Brasília  (Caasimada Online) – Maxkamadda Sare ee Brazil ayaa Khamiistii ku xukuntay madaxweynihii hore ee xagjirka ahaa Jair Bolsonaro 27 sano oo xarig ah, kadib dacwad taariikhi ah oo dalka kala qaybisay isla markaana caro ka dhalisay Maraykanka.

Xukunkaas ayaa ka dhigan in hoggaamiyahan 70 jirka ah ee midigta fog uu inta ka dhiman noloshiisa ku qaadan karo xabsi.

Garsoorayaal ayaa cod 4–1 ugu codeeyay in Bolsonaro lagu helo qorshe uu ku doonayay in uu xukunka uga tuuro Luiz Inacio Lula da Silva kadib guuldarradii uu kala kulmay doorashadii bishii Oktoobar 2022.

Dacwad-oogayaasha ayaa sheegay in qorshuhu fashilmay kaliya sababo la xiriira in aan taageero laga helin madaxda sare ee ciidamada.

Bolsonaro wuxuu xaq u leeyahay inuu rafcaan ka qaato xukunka, iyadoo maxkamaddu markaas oo dhan ay dib uga doodi karto.

Jawaabta Washington

Mareykanka ayaa si dhaqso ah uga falceliyay xukunka, iyadoo lagu tilmaamay Bolsonaro “Trump-ka kaymaha kulaylaha” tan iyo doorashadiisii 2019.

Xoghayaha Arrimaha Dibadda Marco Rubio ayaa sheegay in Maraykanku uu “tallaabo qaadi doono” isagoo xukunka ku sifeeyay “ugaarsi siyaasadeed.”

Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Brazil ayaa jawaab adag bixisay, waxayna ku adkaysatay in aysan cabsi gelin doonin “hanjabaadaha Rubio.”

Donald Trump, oo horey canshuuro sare ugu soo rogay Brazil isagoo uga aar-goosanaya dacwadda Bolsonaro, ayaa ku tilmaamay xukunka “mid yaab leh.”

Wuxuu ku ammaanay Bolsonaro inuu ahaa “madaxweyne wanaagsan” iyo “nin wanaagsan,” isagoo ku eedeeyay dacwadaha loo haysto “inay aad ugu egyihiin waxa la igu sameeyay aniga.”

In kasta oo Maxkamadda Sare ay mar hore heshay aqlabiyaddii saddexda cod ee looga baahnaa xukunkiisa markii codka afraad la dhiibtay, haddana go’aanku wuxuu noqday mid kama dambays ah kaddib markii garsoorihii shanaad uu go’aankiisa riday.

“Waxaa la sameeyay urur dembiilayaal ah oo hubeysan oo ay hoggaaminayeen eedaysanayaasha, kuwaas oo ay waajib tahay in lagu xukumo iyadoo lagu saleynayo xaqiiqooyinka aan u arko inay caddahay,” ayuu yiri garsoorihii shanaad, Cristiano Zanin, oo ahaan jiray qareenkii Lula.

Toddobada qof ee kale ee la eedaysnaa Bolsonaro, oo ay ku jiraan wasiiro hore iyo taliyeyaal ciidan, ayaa sidoo kale la xukumay.

Kabtankii hore ee ciidanka, oo hal xilli oo kaliya xilka hayay intii u dhaxaysay 2019 iyo 2022, ayaa ku andacoonaya inuu yahay dhibbane cadaadis siyaasadeed.

Isagoo ka hadlayay bannaanka guriga aabbihiis ee Brasilia, wiilka Bolsonaro ee xildhibaanka ah, Flavio Bolsonaro, ayaa sheegay in siyaasigu “uu madaxiisu sareeyo isagoo wajahaya cadaadiskan, sababtoo ah taariikhdu waxay muujin doontaa inaan dhinaca saxda ah taaganahay.”

Wuxuu intaas ku daray in xulafada aabbihiis ay “awooddooda oo dhan” u adeegsan doonaan sidii ay u heli lahaayeen taageerada baarlamaanka ee sharci cafis ah.

‘Kiis siyaasadeysan’

Xukunka Bolsonaro wuxuu yimid kaddib mid ka mid ah dacwadihii ugu waaweynaa uguna muranka badnaa taariikhda dhow ee Brazil, taasoo ku dhammaatay codbixin aad la isugu dhowaa oo socotay muddo afar maalmood ah.

Marka laga soo tago inuu hoggaaminayay “urur dambiilayaal ah,” senatorkii hore waxaa lagu eedeeyay inuu ogaa qorshe lagu dili lahaa Lula, madaxweyne ku xigeenkiisa Geraldo Alckmin, iyo garsooraha Maxkamadda Sare Alexandre Moraes.

Sidoo kale, Bolsonaro waxaa lagu helay dambiga ah inuu kiciyay weerarkii rabshadaha watay ee 2023-kii ay boqollaal ka mid ah taageerayaashiisu ku qaadeen Maxkamadda Sare, madaxtooyada, iyo baarlamaanka ee Brasilia, toddobaad kaddib markii Lula loo caleema saaray inuu noqdo beddelkiisa.

Isagu kama uusan qaybgelin dhegeysiga xukunka ee caasimadda Brasilia, balse wuxuu geeddi-socodka kala socday gurigiisa, halkaas oo uu ku jiro xabsi guri.

Guud ahaan dalka, dadka reer Brazil ayaa si weyn ugu dhegganaayeen daawashada maxkamadeynta ee telefishinnada iyo baraha bulshada.

Mid ka mid ah baararka Brasilia, dadkii daawanayay maxkamadeynta oo shaashad weyn laga saaray ayaa sacab iyo farxad isku daray kaddib markii la xukumay.

“Sugitaan dheer kaddib, shakhsigan karaahiyada ah ayaa xabsi loo dirayaa,” ayuu yiri Virgilio Soares, oo ah turjumaan 46 jir ah.

Laakiin Germano Cavalcante, oo ah injineer madani ah oo 60 jir ah, ayaa maxkamadeynta ku tilmaamay “mid aan caddaalad ahayn.”

Dal kala qaybsan

Kiiskan wuxuu khilaaf qoto dheer dhex dhigay bulshada Brazil, oo u kala qaybsantay kuwa u badan garabka bidix ee u arkayay inay tahay imtixaan muhiim u ah dimoqraadiyadda dalka, iyo kuwa u badan garabka midig ee u arkayay inay tahay maxkamadeyn siyaasadeed oo iska-yeel-yeel ah.

Sidoo kale, waxay horseedday xiisad aan hore loo arag oo ku timaadda xiriirka u dhexeeya Mareykanka iyo Brazil oo saaxiibbo soo ahaa muddo dheer.

Marka laga reebo ciqaabta canshuuraha, Washington waxay sidoo kale cunaqabatayn saartay Moraes iyo garsoorayaal kale oo ka tirsan Maxkamadda Sare.

Bolsonaro waa madaxweynihii afraad ee hore ee Brazil ee la xukumo tan iyo markii dimoqraadiyaddu dib ugu soo laabatay 1985-kii kaddib labaatan sano oo xukun milatari ah.

Lula wuxuu 19 bilood ku qaatay xabsi sannadihii 2018-2019 isagoo lagu eedeeyay musuq-maasuq, eedeymahaas oo markii dambe la laalay.

Siyaasigan ruug-caddaaga ah ee 79-jirka ah, oo caannimadiisu hoos u dhacday ka hor maxkamadeynta Bolsonaro, ayaa waxaa kor u qaaday iska-hor-imaadka kala dhexeeya Mareykanka.

Wuxuu isu muujiyay inuu yahay ilaaliyaha madax-bannaanida Brazil isagoo wajahaya waxa loogu yeeray faragelinta Mareykanka ee arrimaha gudaha ee dalkiisa, wuxuuna tilmaamay inuu mar kale u tartami doono doorashada sannadka soo socda.