Tehran (Caasimada Omnline) — Aaskii hoggaamiyihii hore ee Iran, Cali Khamenei, ma ahayn oo keliya munaasabad tacsi ah. Wuxuu noqday goob ay Iran ku muujisay murugo, awood dowladeed iyo farriimo siyaasadeed oo loo diray dalalkii iyo kooxihii ka qeyb galay.
Khamenei, oo 86 jir ahaa, ayaa lagu dilay weerarro ay Mareykanka iyo Israel ku qaadeen hoygiisa Tehran 28-kii Febraayo. Meydkiisa ayaa la dhigay Grand Mosalla ee Tehran, oo ah xarun weyn oo lagu qabto salaadaha iyo munaasabadaha waaweyn ee dowladda Iran.
Waxaa goobta yimid wafdiyo ka kala socday dalal badan, oo ay ku jiraan Sacuudiga, Qatar, Turkey, Pakistan, Russia, China, India, Egypt iyo xubno ka tirsan kooxaha ay Iran taageerto sida Xamas, Xizbullah, Xuutiyiinta Yemen iyo Xashd al-Shacbi ee Ciraaq.
Laakiin waxa si gaar ah loo dareemay waxay ahayd Qur’aanka la akhrinayey marka wafdi kasta uu u soo dhowaado naxashka. Aayadaha la doortay uma muuqan kuwo iska dhacay. Mid kasta wuxuu watay farriin gaar ah.
Sacuudiga iyo aayadda Badar
Markii wafdiga Sacuudiga uu u soo dhowaaday naxashka Khamenei, waxaa la akhriyey Suurat Aal-Cimraan, aayadda 13-aad. Aayaddu waxay ka hadleysaa dagaalkii Badar, markii Muslimiin tiro iyo hub ahaan ka yaraa ay ka adkaadeen ciidan ka weyn.
قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُم مِّثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَن يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِّأُولِي الْأَبْصَارِ
— Suurat Aal-Cimraan, 3:13
Dagaalkii Badar wuxuu ka dhacay dhulka maanta loo yaqaan Sacuudi Carabiya sanadkii 624 Miilaadi. Sidaas darteed, akhrinta aayaddan xilli wafdi Sacuudi ah taagan yahay waxay yeelatay macne ka weyn tacsi caadi ah.
Haddii si wanaagsan loo fasiro, waxay ahayd xusuusin ku saabsan mid ka mid ah guulihii ugu horreeyey ee Islaamka, taas oo Tehran iyo Riyadh wadaagaan xusuusteeda diimeed.
Laakiin marka lagu eego dagaalkii Iran ay sheegtay inay kaga adkaatay Mareykanka iyo Israel, aayaddu waxay yeelatay cod kale. Waxay u muuqatay in Iran ay Sacuudiga xasuusineyso in guushu mararka qaar raacdo dhinaca tirada yar, haddii uu adkeysto.
Farriintu waxay ahayd mid si dadban u leh: Iran way dagaallantay, way adkeysatay, mana aysan jabin.
Aaska oo noqday bandhig awood
Iran waxay aaska u adeegsatay inay muujiso inaysan go’doon ku jirin. Wafdiyada badan ee Tehran yimid waxay ahaayeen farriin ay Iran u dirtay Mareykanka iyo Israel: inkastoo cadaadis iyo dagaal jireen, haddana Tehran weli waxay leedahay saaxiibbo, xiriirro iyo miisaan goboleed.
Aaska wuxuu sidoo kale shacabka Iran u ahaa fariin gudaha ah. Dowladda waxay doonaysay inay muujiso in dalku weli mideysan yahay, hoggaankiisuna uusan burburin.
Sidaas darteed, Qur’aanka la akhrinayey ma ahayn oo keliya cibaado. Wuxuu noqday luuqad siyaasadeed. Aayad kasta waxay u muuqatay inay tilmaameyso halka Iran dhigeyso wafdigaas: saaxiib dhow, xulafo dagaal, dal dhexdhexaad ah, ama dowlad ay ka tabaneyso.
Xamas, Xizbullah iyo kooxaha “iska caabinta”
Kooxaha ay Iran u aragto inay qeyb ka yihiin waxa ay ugu yeerto “iska caabinta” waxaa loo doortay aayado ka hadlaya ballan, shahiidnimo, adkeysi iyo guul.
Xamas waxaa loo akhriyey Suurat Al-Axzaab, aayadda 23-aad, oo ka hadleysa dad ka dhabeeyey ballantii ay Allah la galeen:
مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ۖ فَمِنْهُم مَّن قَضَىٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا
— Suurat Al-Axzaab, 33:23
Macnaha siyaasadeed ee aayaddan wuu cad yahay. Iran waxay Xamas ku tilmaameysay koox aan ka leexan ballanteeda, qaarna ku dhimanayaan jidkaas, qaar kalena weli ku sii socda.
Xizbullah waxaa loo akhriyey Suurat Aal-Cimraan, aayadda 139-aad, oo dhiirrigelin ah:
وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
— Suurat Aal-Cimraan, 3:139
Aayaddan waxay leedahay: “ha daciifina, hana murugoonina, idinka ayaa sarreyn doona haddii aad tihiin mu’miniin dhab ah.” Iran waxay u adeegsatay inay Xizbullah ku muujiso urur laga filayo adkeysi, xitaa haddii uu wajahayo cadaadis iyo khasaare.
Waxaa kale oo la akhriyey Suurat Aal-Cimraan, aayadda 140-aad, oo ka hadleysa in dagaalka iyo dhaawacu marba dhinac gaaro, iyo in Allahkala saaro kuwa rumeysan:
إِن يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ ۚ وَتِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَتَّخِذَ مِنكُمْ شُهَدَاءَ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ
— Suurat Aal-Cimraan, 3:140
Farriintu waxay ahayd in dagaalka dheer uusan mar walba noqon guul fudud, balse uu leeyahay imtixaan, dhaawac iyo shahiidnimo.
Xuutiyiinta Yemen waxaa loo akhriyey Suurat Al-Fatx, aayadda 29-aad, oo ka hadleysa kuwa la jira Nabi Muxammad ﷺ:
مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ ۖ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا
— Suurat Al-Fatx, 48:29
Aayaddu waxay tilmaamaysaa dad cadowga ku adag, laakiin dhexdooda isu naxariista. Iran waxay sidaas ugu sawireysay Xuutiyiinta: koox ad-adag marka ay la hadlayaan cadowgooda, balse isku xiran marka ay gudaha joogaan.
Kooxda Xashd al-Shacbi ee Ciraaq waxaa loo akhriyey Suurat Al-Baqara, aayadda 154-aad, oo sheegaysa in kuwa jidka Allah lagu dilo aan loo qaadan meyd:
وَلَا تَقُولُوا لِمَن يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ ۚ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَٰكِن لَّا تَشْعُرُونَ
— Suurat Al-Baqara, 2:154
Tani waxay si toos ah ugu xirneyd fikradda shahiidnimada, oo ah tiir muhiim u ah khudbadaha siyaasadeed iyo diimeed ee Iran iyo kooxaha ay taageerto.
Kooxaha Palestinian Islamic Jihad iyo Taliban waxaa labadaba loo akhriyey furitaanka Suurat Al-Fatx:
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا
لِّيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا
— Suurat Al-Fatx, 48:1–2
Xulashadan waxay muujisay sida Iran u aragto guulaha ka dhanka ah Mareykanka iyo Israel. Taliban waxay Mareykanka kaga adkaatay Afghanistan. Iran waxay u muuqataa inay farriin u direyso kooxaha Falastiiniyiinta ah: guul noocaas ah waa suuragal.
Dowladaha waaweyn: Mahadcelin iyo dejin
Dowladaha sida Russia, China, India iyo Masar waxaa loo doortay aayado ka deggan kuwa loo akhriyey kooxaha hubeysan.
Russia waxaa loo akhriyey Suurat Al-Qasas, aayadda 83-aad, oo ka hadleysa dadka aan dhulka ka doonayn kibir iyo fasaad:
تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا ۚ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ
— Suurat Al-Qasas, 28:83
China waxaa loo akhriyey Suurat Aal-Cimraan, aayadda 126-aad, oo ka hadleysa qalbi-dejin iyo guul Allah ka timaadda:
وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَىٰ لَكُمْ وَلِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِ ۗ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِندِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ
— Suurat Aal-Cimraan, 3:126
Farriinta loo diray Beijing waxay u muuqatay mid deggan: taageeradaadu waa muhiim, laakiin ma tihid qeyb ka mid ah dagaalka fikirka iyo hubka ee Iran hoggaamineyso.
Masar waxaa loo akhriyey Suurat Al-Bayyinah, aayadaha 7 iyo 8, oo ka hadlaya kuwa rumeysan oo camal wanaagsan sameeya:
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ
جَزَاؤُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ۖ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ۚ ذَٰلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ
— Suurat Al-Bayyinah, 98:7–8
Aayadahan waxay ahaayeen kuwo mahadcelin iyo qadarin u eg. Iran waxay dalalkaas u muujineysay inay yihiin dowlado muhiim ah oo aaska sharaf ku siiyey, balse kuma darin safka “iska caabinta” ee dagaalka ku jira.
Qatar, Turkey iyo Pakistan: Dalal meel dhexe taagan
Qatar, Turkey iyo Pakistan waxay galeen qeyb dhexe. Ma aha kooxo hubeysan oo Iran si buuxda ula safan, mana aha dalal ka soo horjeeda. Waxay leeyihiin xiriir, dano iyo mararka qaar door dhexdhexaadin.
Qatar waxaa loo akhriyey isla furitaanka Suurat Al-Fatx:
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا
— Suurat Al-Fatx, 48:1
Laakiin macnaha halkan wuu ka jilicsanaa kan loo akhriyey kooxaha hubeysan. Qatar waxaa loogu mahadcelinayey doorkeeda diblomaasiyadeed, gaar ahaan dhexdhexaadinta.
Turkey waxaa loo akhriyey Suurat An-Nisaa, aayadda 95-aad, oo kala saaraysa kuwa fadhiya iyo kuwa ku dadaalaya hantidooda iyo naftooda:
لَّا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً
— Suurat An-Nisaa, 4:95
Tani waxay u muuqatay farriin si dadban ugu socota Ankara. Turkey waxay si xooggan u cambaareysay Israel, balse dagaalka si toos ah uma gelin.
Pakistan waxaa loo akhriyey duco ku jirta Suurat Al-Israa, aayadda 80-aad:
وَقُل رَّبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَأَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَاجْعَل لِّي مِن لَّدُنكَ سُلْطَانًا نَّصِيرًا
— Suurat Al-Israa, 17:80
Ducadan waxay la jaanqaadaysay doorka Pakistan ee isku dayga dhex-dhexaadinta iyo xiriirka ay la lahayd Washington iyo Tehran.
Lubnaan: Farriin canaan ah
Farriinta ugu culus waxaa laga dareemay aayadda loo akhriyey dowladda Lubnaan, gaar ahaan marka la barbar dhigo ammaanta loo jeediyey Xizbullah.
Dowladda Lubnaan waxaa loo akhriyey Suurat An-Nisaa, aayadda 66-aad:
وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِن دِيَارِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِّنْهُمْ ۖ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا
— Suurat An-Nisaa, 4:66
Aayaddu waxay ka hadleysaa dad aan fulin amar adag haddii lagu faro inay naftooda huraan ama guryahooda ka baxaan, marka laga reebo tiro yar.
Marka lagu eego xaaladda Lubnaan, farriintu waxay u muuqatay canaan. Iran waxay dowladda Lubnaan ku dhaliileysay inay ka gaabisay iska caabinta Israel, halka Xizbullah loo sawirayo kooxda dhab ahaan difaacaysa dalka.
Qur’aan loo adeegsaday khariidad siyaasadeed
Gabagabadii, aaskii Khamenei wuxuu noqday wax ka badan aas qaran. Wuxuu noqday khariidad siyaasadeed oo Qur’aan lagu akhriyey.
Aayad kasta waxay tilmaameysay sida Iran u aragto qofka ama dowladda hortaal naxashka.
Kuwo waxaa lagu ammaanay shahiidnimo iyo adkeysi. Kuwo kale waxaa loogu mahadceliyey taageero diblomaasiyadeed. Qaar waxaa si dadban loogu boorriyey inay dhinac cad istaagaan. Qaar kalena waxaa lagu canaantay inay ka gaabiyeen dagaalka Iran u aragto mid ka dhan ah Mareykanka iyo Israel.
Sidaas darteed, Tehran waxay aaska Khamenei u beddeshay fariin weyn: Iran waxay weli xasuusataa cidda la safatay, cidda ka aamustay, cidda garab istaagtay, iyo cidda ay weli ka fileyso mowqif ka adag kan ay hadda taagan tahay.