Mexico City (Caasimada Online) – Laba sarkaal oo la rumeysan yahay inay ka tirsan yihiin Hay’adda Sirdoonka Dhexe ee Mareykanka (CIA) ayaa ku dhintay shil gaari oo ka dhacay gobolka Chihuahua ee dalka Mexico, arrintaas oo dhalisay su’aalo xooggan oo ku aaddan nooca dhaq-dhaqaaqyo ee ay dalkaas ka wadeen.
Madaxweynaha Mexico, Claudia Sheinbaum, oo shir jaraa’id qabatay Talaadadii, ayaa ka hadashay dhacdadan, iyadoo carrabka ku adkeysay in baaritaan rasmi ah uu socdo. Waxay xustay in sharciga Mexico uu si cad u dhigayo in wakiillada shisheeye ay tahay inay oggolaansho federaal ah helaan si ay dalka uga hawlgalaan.
Tani waxay ka dhigan tahay in saraakiisha Mareykanka aysan si toos ah ula shaqeyn karin mas’uuliyiinta heer gobol iyagoo aan fasax ka haysan xukuumadda dowladda dhexe. Ilaa hadda ma cadda in nidaamkaas la raacay intii uu socday hawlgalkan iyo in kale.
Madaxweynaha ayaa qiratay in ay jiraan warbixino is-khilaafsan oo soo baxayay wixii ka dambeeyay shilka, kuwaas oo ku saabsan sababta dhabta ah ee xubnahan Mareykanka ah ay u joogeen Mexico. Waxay amartay in Xafiiska Xeer-ilaaliyaha Guud uu baaritaan dhammeystiran sameeyo si loo ogaado in la jebiyay Dastuurka ama Sharciga Amniga Qaranka, iyo in la xaqiijiyo in maamulka gobolka Chihuahua ay helaan dhammaan xogta saxda ah.
Xiisadda u dhexaysa labada dal ayaa ahayd mid cirka isku shareertay sanadkii la soo dhaafay, iyadoo laga cabsi qabo in Mareykanku uu isku dayo inuu qaado hawlgallo ciidan oo dhulka ah gudaha Mexico, taas oo xadgudub ku ah madax-bannaanideeda.
Tan iyo markii uu dib ugu laabtay Aqalka Cad si uu u guto muddo-xileedkiisa labaad, Madaxweyne Donald Trump ayaa dhowr jeer ku hanjabay inuu qaadi doono tallaabo milateri si uu u “tirtiro” kooxaha ka ganacsada daroogada iyo shabakadaha kale ee dambiyada. Hase yeeshee, Sheinbaum ayaa si adag u diidday tallaabo kasta oo noocaas ah, iyadoo ku sifeysay khad cas oo aan marnaba la dhaafi karin marka la eego xiriirka labada waddan.
Iyadoo ku celinaysa mowqifkeeda, madaxweynaha Mexico waxay sheegtay in hawlgallada wadajirka ah ee dhulka aan la oggolayn, balse heshiiska iyo wada-shaqeynta u dhexaysa labada dowladood ay ku egtahay is-dhaafsiga xogta iyo iskaashiga dhanka sirdoonka.
In kasta oo ay ku tilmaamtay xiriirka ay la leedahay Mareykanka mid “wanaagsan”, waxay ka digtay in haddii baaritaanka lagu ogaado in la jebiyay shuruucda Mexico ay arrintaas ka dhalan doonto cawaaqib. Waxay xaqiijisay in xukuumaddeedu ay gudbin doonto dacwad diblomaasiyadeed oo rasmi ah, ayna dalban doonto in ficillada noocaan ah aan dib loo soo celin, iyadoo raacisay inay durba xiriir la sameysay safaaradda Mareykanka.
Dhankiisa, Safiirka Mareykanka Ronald Johnson ayaa qoraal uu soo dhigay baraha bulshada ugu tacsiyeeyay shilkan, isagoo dhacdadan ku tilmaamay mid xusuusin xanuun badan u ah khataraha ay wajahaan saraakiisha labada dal ee u heellan ilaalinta bulshooyinkooda. Johnson ayaa labadan sarkaal ku tilmaamay “shaqaale safaaradeed”, balse warbaahinta ayaa farta ku fiiqday inay xubno ka ahaayeen hay’adda CIA.
Wargeyska The Washington Post oo warkan markii ugu horreysay baahiyay ayaa sheegay in saraakiishan ay ku guda jireen hawlgal ka dhan ah daroogada, iyagoo soo xiganaya saraakiil aan magacooda la shaacin. Gaarigooda ayaa u muuqda inuu waddada ka baxay oo uu ku dhacay waadi saacadihii hore ee aroornimadii Axadda, waxaana weli aan la xaqiijin aqoonsigooda rasmiga ah.
Hadallo is-burinaya oo ka soo baxay mas’uuliyiinta gobolka Chihuahua ayaa sii kordhiyay jahawareerka ku aaddan ciddii dhabta aheyd ee ku lug laheyd hawlgalka daroogada.
Isniinta, xafiiska xeer-ilaaliyaha guud ee gobolka ayaa soo saaray bayaan uu ku adkeysanayo in “keliya xubno ka tirsan Wakaaladda Baarista Gobolka (AEI) iyo ciidamada milateriga Mexico” ay ka qaybqaateen hawlgalkaas. Xeer-ilaaliyaha Chihuahua, Cesar Jauregui Moreno, ayaa meesha ka saaray in wax ciidamo shisheeye ah ay faragelin ku lahaayeen arrintan.
Sida laga soo xigtay mas’uuliyiinta gobolka, macallimiin ka socda Mareykanka ayaa u joogay Chihuahua ujeeddooyin kale, sida bixinta tababar ku saabsan maamulidda diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee drones-ka. Dhanka kale, maamulku wuxuu xaqiijiyay in ciidamada Mexico ay fuliyeen hawlgal laba maalmood qaatay oo lagu soo helay laguna bur-buriyay warshad daroogada lagu farsameeyo oo ku taalla deegaanka El Pinal.
Xafiiska ayaa ku adkeystay in xilligii uu shilku dhacayay saacadihii hore ee subaxnimada, ciidamada ammaanka Mexico ay si fudud ugu wadeen saraakiisha Mareykanka dhanka garoonka diyaaradaha, maadaama ay qorsheynayeen inay Axaddii ka dhoofaan magaalada Chihuahua.
“Aad ayaan u ixtiraamnaa madax-bannaanida dalkan iyo in aysan wakiillo shisheeye si toos ah u soo faragelin hawlgallada noocan ah,” ayuu bayaanka ku yiri Jauregui Moreno.
Tan iyo markii uu Trump bilaabay muddo-xileedkiisa labaad, su’aasha ku saabsan inuu qaadi doono tallaabooyin wiiqaya madax-bannaanida Mexico ayaa si weyn u hareeyay xiriirka xuduudaha ee labada dal.
Sanadkii hore, wuxuu kooxaha daroogada Mexico u aqoonsaday “ururo argagixiso oo shisheeye,” taas oo muujinaysa diyaar-garow hawlgal milateri oo suurtagal ah. Fariin gaar ah oo uu u diray Koongareeska, ayuu Trump xubnaha kooxahan iyo shabakadaha kale ee dambiyada ugu sifeeyay inay yihiin kuwo si sharci-darro ah ugu jira “colaad hubeysan” oo ay la leeyihiin Mareykanka.
Aragtidaas ayaa horseedday inuu qaado olole uu ku duqeeyay doomo lagu eedeeyay inay daroogo wadeen oo marayay Badda Caribbean-ka iyo qaybta bari ee Badweynta Baasifigga, hawlgalladaas oo lagu dilay ugu yaraan 180 qof.
Sidoo kale, wuxuu laba jeer weeraray dalka Venezuela—bishii Diseembar iyo horraantii bishii Janaayo—tallaabooyinkaas oo sababay in la afduubo lana xiro madaxweynihii dalkaas Nicolas Maduro.
Maduro iyo xaaskiisa Cilia Flores ayaa hadda sugaya maxkamadeyn ku saabsan eedeymo la xiriira ka-ganacsiga daroogada iyo hubka oo ka dhacaysa New York. Khubarada sharciga ayaa weerarkaas ku tilmaamay xadgudub ka dhan ah sharciga caalamiga ah.
Wax yar kaddib markii xukunka laga tuuray Maduro, Trump ayaa cusbooneysiiyay hanjabaadihiisa ah in dalal kale ay wajihi karaan weeraro ka dhaca dhulkooda, iyadoo Mexico ay ka mid ahayd bartilmaameedyada uu farta ku fiiqay.
Si kastaba ha ahaatee, Madaxweyne Sheinbaum ayaa gebi ahaanba gashaanka ku dhuftay hadalladaas, iyadoo dhanka kale sii laba-jibaartay hawlgallada xukuumaddeeda ee ka dhanka ah kooxaha daroogada.
Bishii Febraayo, tusaale ahaan, milateriga Mexico ayaa fuliyay hawlgal weyn oo lagu toogtay laguna dilay Nemesio Ruben Oseguera Cervantes oo loo yaqaanay “El Mencho”, kaas oo ahaa hoggaamiyihii kooxda weyn ee Jalisco New Generation Cartel.