Washington (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Talaadadii ku dhawaaqay xabbad-joojin laba toddobaad ah oo lala galay Iran, wax ka yar laba saacadood ka hor waqtigii kama dambaysta ahaa ee uu u qabtay Tehran inay dib u furto marin-biyoodka Hormuz ama ay wajahdo weerarro ba’an oo lagu qaado kaabeyaasha rayidka.
Ku dhawaaqista Trump ee barta Truth Social ayaa noqotay isbeddel degdeg ah, maadaama horaantii isla maalintaas uu jeediyay hanjabaad culus oo uu ku sheegay in “ilbaxnimo dhan ay caawa dhiman doonto” haddii aan la fulin shuruudihiisa.
Iran ayaa dhankeeda sheegtay in wada-hadallo u dhexeeya Mareykanka iyo Iran ay Jimcaha ka bilaaban doonaan magaalada Islamabad ee Pakistan, iyadoo ra’iisul wasaaraha Pakistan lagu tilmaamay mid ka qeyb qaatay dhexdhexaadinta xabbad-joojinta.
Telefishinka dowladda Iran ayaa sheegay in Trump uu aqbalay shuruudaha Tehran ee lagu soo afjarayo dagaalka, isagoo arrintaas ku tilmaamay “dib u gurasho ceeb leh” oo ku timid madaxweynaha Mareykanka.
Trump ayaa sheegay in heshiiska daqiiqadihii ugu dambeeyay la gaaray uu ku xiran yahay in Iran ay oggolaato inay hakiso xanibaadda ay ku hayso shidaalka iyo gaaska mara marinka Hormuz, oo caadiyan qaada ku dhowaad shan meelood meel saliidda caalamka.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran, Cabbaas Araghchi, ayaa bayaan uu soo saaray ku sheegay in Tehran ay joojin doonto weerarrada aargoosiga ah, isla markaana ay oggolaan doonto marin ammaan ah oo laga helo Hormuz.
“Tani waxay noqon doontaa xabbad-joojin laba dhinac ah,” ayuu Trump ku qoray Truth Social. “Sababta aan sidaas u sameyneyno waa inaan horey u gaarnay, xitaa dhaafnay, dhammaan yoolalkii militari, isla markaana aan meel fog ka marayno heshiis rasmi ah oo ku saabsan nabad waarta oo lala gaaro Iran, iyo nabadda Bariga Dhexe.”
Dagaalka, oo hadda galay toddobaadkiisii lixaad, ayaa galaaftay in ka badan 5,000 oo qof ku dhowaad toban dal ah, waxaana ku jira in ka badan 1,600 oo rayid ah oo Iran ku dhintay, sida ay muujinayaan tirooyin ay soo saareen dowlado iyo ururrada xuquuqda aadanaha.
Xabbad-joojinta oo ku xiran Hormuz
Laba sarkaal oo ka tirsan Aqalka Cad ayaa xaqiijiyay in Israel ay iyaduna aqbashay xabbad-joojinta labada toddobaad ah, islamarkaana ay joojin doonto duqeymaha ay ku hayso Iran. Warbaahinta Israel ayaa werisay in xabbad-joojintu dhaqan geli doonto marka Iran ay dib u furto Marinka Hormuz, isla markaana Israel ay filayso in weerarrada Iran ay sii socon karaan inta u dhexeysa waqtigaas.
Trump, oo toddobaadyadii u dambeeyay soo jeediyay hanjabaado dhowr ah oo uu mar dambe ka laabtay, ayaa sheegay in horumarka laga sameeyay wadahadallada uu ku qanciyay inuu aqbalo xabbad-joojinta. Wuxuu xusay in Iran ay soo bandhigtay qorshe 10 qodob ah oo uu ku tilmaamay “saldhig shaqeyn kara” oo wadahadalka lagu sii ambaqaadi karo, isla markaana uu filayo in heshiiska si rasmi ah la dhameystiro muddada labada toddobaad ah.
Suuqyada caalamka ayaa si degdeg ah uga falceliyay warka, iyadoo mustaqbalka saamiyada Mareykanka uu kor u kacay daqiiqado kadib fariinta Trump. Qiimaha saliidda ayaa si weyn hoos ugu dhacay, iyadoo saliidda cayriin ee Mareykanka ay hoos u dhacday wax ka badan 17 boqolkiiba, islamarkaana noqotay $92 fuustadii.
Ku dhawaaqista Trump ayaa soo afjartay maalin si weyn loo buunbuuniyay, taasoo badankeed ay hareeyeen hanjabaaddiisii ahayd inuu burburin doono buundo kasta iyo warshad kasta oo koronto oo ku taalla Iran haddii aan dib loo furin Marinka Hormuz.
Hadalkaas ayaa cabsi geliyay hoggaamiyeyaasha caalamka, ruxay suuqyada tamarta iyo dhaqaalaha, wuxuuna dhaliyay cambaareyn ballaaran, oo ay ku jirto mid ka timid xoghayaha guud ee Qaramada Midoobay iyo Pope Leo.
Qaar ka mid ah khubarada sharciga caalamiga ah ayaa sheegay in weerarro aan kala sooc lahayn oo lagu qaado kaabeyaasha rayidka ay noqon karaan dambiyo dagaal.
Xirnaanshaha Marinka Hormuz, oo caadiyan ay maraan ku dhowaad shan meelood meel sahayda shidaalka dunida, ayaa si weyn kor ugu qaaday qiimaha saliidda, taasoo sii kordhisay halista hoos u dhac dhaqaale oo caalami ah.
Hay’adda Macluumaadka Tamarta ee Mareykanka ayaa Talaadadii hore uga digtay in qiimaha shidaalka uu weli sii kici karo bilo badan xitaa kadib marka marinka dib loo furo.
Iyadoo ololaha doorashooyinka dhexe ee Mareykanka uu sii kululaanayo, heerka taageerada Trump ayaa gaaray halkii ugu hooseysay, taasoo xisbiga Jamhuuriga gelisay halis ah inuu lumin karo gacan ku heynta Kongareeska.
Ra’yi ururinno la sameeyay ayaa muujinaya in inta badan shacabka Mareykanka ay kasoo horjeedaan dagaalka, isla markaana ay ka caroodeen qiimaha shidaalka oo sare u kacay.