Islamabad (Caasimada Online) – Weerarrada ay kooxda Xuutiyiinta Yemen toddobaadkan ku qaaday Sacuudi Carabiya ayaa walaac iyo caro xooggan ka abuuray Pakistan, waxayna Islamabad ku riixayaan xaalad adag oo ay ku kala dooranayso ilaalinta xiriirka Iran iyo fulinta heshiiska difaac ee ay la leedahay boqortooyada Sacuudiga.
Pakistan, oo ah dal hubka nukliyeerka haysta, ayaa bishii hore gacan ka geysatay dhex-dhexaadinta heshiis ku-meel-gaar ah oo lagu hakiyay dagaalkii u dhexeeyay Mareykanka iyo Iran. Islamabad ayaa sidoo kale sanadkii hore Sacuudi Carabiya la saxiixatay heshiis labada dal ay isku difaacayaan, iyadoo kumannaan askari oo Pakistani ah iyo cutub diyaarado dagaal ah lagu daabulay gudaha boqortooyada.
Saraakiil iyo falanqeeyayaal gobolka ah ayaa sheegay in weerarradii ugu dambeeyay ee Xuutiyiintu ay walaaca Pakistan ka qabto Iran gaarsiiyeen heer cusub, gaar ahaan maadaama ay sare u qaadeen suurta-galnimada inuu dib u qarxo dagaal u dhexeeya Sacuudiga iyo kooxda hubeysan ee Yemen.
Xuutiyiinta ayaa gantaallo ku weeraray Sacuudi Carabiya, kadib markii ay boqortooyada ku eedeeyeen inay Isniintii duqeysay garoon diyaaradeed oo ku yaalla deegaan ay kooxdu maamusho. Weerarka xuduudda ka gudbay ayaa jebiyay xabbad-joojin socotay muddo afar sano ah, inkastoo dhacdadu ilaa hadda ku koobnayd hal mar.
“Mas’uuliyiintayada ugu sarreeya ee rayidka iyo militariga waxay Iran u gudbiyeen, heerka ugu sarreeya, in weerar lagu qaado Sacuudi Carabiya uu yahay weerar lagu qaaday Pakistan,” ayuu yiri sarkaal Pakistani ah. “Waa xariiqdeena cas.”
Sarkaalka iyo mas’uuliyiin kale oo Pakistani ah ayaa codsaday inaan magacyadooda la shaacin, maadaama aan loo oggolayn inay si rasmi ah warbaahinta ula hadlaan.
Falanqeeyaha amniga Pakistan Muhammad Amir Rana ayaa sheegay in Islamabad aysan fileyn in xiisaddu si degdeg ah heerkan u gaarto.
“Pakistan ma fileyn in xaaladdu sidaan kediska ah ugu sii xumaan doonto,” ayuu yiri Rana.
Walaaca Pakistan ayaa si gaar ah uga dhashay suurtagalnimada in weerarrada Xuutiyiintu ay Islamabad si toos ah ugu jiidaan colaadda, marka loo eego gantaalladii Iran horraantii sanadkan ku weerartay Sacuudi Carabiya.
Laba sarkaal oo Pakistani ah ayaa sheegay in ciidamo ka tirsan Pakistan la geeyay meel u dhow xuduudda Sacuudiga iyo Yemen, taas oo kordhinaysa khatarta ay si toos ah ugu wajihi karaan weerarrada Xuutiyiinta.
Islamabad ayaa sidoo kale ka cabsi qabta in colaadda ay Xuutiyiintu hoggaaminayaan ay carqaladeyso maraakiibta iyo ganacsiga Badda Cas, oo ah marin muhiim u ah Pakistan iyo dalal kale oo badan. Haddii dagaalku halkaas ku fido, wuxuu si toos ah u beegsan karaa danaha Sacuudiga, taas oo Pakistan ku qasbi karta inay fuliso waajibaadka ku xusan heshiiska difaaca labada dal.
Ghulam Mustafa, oo ah jeneraal hore oo Pakistani ah, ayaa sheegay in madaxda Pakistan ay hadda isku dayayaan inay dejiso dhammaan dhinacyada.
“Hoggaanka Pakistan wuxuu weli ku hawlan yahay qancinta dhammaan dhinacyada ay arrintu khuseyso,” ayuu yiri Mustafa.
Hase yeeshee, wuxuu ka digay in mowqifka Islamabad is beddeli karo “haddii Xuutiyiintu ballaariyaan baaxadda weerarradooda gudaha Sacuudi Carabiya.”
Walaaca laga qabo hoggaanka Iran
Xiisadda toddobaadkan u dhexeysa Sacuudi Carabiya iyo Xuutiyiinta ayaa sidoo kale sii xoojisay walaaca Pakistan ka qabto xaaladda siyaasadeed iyo tan ciidan ee gudaha Iran.
Laba sarkaal oo ka tirsan dowladda Pakistan ayaa sheegay in Islamabad ay si dhow ula socoto kala qeybsanaan sii kordheysa oo ka dhex muuqata hoggaanka Iran.
Saraakiisha ayaa sheegay in aragtida iyo ujeeddooyinka madaxda siyaasadda Iran, oo ay ku jiraan madaxweyne Masoud Pezeshkian, wasiirka arrimaha dibadda Abbas Araghchi iyo guddoomiyaha baarlamaanka Mohammad Bagher Ghalibaf, ay sii kala fogaanayaan kuwa Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah.
“Militariga ayaa u muuqda inuu gacanta ku hayo go’aan-qaadashada Iran,” ayuu yiri falanqeeyaha difaaca Pakistan Muhammad Ali, isaga oo intaas ku daray in arrintan “si sii kordheysa looga garwaaqsanayo Islamabad.”
Xiisadda cusub ayaa sidoo kale sababtay in dib loo dhigo booqasho wafdi Iranian ah uu toddobaadkan ku tagi lahaa Islamabad, taas oo aan markii hore si rasmi ah loo shaacin.
Wafdiga oo uu hoggaaminayay wasiirka arrimaha gudaha Iran Eskandar Momeni ayaa Islamabad gaaray Arbacadii, laba maalmood kadib waqtigii hore loo qorsheeyay. Wadahadallada ayaa la filayay inay qeyb ka noqdaan arrimaha la xiriira heshiiska Mareykanka iyo Iran.
Wasaaradda arrimaha dibadda Pakistan iyo waaxda warbaahinta militariga dalkaas kama aysan jawaabin codsi faallo ah.
Afhayeenka wasaaradda arrimaha dibadda Tahir Andrabi ayaa shir jaraa’id oo Khamiistii dhacay ku sheegay in Pakistan ay ugu baaqeyso “dhammaan dhinacyada inay muujiyaan dulqaadka ugu sarreeya.”
“Ma jiro wax beddeli kara wada-xaajood joogto ah, wadahadal iyo diblomaasiyad,” ayuu yiri Andrabi.
Door laba-geesood ah
Pakistan ayaa dooneysa inay yeelato door diblomaasiyadeed oo ka weyn kii hore, balse falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in saameynta cusub ay sidoo kale la socoto caqabado iyo cadaadis sii kordhaya.
Markii heshiiska difaaca Sacuudiga iyo Pakistan lagu dhawaaqay bishii September ee sanadkii hore, waxaa si weyn loogu fasiray inay tahay calaamad muujineysa in dalalka Carabta ee Khaliijka ay ka shakisan yihiin isku hallaynta Mareykanka ee dhinaca amniga, isla markaana ay Pakistan iyo dalal kale u eegayaan beddel suuragal ah.
Pakistan ayaa dhinaca kale si weyn ugu tiirsan dalalka Bariga Dhexe marka la eego saliidda iyo gaaska. Xiisadihii ka dhacay agagaarka marin-biyoodka Hormuz ayaa carqaladeeyay waddooyinka shidaalka Pakistan, taas oo dowladda ku qasabtay inay qaaddo tallaabooyin degdeg ah, oo ay ku jiraan in goobaha ganacsiga xilli hore la xiro si looga hortago shidaal yari.
Falanqeeyayaal iyo saraakiil Pakistani ah ayaa sheegay in dhex-dhexaadinta Mareykanka iyo Iran aysan Pakistan uga jeedin oo keliya inay sare u qaaddo saameynteeda diblomaasiyadeed, balse ay sidoo kale dooneyso in dib loo furo marinnada shidaalka iyo ganacsiga.
“Haa, waxaa jira caro iyo niyad-jab, laakiin taasi micnaheedu ma aha inaan ka tanaasuleyno mashruucan,” ayuu yiri sarkaal Pakistani ah oo ka hadlayay dadaallada dhex-dhexaadinta.
“Wax badan ayaan gelinnay, waxaana dan noogu jirtaa inuu sii socdo.”
Si kastaba, dhacdooyinka toddobaadkan ayaa Pakistan geliyay xaalad ay si aan hore loo arag ugu dhowdahay inay kala doorato labada dhinac.
“Danta qof walba waxay ku jirtaa in dagaalku dhammaado,” ayuu yiri sarkaal kale oo xog-ogaal u ah dadaallada dhexdhexaadinta.
“Laakiin haddii Sacuudigu noo yeero, waan garab istaagi doonnaa, wax shaki ahna taas kama jiro.”