Hargeysa (Caasimada Online) – Eedeymo cusub oo ku saabsan in askar Israa’iili ah la geeyay Somaliland ayaa mar kale dhalisay su’aalo culus oo ku saabsan xiriirka amni ee sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Tel Aviv iyo maamulka Hargeysa, xilli ay sidoo kale indhaha ku dhacayaan doorka Imaaraadka Carabta ee gobolka.
Warbixinno dhawaan soo baxay ayaa sheegay in ku dhowaad 50 askari oo Israa’iili ah la geeyay Somaliland horaantii sanadkan, kaddib markii Israel ay si rasmi ah u aqoonsatay Somaliland.
Xogtaas oo lagu saleeyay hadal laga soo xigtay sarkaal sare oo ka tirsan dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidankaas ay qeyb ka ahaayeen iskaashi amni oo ballaaran oo u dhexeeya Somaliland iyo Israel.
Israel ayaa beenisay wararka ku saabsan in ciidamo ay geysay Somaliland, halka mas’uuliyiinta Somaliland ay iyaguna si cad u beeniyeen in saldhig ciidan oo Israel leedahay laga dhisayo dhulka Somaliland.
Hase yeeshee, muranka cusub wuxuu dib u soo celiyay dood ka weyn su’aasha ah in askartaasi joogaan iyo in kale. Su’aasha ugu weyn ayaa noqotay: Sidee ayay Israel ugu suurtagashay inay xiriir amni oo qoto dheer la yeelato Somaliland, oo muddo dheer ka baxsaneyd nidaamka diblomaasiyadeed ee Bariga Dhexe?
Diblomaasiyiin iyo falanqeeyayaal badan ayaa jawaabta su’aashaas ku xiraya Abu Dhabi.
Saameynta Imaaraadka
Imaaraadka Carabta ayaa muddo ka badan toban sano si tartiib ah ugu dhex jiray Somaliland, gaar ahaan magaalada dekedda leh ee Berbera. Abu Dhabi waxay maalgelin ku sameysay dekedda, adeegyada saadka, kaabeyaasha dhaqaalaha iyo xiriirro amni oo ay la yeelatay maamulka Hargeysa.
Berbera oo hore u aheyd deked aan si weyn uga dhex muuqan loollanka gobolka ayaa maanta noqotay goob istaraatiiji ah oo ku taalla marinka Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Goobta ay ku taallo ayaa ka dhigeysa meel muhiim u ah dalalka doonaya inay saameyn ku yeeshaan marin-biyoodka Bab al-Mandab.
Falanqeeyayaal ayaa qaba in xiriirka Israel iyo Somaliland uusan si lama filaan ah ku dhalan. Waxay tilmaamayaan in deegaanka siyaasadeed, amni iyo saadka ee Imaaraadku ka dhisay Berbera uu fududeeyay in quwado kale, oo ay Israel ku jirto, ay si sahlan ugu soo dhowaadaan Somaliland.
Inkasta oo Imaaraadka uu marar badan ku adkeystay in howlaha uu ka wado Somaliland ay yihiin kuwo dhaqaale iyo horumarineed, haddana dadka dhaliila doorkiisa waxay sheegayaan in maalgelinta dekedda iyo xiriirrada amni ay abuureen saldhig juqraafi-siyaasadeed oo ka weyn ganacsi keliya.
Xiriir qarsoodi ahaa
Israel ayaa noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, tallaabo ka careysiisay dowladda federaalka Soomaaliya, oo ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee dalka.
Aqoonsigaas kaddib, xiriirka labada dhinac ayaa si degdeg ah u muuqday inuu kor u kacay. Mas’uuliyiin Israel ah ayaa martigeliyay Madaxweynaha Somaliland Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi, waxaana labada dhinac ay ka hadleen iskaashi dhinacyada amniga, ganacsiga iyo maalgashiga ah.
Wasiirka Difaaca Israel, Israel Katz, ayaa sidoo kale sheegay in Israel iyo Somaliland ay muddo dheer si hoose u wada shaqeynayeen. Hadalkaas ayaa si weyn u xoojiyay shakiga ay horey u qabeen qaar badan oo ka mid ah dowladaha gobolka.
“Sanado badan ayaan si qarsoodi ah u wada shaqeynaynay,” ayuu Katz yiri, sida ay warbaahinta Israel iyo tan gobolka baahisay.
Hadalkaas wuxuu dhaliyay su’aalo kale oo muhiim ah: Maxay ahayd wada-shaqeynta qarsoon? Yaa fududeeyay? Maxaase kaabayaal ah oo loo adeegsaday?
Dad badan ayaa aaminsan in su’aalahaas aan laga jawaabi karin iyadoo la iska indho-tirayo saameynta Imaaraadka ee Berbera.
Berbera iyo loollanka Badda Cas
Berbera waxay ku dhowdahay Bab al-Mandab, oo ka mid ah marin-biyoodka ugu muhiimsan caalamka. Halkaas waxaa isaga goosha maraakiibta ganacsiga ee u kala safarta Yurub, Aasiya iyo Bariga Dhexe.
Muhiimadda goobtan ayaa sii korortay tan iyo markii kooxda Xuutiyiinta Yemen ay bilaabeen weerarro ka dhan ah maraakiibta maraya Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, iyagoo arrintaas ku xiray dagaalka Gaza.
Warbixinno kala duwan ayaa sheegay in Israel ay Somaliland u aragto meel ku habboon la socodka dhaqdhaqaaqyada badda, uruurinta xogaha sirdoonka, taageerada saadka iyo howl-gallo ka fog xuduudaheeda.
Arrintan waxay walaac ku abuurtay Soomaaliya iyo dalal kale oo gobolka ah, maadaama joogitaan kasta oo ciidan oo Israel ku yeelato meel u dhow Bab al-Mandab uu wax ka beddeli karo xisaabta amni ee gobolka.
Dowladda Soomaaliya waxay weli ku adkeysaneysaa in Somaliland ay tahay qeyb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, ayna wax heshiisyo amni ama diblomaasiyadeed ah la geli karin dalal shisheeye.
Eedeymaha cusub weli si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidoo kale ma cadda heerka dhabta ah ee ay gaarsiisan tahay joogitaanka Israel ee Somaliland.
Laakiin isku-darka aqoonsiga Israel, hadalka Katz ee ku saabsan wada-shaqeynta qarsoodiga ah, tababarrada ay Somaliland sheegtay in Israel siisay ciidamadeeda, iyo doorka Imaaraadka ee Berbera ayaa abuuray sawir muujinaya isbeddel weyn oo ka socda gobolka.
Somaliland hadda ma aha oo keliya arrin ku saabsan aqoonsi siyaasadeed. Waxay si degdeg ah ugu dhex milmeysaa loollan ballaaran oo ku saabsan Badda Cas, saameynta dalalka Khaliijka, danaha Israel iyo amniga marin-biyoodka Bab al-Mandab.
Arrintaas ayaana ka dhigeysa doorka Imaaraadka mid aan si fudud looga indho-tiri karin.