinacyadu isku khilaafsan yihiin maamulka doorashada iyo in dowlad-goboleedyadu yeeshaan guddiyo doorasho oo u gaar ah, kuwaas oo ka barbar shaqeeya guddiga heer federaal.
Wada-hadalladii u dhexeeyay dowladda iyo mucaaradka ayaa 20-kii July ku dhammaaday heshiis la’aan, kadib markii lagu kala aragti duwanaaday qodobadaas.
Khilaafka ayaa sii xoogaystay markii Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed uu soo jeediyay in la dhiso gole loo dhan yahay oo si ku-meel-gaar ah u maamula go’aannada la xiriira dastuurka iyo doorashooyinka ilaa laga gaarayo heshiis ballaaran.
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa 1-dii August diiday soo-jeedintaas, isagoo sheegay in Soomaaliya ay tahay inay ilaaliso hay’adaha dowladeed ee la dhisay tan iyo markii laga baxay xilligii ku-meel-gaarka ahaa, halkii dib loogu noqon lahaa nidaam kale oo ku-meel-gaar ah.
Ilaa hadda ma jiro heshiis siyaasadeed oo dhameystiran oo ay dowladda iyo mucaaradka ka gaareen arrimaha doorashada.
Taageerada amniga
Intii ay joogtay Muqdisho, McNeill ayaa sidoo kale la kulantay masuuliyiin ka tirsan UNSOS iyo Hawlgalka Midowga Afrika ee Taageerada iyo Xasilinta Soomaaliya ee AUSSOM.
Waxay bogaadisay dadaalka iyo khasaaraha ay ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika u galeen dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Britain ayaa sheegtay inay diyaar u tahay inay taageero dheeraad ah u fidiso ciidamada Soomaaliya iyada oo loo marayo UNSOS, oo bixiya adeegyo saadka iyo taageero kale oo aan hub ahayn oo muhiim u ah howlgallada amniga.
Taageerada ay Britain maalgeliso ee loo maro UNSOS waxaa ka mid ah raashin, teendhooyin, agab caafimaad iyo adeegyada daad-gureynta dhaawacyada.
Hase yeeshee, mustaqbalka nidaamka taageerada caalamiga ah ee ciidamada Soomaaliya iyo AUSSOM ayaa wajahaya hubanti la’aan dhaqaale.
Mareykanka ayaa hore u muujiyay inuusan taageeri doonin in laga bilaabo 2027 la sii wado taageerada Qaramada Midoobay ee AUSSOM, inkastoo Washington aysan kasoo horjeedin in la kordhiyo muddada hawlgalka Midowga Afrika laftiisa.
Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale billowday dhimista qaar ka mid ah shaqaalaheeda rayidka ah iyo diyaarinta iibinta hanti ay leedahay, iyadoo ay sii kordhayso walaaca ku saabsan dhaqaalaha lagu maalgeliyo howlgalka iyo taageerada amniga Soomaaliya.
Xaaladdaas awgeed, Britain ayaa ku adkeysatay in horumar laga sameeyo wada-hadallada siyaasadeed iyo qorshaha Soomaalidu kula wareegayso masuuliyadda amniga uu muhiim u yahay xaqiijinta taageerada mustaqbalka ee London.
Britain wax ballanqaad dhaqaale oo cusub kuma aysan dhawaaqin intii ay socotay booqashada McNeill.