Asmara (Caasimada Online) – Masar iyo Eritrea ayaa magaalada Asmara ku saxiixday heshiis dhanka gaadiidka badda ah, kaas oo lagu xoojinayo iskaashiga amniga Badda Cas, isu socodka ganacsiga iyo xiriirka dhaqaale ee gobolka.
Heshiiska ayaa imaanaya xilli Geeska Afrika uu wajahayo tartan istaraatiiji ah oo sii kordhaya, gaar ahaan xiisadaha la xiriira dadaalka Itoobiya ee helitaanka marin ay ku gaarto Badda Cas iyo muranka muddada dheer ka taagan Biyo-xireenka Weyn ee Renaissance (GERD).
Saxiixa heshiiska waxaa goobjoog ka ahaa Madaxweynaha Eritrea, Isaias Afwerki, xilli ay Asmara booqasho ku joogeen Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Masar, Badr Abdelatty, iyo Wasiirka Gaadiidka, Kamel al-Wazir.
Sida uu dhigayo heshiiska, Masar iyo Eritrea waxay abuuri doonaan marin toos ah oo maraakiib xamuul ah, kaas oo isku xiri doona dekedaha labada dal ee Badda Cas. Ujeeddadu waa in la ballaariyo iskaashiga ganacsiga, la fududeeyo isu socodka badeecadaha, lana xoojiyo xiriirka loojistikada ee labada dal.
Labada dowladood ayaa sidoo kale sheegay in amniga iyo maamulka Badda Cas ay yihiin mas’uuliyad gaar ah oo saaran dowladaha xuduudda la leh marinka biyahaas. Mowqifkaas ayaa loo arkaa farriin siyaasadeed oo ku wajahan dalalka aan xeebta ku lahayn Badda Cas, gaar ahaan Itoobiya, oo muddooyinkii dambe si xooggan u muujisay rabitaankeeda ah inay hesho marin badeed joogto ah.
Itoobiya, oo noqotay dal aan bad lahayn kaddib markii Eritrea ay xorriyadda qaadatay 1993, ayaa muddo dheer ku tiirsaneyd dekedaha dalalka deriska ah, gaar ahaan Djibouti. Bishii Janaayo 2024, Addis Ababa waxay heshiis is-afgarad ah la saxiixatay Somaliland, kaas oo la sheegay inuu Itoobiya siinayo marin ay ku gaarto Badda Cas. Soomaaliya ayaa heshiiskaas ku tilmaantay mid sharci-darro ah oo xadgudub ku ah madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed.
Xiisaddaas ayaa Masar siisay fursad ay ku ballaariso doorkeeda Geeska Afrika, iyadoo Qaahira ay si cad u taageertay Soomaaliya, isla markaana ay xoojisay xiriirka ay la leedahay Eritrea. Masar ayaa sidoo kale khilaaf culus kala dhexeeyaa Itoobiya oo ku saabsan GERD, kaas oo Qaahira ay u aragto khatar ku wajahan amnigeeda biyaha, maadaama Masar ay si weyn ugu tiirsan tahay webiga Nile.
Iskaashiga cusub ee Masar iyo Eritrea ayaa sidaas darteed ka baxsan heshiis ganacsi oo keliya. Wuxuu qeyb ka yahay dib-u-habeyn siyaasadeed oo ka socota gobolka, halkaas oo Badda Cas, dekedaha, biyaha Nile iyo amniga Geeska Afrika ay noqdeen arrimo isku xiran.
Masar ayaa sidoo kale ballaarisay xiriirkeeda diblomaasiyadeed iyo kan ciidan ee Soomaaliya. Qaahira waxay dhistay qaab-dhismeed iskaashi saddex-geesood ah oo ay la leedahay Eritrea iyo Soomaaliya, kaas oo diiradda saaraya isku-dubbaridka arrimaha gobolka iyo xaddididda saameynta Itoobiya.
Heshiiska Asmara ayaa muujinaya in Masar iyo Eritrea ay doonayaan inay xoojiyaan joogitaankooda Badda Cas, xilli Itoobiya ay weli raadineyso marin badeed, Soomaaliya ay difaaceyso madax-bannaanideeda, halka muranka GERD uu weli yahay qodob weyn oo kala fogeynaya Qaahira iyo Addis Ababa.