Muqdisho (Caasimada Online) — Dowladda UK ayaa ku baaqday is-xakameyn iyo in si degdeg ah loo dejiyo xiisadda siyaasadeed iyo tan amni ee ka taagan dowlad-goboleedka Koonfur Galbeed ee Soomaaliya.
Britain ayaa si adag uga digtay in xasaradahan cirka isku sii shareeraya ay si weyn u wiiqi karaan amniga, isla markaana ay uga sii dari karaan xaaladda bulshooyinka markii horeba la daalaa-dhacayay culeysyada ba’an ee dhanka bani’aadannimo.
Qoraal rasmi ah oo ay soo saartay Safaaradda UK ee magaalada Muqdisho ayaa lagu sheegay inay xukuumadda London “si dhow ula socoto isbeddellada iyo xaaladaha ka soo kordhaya Koonfur Galbeed.” Safaaradda ayaa xustay in xiisadaha dhowaanahan soo baxay ay halis ugu jiraan inay gabi ahaanba fashiliyaan xaaladda amniga, saameyn tabanna ku yeeshaan bulshooyinka la tacaalaya dhibaatooyinka nolosha.
“Maadaama aan nahay saaxiib iyo isbahaysi dhow oo Soomaaliya ay leedahay, waxaan dhammaan dhinacyada ugu baaqaynaa inay muujiyaan is-xakameyn, mudnaanta koowaadna ay siiyaan dejinta xaaladda,” ayaa lagu yiri bayaanka ka soo baxay safaaradda.
Baaqan ayaa noqonaya mid ka mid ah fariimihii ugu caddaa ee fagaaraha loo soo bandhigo oo ay xukuumadda London ku muujinayso walaaca weyn ee ay ka qabto is-mari-waaga sii xumaanaya ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo maamulka Koonfur Galbeed.
Khilaafkan ayaa haatan isu beddelay mid ka mid ah dil dillaacyada ugu halista badan ee soo kala dhex-gala dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada bilihii u dambeeyay.
Xasaraddan ayaa weji cusub yeelatay 17-kii bishii Maarso, kadib markii maamulka Koonfur Galbeed uu si rasmi ah ugu dhawaaqay inuu hakiyay dhammaan wada-shaqeyntii kala dhexaysay Muqdisho. Maamulka gobolka ayaa mas’uuliyiinta federaalka ku eedeeyay inay gadaal ka riixayaan qorsheyaal la doonayo in lagu khal-khalgeliyo nidaamka deegaanka, xilkana lagaga tuuro Madaxweyne Cabdicasiis Xasan Maxamed (Laftagareen).
Isku-dhacan ayaa dhaliyay cabsi weyn oo ku aaddan in xiisadda siyaasadeed ay isu beddesho gacan-ka-hadal iyo amni-darro, xilli dalku uu weli culeys kala kulmayo dagaalka lagula jiro kooxda Al-Shabaab, bulshooyin badanna ay dhibbane u yihiin abaaro, barakac, iyo adeegyada aasaasiga ah oo aad u liita.
Safaaradda Ingiriiska ayaa dhankeeda xaqiijisay inay xiriir joogto ah la leedahay madaxda “heer federaal iyo heer dowlad-goboleedba,” iyadoo dhiirrigelisay in la furo wada-hadal wax-dhisaya oo loo dhan yahay, kaas oo dhexmara dhammaan dhinacyada iyo saamileyda siyaasadda.
Sidoo kale, safaaraddu waxay si diirran u soo dhoweysay dadaallada dhex-dhexaadinta ah ee ay garwadeenka ka yihiin odayaasha dhaqanka, iyadoo xustay in tallaabooyinkaasi ay gacan weyn ka geysan karaan in la helo waddo nabadeed oo xal lagaga gaaro khilaafka.
Soo-dhexgalka Ingiriiska ayaa leh miisaan culus oo dhanka diblomaasiyadda ah, maadaama xukuumadda London ay muddo dheer ahayd mid ka mid ah saaxiibada caalamiga ah ee ugu muhiimsan ee ay Soomaaliya leedahay, iyadoo door firfircoon ku leh geeddi-socodka dhismaha dowladnimada, bixinta gargaarka bani’aadanimo iyo taageeridda tayeynta qaybaha amniga dalka.
Magaalada Baydhaba, oo ah xuddunta siyaasadda ee Koonfur Galbeed, ayaa sanado badan ahayd xarun weyn oo ay ka hawlgalaan hay’adaha gargaarka iyo kuwa iskaashiga amniga.
Sidaas darteed, xasillooni-darrada ka dhalata deegaankaas ma aha oo keliya mid welwel ku haysa madaxda Soomaalida, balse sidoo kale waxay dhiillo iyo walaac weyn ku tahay saaxiibada shisheeye ee waqtiga iyo dhaqaalahaba geliyay geeddi-socodka jilicsan ee xasillinta dalka.