Addis Ababa (Caasimada Online) – Soomaaliya ayaa ku dhow inay dhammeystirto qorsheyaal ay koronto uga soo iibsaneyso dalka Itoobiya, tallaabo dowladda federaalka ay ku tilmaamayso mid wax weyn ka beddeli karta qiimaha korontada dalka, isla markaana xoojin karta isku xirnaanta dhaqaale ee Geeska Afrika.
Wasiirka Tamarta iyo Kheyraadka Biyaha Soomaaliya, Cabdullaahi Bidhaan Warsame, ayaa sheegay in dowladda federaalka ay ka shaqeyneyso qorshe farsamo iyo sharci oo lagu suurta-gelinayo in koronto laga soo qaado shabakadda koronto ee Itoobiya, kadibna lagu xiro magaalooyinka waaweyn ee Soomaaliya.
Wasiirka ayaa arrintan ku sheegay wareysi gaar ah oo uu siiyay barnaamijka Miizaan Podcast ee Dawan Media, isagoo caddeeyay in mashruucu marayo marxalad diyaar-garow ah, ayna qeyb ka tahay dadaalka lagu ballaarinayo helitaanka koronto jaban oo la isku halleyn karo.
Sida uu sheegay Bidhaan, korontada Itoobiya ayaa Soomaaliya uga soo geli doonta saddex marin oo muhiim ah: Doolow, Wajaale iyo Goldogob. Kadib marka ay korontadu soo gaarto goobahaas xuduudda ah, waxaa la qorsheynayaa in lagu xiro shabakado gudaha ah oo gaarsiin kara magaalooyinka iyo xarumaha ganacsiga.
Wasiirka ayaa sheegay in mashruucan uu taageero ka helayo Bankiga Adduunka, isla markaana daraasado suurta-galnimo laga sameeyay laba ka mid ah goobaha loo qorsheeyay in korontadu ka soo gasho Soomaaliya.
Haddii uu hirgalo, qorshahan wuxuu Soomaaliya siin karaa fursad ay ku yareyso mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee hortaagan ganacsiga, warshadaha yaryar, adeegyada bulshada iyo nolosha qoysaska: qiimaha korontada oo aad u sarreeya.
Soomaaliya ayaa muddo dheer ka mid ahayd dalalka Afrika ee korontadu ugu qaalisan tahay. Magaalooyin badan waxaa korontada bixiya shirkado gaar loo leeyahay oo ku tiirsan matoorro ku shaqeeya naafto, taasoo keentay qiime sare, adeeg aan mar walba degganeyn iyo kala duwanaansho weyn oo u dhexeeya magaalooyinka.
Qiimaha ay bixiyaan macaamiisha magaalooyinka qaar ayaa lagu qiyaasaa 60 ilaa 100 senti halkii kilowatt-hour, halka meelaha qaar uu ka sii badan karo. Dowladda federaalka ayaa rajeyneysa in koronto laga keeno Itoobiya ay hoos u dhigi karto qiimahaas, iyadoo wasiir Bidhaan uu sheegay in bartilmaameedku yahay in korontadu gaarto heer ku dhow shan senti halkii kilowatt-hour.
Arrintaas, haddii ay dhabowdo, waxay si weyn u dhimi kartaa kharashaadka ganacsiyada yaryar, hoteellada, isbitaallada, iskuullada iyo qoysaska. Waxay sidoo kale fursad siin kartaa warshado iyo adeegyo cusub oo muddo dheer ka cabsanayay qiimaha tamarta ee Soomaaliya.
Qorshahan ayaa sidoo kale muujinaya sida Itoobiya ay u dooneyso inay u beddesho awooddeeda koronto-dhalin ilo dhaqaale oo gobolka oo dhan laga faa’iideysto. Itoobiya waxay sanadihii dambe si xooggan u maalgelisay tamarta biyaha, dabaysha iyo geothermal-ka, iyadoo mashruuca Biyo-xireenka Weyn ee GERD uu noqday xarunta ugu weyn ee qorshaheeda tamareed.
Itoobiya ayaa koronto ka iibisa dalal ay ka mid yihiin Jabuuti, Kenya iyo Sudan, waxayna hadda isku dayeysaa inay ballaariso suuqa ay korontadeeda u dhoofiso. Addis Ababa ayaa sheegtay in dakhliga ka soo xarooday iibka korontada uu noqday il dhaqaale oo muhiim ah, xilli ay Itoobiya raadineyso lacag adag iyo suuqyo cusub oo gobolka ah.
Mashruuca Soomaaliya iyo Itoobiya ayaa ku soo beegmaya xilli dalalka Geeska Afrika ay sii kordhinayaan isku xirnaanta kaabayaasha dhaqaalaha, gaar ahaan korontada, waddooyinka, dekedaha iyo ganacsiga xuduudaha.
Si kastaba, hirgelinta qorshahan waxay u baahan doontaa heshiisyo farsamo, sharci iyo ganacsi oo cad, iyo sidoo kale kaabayaal lagu hubiyo in korontada xuduudda soo gaarta si ammaan ah oo joogto ah loogu gudbin karo gudaha Soomaaliya.
Dalka Soomaaliya weli ma laha shabakad koronto qaran oo mideysan, taasoo ka dhigeysa in mashruuca noocan ah uu u baahdo isku dubbarid ballaaran oo u dhexeeya dowladda federaalka, maamul goboleedyada, shirkadaha korontada iyo hay’adaha maalgelinta.
Hase yeeshee, haddii qorshuhu ku dhammaado heshiis rasmi ah iyo dhisme kaabayaal shaqeeya, wuxuu noqon karaa mid ka mid ah tallaabooyinka ugu waaweyn ee Soomaaliya ku gaarto koronto jaban, nadiif ah oo wax ka beddesha dhaqaalaha dalka.