Washington (Caasimada Online) – Machad cilmi-baaris oo fadhigiisu yahay Washington ayaa maamulka madaxweyne Donald Trump ugu baaqay inuusan Mareykanku aqoonsan Somaliland, isaga oo ka digay in tallaabadaasi ay qalqal gelin karto Soomaaliya, kordhin karto awoodda Al-Shabaab ee qorista dagaalyahanno cusub, isla markaana Washington ku sii dhex-milmi karto colaadaha Geeska Afrika.
Machadka Defense Priorities ayaa sheegay in aqoonsiga Somaliland aanu Mareykanka u soo hoyn doonin faa’iidooyin istaraatiiji ah oo muuqda, balse uu abuuri karo khataro siyaasadeed iyo kuwo amni oo culus.
“Aqoonsigu wuxuu Mareykanka u keeni doonaa faa’iidooyin aan jirin, balse wuxuu yeelan karaa kharash aad u weyn,” ayaa lagu yiri warbixinta oo cinwaan looga dhigay Exiting Somalia’s War: End US Military Operations.
Warbixinta waxaa qoray William Walldorf, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan machadka, waxaana la daabacay 14-kii July.
Warbixintu ma sheegin in maamulka Trump uu go’aan ku gaaray aqoonsiga Somaliland. Waxayse qiimeyneysaa cawaaqibka ka dhalan kara haddii Washington ay ka tanaasusho mowqifkeeda muddada dheer ee taageeraya midnimada dhuleed iyo madax-bannaanida Soomaaliya.
Somaliland ayaa sanadkii 1991 ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya, waxayna tan iyo xilligaas sameysatay maamul, ciidan, lacag iyo hay’ado u gaar ah.
Madaxda Somaliland ayaa ku doodaya inay xaq u leedahay aqoonsi caalami ah, maadaama dhulkii hore ee maxmiyadda Ingiriiska uu muddo kooban xorriyad qaatay bishii June 1960, ka hor inta aanu si ikhtiyaari ah ula midoobin dhulkii Talyaanigu maamuli jiray, si loo dhiso Jamhuuriyadda Soomaaliya.
Aqoonsigii Israa’iil ee December 2025 ayaa Somaliland siiyay aqoonsigii ugu horreeyay ee rasmi ah, waxaana uu sare u qaaday rajada Hargeysa ee ah in dalal kale ay ku daydaan.
Soomaaliya ayaa go’aankaas ku tilmaantay weerar sharci-darro ah oo lagu qaaday madax-bannaanideeda, waxayna ballanqaadday inay adeegsan doonto waddooyin diblomaasiyadeed, siyaasadeed iyo sharci si ay u difaacdo xuduudaheeda caalamku aqoonsan yahay.
Mareykanka ma uusan raacin tallaabadii Israa’iil, wuxuuna mar kale xaqiijiyay inuu aqoonsan yahay madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya, oo ay Somaliland ka mid tahay.
Digniin ku saabsan qorista Al-Shabaab
Defense Priorities ayaa ka digay in aqoonsi uu Mareykanku siiyo Somaliland uu kicin karo dareenka waddaniyadeed ee Soomaalida, isla markaana Al-Shabaab uu siin karo arrin awood leh oo ay u adeegsato dacaayadda iyo qorista xubno cusub.
“Aqoonsigu wuxuu sii hurin doonaa walaaca waddaniyadeed ee muddada dheer ka jiray Soomaaliya ee ku saabsan faragelinta shisheeye, taas oo iyaduna kordhin doonta qorista Al-Shabaab iyo suurtagalnimada burburka dowladda Soomaaliya,” ayaa lagu yiri warbixinta.
Machadku wuxuu cawaaqibka suurtagalka ah barbar dhigay xiisaddii ka dhalatay is-afgaradkii January 2024 ay wada saxiixdeen Itoobiya iyo Somaliland.
Heshiiskaas, Itoobiya oo aan bad lahayn ayaa doonaysay inay marin u hesho Badda Cas, iyadoo adeegsanaysa xeebaha Somaliland. Saraakiisha Hargeysa ayaa iyaguna sheegay inay filayeen in Addis Ababa ay ugu dambeyn aqoonsato madaxbannaanida Somaliland.
Soomaaliya ayaa heshiiskaas si adag u diidday, kuna tilmaantay xadgudub lagu sameeyay madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda dhuleed. Arrintaasi waxay dhalisay mid ka mid ah khilaafyadii diblomaasiyadeed ee ugu xooganaa ee muddo sanado ah dhex mara Muqdisho iyo Addis Ababa.
Warbixinta ayaa sheegtay in Al-Shabaab uu murankaas u adeegsaday inuu isu muujiyo difaacaha madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.
Waxay soo xigatay qiimeyn lagu sheegay in heshiiskii Itoobiya iyo Somaliland uu Al-Shabaab “hub ahaan ugu adeegsaday qorista dagaalyahanno cusub” iyo wiiqidda amniga gobolka.
Kooxda ayaa sidoo kale murankaas u adeegsatay inay isku soo bandhigto “difaacaha waddaniyadda iyo madax-bannaanida Soomaalida,” sida ay warbixintu sheegtay.
Defense Priorities ayaa ku doodday in aqoonsi uu Mareykanku bixiyo uu dhalin karo falcelin ka xoog badan tii ka dhalatay heshiiska Itoobiya iyo Somaliland, maadaama Washington ay muddo ka badan labaatan sano door weyn oo militari iyo siyaasadeed ku lahayd Soomaaliya.
Mareykanka ayaa duqeymo ka fuliyay Soomaaliya oo lagu beegsaday Al-Shabaab iyo kooxda Daacish, wuxuu tababaray ciidamada Soomaaliya, wuxuuna dalka ku leeyahay joogitaan militari oo qeyb ka ah ololihiisa la-dagaallanka argagixisada.
Halista kala qaybsanaanta Soomaaliya
Machadka ayaa sidoo kale ka digay in aqoonsiga Somaliland uu sii xoojin karo khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Warbixinta ayaa sheegtay in tallaabadaasi ay Puntland iyo Jubaland ku dhiirrigelin karto inay sii fogeeyaan xiriirkooda Muqdisho, taas oo daciifin karta nidaamka federaalka, isla markaana dedejin karta kala daadashada Soomaaliya.
Xasillooni-darrada ka dhalata xaaladdaas ayaa fursado dheeraad ah siin karta Al-Shabaab, oo maamusha ama ku loollanta dhulal ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Soomaaliya, sida ay sheegtay warbixinta.
Al-Shabaab ayaa marar badan ka faa’iideystay khilaafaadka siyaasadeed, tabashooyinka beelaha iyo murannada u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, si ay u ballaariso saameynteeda.
Defense Priorities ayaa sheegtay in aqoonsigu sidoo kale kordhin karo halista ah in Soomaaliya noqoto dowlad burburtay, taas oo Washington ku qasbi karta inay dhaqaale iyo ciidan dheeraad ah ku bixiso xasilinta dalka.
Machadka ayaa ku dooday in Mareykanku uu ku xannibmi karo maalgelintii iyo dadaalladii hore ee uu ku bixiyay Soomaaliya, taas oo maamullada isaga dambeeya ku riixi karta inay sii ballaariyaan faragelinta, halkii ay ka joojin lahaayeen siyaasad aan guuleysan.
Xiisadaha gobolka Geeska Afrika
Warbixinta ayaa sidoo kale ka digtay in aqoonsi uu Mareykanku siiyo Somaliland uu dib u soo nooleyn karo xiisadda Soomaaliya iyo Itoobiya, gaar ahaan haddii Addis Ababa ay raacdo go’aanka Washington.
Itoobiya, oo ah dal aan bad lahayn oo ay ku nool yihiin in ka badan 100 milyan oo qof, ayaa muddo dheer raadineysay marin joogto ah oo ay ku gaarto dekedaha Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed.
Soomaaliya waxay ku adkeysaneysaa in heshiis kasta oo khuseeya xeebteeda ama dhul-badeedkeeda uu oggolaansho ka helo dowladda federaalka ee Muqdisho.
Defense Priorities ayaa sheegtay in aqoonsiga Somaliland uu kordhin karo suurta-galnimada isku dhac toos ah oo dhex mara Soomaaliya iyo Itoobiya.
Waxay sidoo kale sii ballaarin kartaa xiisadaha gobolka ee la xiriira Masar iyo Itoobiya, oo muddo dheer ku loollamayay arrimo istaraatiiji ah, xilli Qaahira ay sii xoojisay xiriirkeeda siyaasadeed iyo amni ee Muqdisho.
Midowga Afrika ayaa kasoo horjeeda aqoonsiga Somaliland, isaga oo ku adkeysanaya in gobolku ka tirsan yahay Soomaaliya, kana digaya in aqoonsi hal dhinac ahi uu tusaale halis ah u noqon karo dhaqdhaqaaqyada gooni-u-goosadka ee qaaradda.
Defense Priorities ayaa maamulka Trump ugu baaqday inuu diido baaqyada ku aaddan aqoonsiga Somaliland, kana fogaado inuu Mareykanka si qoto dheer ugu lug yeesho murannada gudaha Soomaaliya iyo khilaafaadka gobolka.
“Mareykanku waa inuusan aqoonsan Somaliland,” ayaa lagu soo gabagabeeyay warbixinta, iyadoo lagu dooday in go’aankaasi uu dhalin doono kharash weyn, isaga oo aan wax horumar ah u keeneyn danaha amni ee Washington.