Muqdisho (Somalia Today) — Dowladda Masar ayaa ballaarisay, dib-u-habeynna ku sameysay hawlgalkeeda amni ee Soomaaliya kadib markii Israa’iil ay aqoonsatay maamulka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland.
Ilo-wareedyo xog-ogaal u ah qorshaha Qaahira ee Geeska Afrika ayaa sheegay in hadda ujeeddada ugu weyn ee Masar ay tahay ilaalinta dowladda federaalka ah ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, iyo halista ay wajaheyso Soomaaliya.
Tallaabadii Israa’iil ee 26-kii Diseembar — taas oo noqotay aqoonsigii ugu horreeyay ee Somaliland hesho tan iyo markii ay ku dhawaaqday madax-bannaanida 1991-kii — ayaa dhalisay caro degdeg ah oo ka timid Muqdisho, iyadoo dowladda federaalku ay ku tilmaamtay xadgudub qaawan oo lagu sameeyay madax-bannaanida dalka, waxayna abaabushay isbaheysi goboleed si wadajir ah loogu diido go’aankaas.
Saraakiisha Masar ayaa ka cabsi qaba in aqoonsigani uu Israa’iil u sahlo inay saldhig waara ka sameysato Gacanka Cadan, oo u dhow marinka istiraatiijiga ah ee Baabul Mandab ee isku xira Badda Cas iyo Badweynta Hindiya.
Sidoo kale, Qaahira waxay walaac ka muujisay in Israa’iil ay saameynteeda Somaliland u adeegsato inay sii xoojiso iskaashiga ay la leedahay Itoobiya, xilli ay Masar weli ku jirto khilaaf daba-dheeraaday oo kala dhexeeya Addis Ababa, kaas oo salka ku haya biyaha webiga Niil.
Inkasta oo Masar ay hawlgalkeeda Soomaaliya ku tilmaamtay mid lagu taageerayo la-dagaallanka argagixisada iyo dhismaha hay’adaha dowliga ah, haddana ilo-wareedyadu waxay xaqiijinayaan in Qaahira ay wax ka beddeshay ujeeddooyinka hawlgalka, isla markaana ay ciidamadeeda u qaybisay qaab la jaanqaadaya ahmiyadaha cusub.
Masar iyo Soomaaliya midna ma shaacin tirada rasmiga ah ee ciidamada iyo faahfaahinta hawlgallada, taas oo adkeynaysa in si madax-bannaan loo xaqiijiyo.
Masar ayaa si rasmi ah u xoojisay iskaashiga ay la leedahay Muqdisho laga soo bilaabo 2024. Madaxtooyada Masar ayaa caddeysay inay sii wadi doonto taageerada milateri ee ku saleysan heshiiskii la saxiixay 14-kii Agoosto, 2024, kaas oo isugu jira tababar, hubayn iyo isku-xirka la-dagaallanka argagixisada.
Hay’adaha caalamiga ah ayaa iyaguna ka digay in aqoonsiga Somaliland uu hurin karo xiisado cusub. Kulan ay yeesheen Golaha Amniga, ayaa xubnaha badankood waxay ku nuux-nuuxsadeen ilaalinta midnimada dhuleed ee Soomaaliya, iyagoo ka digay tallaabo kasta oo xasillooni-darro ku abuuri karta gobolka.
Doorka sii kordhaya ee Masar ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay ku tiirsan tahay taageerada amniga caalamiga ah si ay ula dagaallanto Al-Shabaab, una xasiliso deegaannada la xoreeyay. Golaha Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika ayaa war-murtiyeed soo baxay 15-kii Diseembar ku xaqiijiyay madax-bannaanida Soomaaliya, iyagoo faahfaahiyay waajibaadka hawlgalka cusub ee xasilinta ee Midowga Afrika, inkastoo ay walaac ka muujiyeen dhaqaalaha.
Falanqeeyayaasha qaar ma aaminsana in khilaafka Somaliland uu sababi doono iska horimaad toos ah oo dhex mara Masar iyo Israa’iil. Hase yeeshee, ilo-wareedyadu waxay sheegayaan in Masar ay u aragto khatarta dhabta ah inay tahay dib-u-habeyn istiraatiijiyadeed oo si tartiib-tartiib ah uga socota marin-biyoodka ay buux-dhaafiyeen danaha iska soo horjeeda — iyo suurta-galnimada in cadaadis dibadda ah uu sii wiiqo Muqdisho xilli xasaasi ah.
Soomaaliya, hadafka ugu weyn ee xilligan waa in la xaqiijiyo in caalamku ka soo horjeesto aqoonsigaas, iyadoo laga hortagayo in khilaafku isku beddelo dhibaato amni oo ballaaran.