26.1 C
Mogadishu
Saturday, May 23, 2026

Hoggaamiyaha sare ee Iran oo soo saaray amar culus

By Asad Cabdullahi Mataan
Bookmark
Bookmarked

Share

Washington (Caasimada Online) – Hoggaamiyaha sare ee Iran, Ayatollah Mojtaba Khamenei, ayaa soo saaray amar lagu mamnuucayo in dalkaas laga saaro kaydka uranium-ka hodanka ah ee ku dhow heerka lagu sameeyo hubka nukliyeerka, sida ay sheegeen laba ilo-wareed oo sare oo Irani ah.

Go’aankan ayaa adkeynaya mowqifka Tehran xilli wada-hadallo nabadeed ay socdaan, wuxuuna si toos ah uga hor imaanayaa mid ka mid ah dalabyada ugu waaweyn ee Mareykanka iyo Israel, oo doonaya in kaydkaas laga wareejiyo Iran.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Khamiistii sheegay in Washington aysan marnaba oggolaan doonin in Iran sii haysato uranium-ka si heer sare ah loo hodmiyey.

“Waan heli doonnaa. Uma baahnin, mana rabno. Waxaa laga yaabaa inaan burburinno marka aan helno, laakiin uma oggolaan doonno inay haystaan,” ayuu Trump u sheegay wariyeyaal ku sugnaa Aqalka Cad.

Saraakiil Israel ah ayaa sheegay in Trump uu u xaqiijiyey Tel Aviv in kaydka uranium-ka hodanka ah ee Iran laga saari doono dalkaas, islamarkaana heshiis kasta oo nabadeed lagu dari doono qodob arrintaas dhigaya.

Iran ayaa muddo dheer beeninaysay inay raadineyso hub nukliyeer ah, inkastoo Israel, Mareykanka iyo dalal kale oo reer galbeed ah ay Tehran ku eedeeyaan inay ku socoto waddo ay ku gaari karto awood nukliyeer oo militari.

Muranka ugu weyn ayaa ka dhashay uranium-ka ay Iran gaarsiisay heerka 60%, oo aad uga sarreeya heerka loo baahan yahay isticmaalka rayidka ah, islamarkaana u dhow heerka 90% ee looga baahan yahay sameynta hub nukliyeer.

Ra’iisul Wasaaraha Israel Benjamin Netanyahu ayaa sheegay inuusan dagaalka u arki doonin mid dhammaaday ilaa uranium-ka hodanka ah laga saaro Iran, Tehran ay joojiso taageerada ay siiso kooxaha hubeysan ee gobolka, lana burburiyo awooddeeda gantaallada ballistic-ga.

Mowqif cusub oo adag

“Amarka hoggaamiyaha sare iyo is-afgaradka ka dhex jira hay’adaha dowladda waa in kaydka uranium-ka hodanka ah uusan dalka ka bixin,” ayuu yiri mid ka mid ah labada ilo-wareed ee Iran, oo magaciisa la qariyey sababo la xiriira xasaasiyadda arrinta.

Ilaha ayaa sheegay in madaxda sare ee Iran ay aaminsan yihiin in haddii kaydkaas dibadda loo saaro ay Iran noqon karto dal nugul oo mar kale si fudud ay u weerari karaan Mareykanka iyo Israel.

Khamenei ayaa leh go’aanka ugu dambeeya ee arrimaha ugu waaweyn ee dowladda Iran, gaar ahaan kuwa la xiriira amniga qaranka, barnaamijka nukliyeerka iyo xiriirka Mareykanka.

Mar wax laga weydiiyey arrintan, afhayeenka Aqalka Cad Olivia Wales ayaa sheegtay in Trump uu si cad u qeexay “khadadka cas” ee Mareykanka, islamarkaana uu kaliya aqbali doono heshiis “danta shacabka Mareykanka hormarinaya”.

Wasaaradda arrimaha dibadda Iran kama aysan jawaabin codsi faallo ah.

Xabbad-joojin aan adkeyn ayaa hadda ka jirta dagaalka Mareykanka iyo Israel ay kula jiraan Iran, balse wada-hadallada nabadda weli ma gaarin meel weyn oo la isku fahmay.

Dagaalka ayaa bilowday ka dib weerarro Mareykan iyo Israel ah oo lagu qaaday bartilmaameedyo gudaha Iran ah, kuwaas oo Tehran ku jawaabtay weerarro ay ku qaaday Israa’iil iyo dalal Khaliijka ah oo martigeliya saldhigyo militari oo Mareykan ah. Dagaal kale ayaa sidoo kale ka dhex qarxay Israel iyo Xisbullah oo ay Iran taageerto, kuna sugan Lubnaan.

Dadaallada nabadda waxaa sii adkeeyey xannibaad Mareykanku saaray dekedaha Iran iyo gacanta Tehran ay ku hayso Marinka Hormuz, oo ah marin muhiim u ah saliidda caalamka.

Pakistan ayaa dhexdhexaadin ka wada wada-hadallada, balse labada dhinac weli waxay isku hayaan qodobo waaweyn oo ay ka mid yihiin barnaamijka nukliyeerka Iran, kaydka uranium-ka hodanka ah iyo waxa Tehran ku tilmaamayso xaqeeda ay u leedahay hodminta uranium-ka.

Labada ilo-wareed ee Iran ayaa sheegay in madaxda Tehran ay ka qabaan shaki qoto dheer xabbad-joojinta, iyagoo ka baqaya in Washington ay u adeegsaneyso xeelad ay ku abuureyso dareen amni ka hor inta aysan dib u billaabin duqeymo cusub.

Wadahadal-yahanka ugu sarreeya Iran, Mohammad Baqer Qalibaf, ayaa Arbacadii sheegay in “dhaqdhaqaaqyo muuqda iyo kuwo qarsoon oo cadowgu wado” ay muujinayaan in Mareykanku isku diyaarinayo weerarro cusub.

Trump ayaa isna Arbacadii sheegay in Mareykanku diyaar u yahay inuu qaado weerarro dheeraad ah haddii Iran aysan aqbalin heshiis nabadeed, balse wuxuu intaas ku daray in Washington ay sugi karto maalmo si ay u hesho “jawaabaha saxda ah”.

Uranium: Xudunta muranka

Saraakiisha Iran ayaa dhowr jeer sheegay in mudnaanta Tehran ay tahay in la helo dhammaad rasmi ah oo dagaalka ah iyo dammaanad lagu kalsoonaan karo oo caddeyneysa in Mareykanka iyo Israel aysan weerarro kale qaadi doonin.

Waxay sheegeen in kaliya marka dammaanadahaas la helo ay Iran diyaar u noqon karto wada-hadallo faahfaahsan oo ku saabsan barnaamijkeeda nukliyeerka.

Ka hor dagaalka, Iran ayaa muujisay inay diyaar u tahay inay dibadda u dirto kala bar kaydkeeda uranium-ka hodanka ah ee heerka 60%. Hase yeeshee, ilaha ayaa sheegay in mowqifkaas uu is beddelay ka dib hanjabaadaha soo noqnoqday ee Trump ee ahaa in Iran la weerari karo.

Saraakiil Israel ah ayaa sheegay in weli aysan caddeyn in Trump uu go’aansan doono weerar cusub iyo in kale, ama inuu Israel siin doono oggolaansho ay dib ugu billowdo hawlgalladeeda militari. Tehran ayaa ku hanjabtay jawaab culus haddii la weeraro.

Si kastaba, mid ka mid ah ilaha Iran ayaa sheegay inay jiraan “qaabab la fulin karo” oo lagu xallin karo muranka.

“Waxaa jira xalal ay ka mid tahay in kaydka la khafiifiyo iyadoo ay kormeerayso Hay’adda Tamarta Atoomikada Adduunka,” ayuu yiri ilo-wareedka.

Hay’adda IAEA ayaa ku qiyaastay in Iran ay haysatay 440.9 kiiloogaraam oo uranium ah oo la gaarsiiyey heerka 60% markii Israel iyo Mareykanku weerareen xarumaha nukliyeerka Iran bishii June 2025. Lama oga inta ka badbaaday weerarradaas.

Madaxa IAEA Rafael Grossi ayaa bishii March sheegay in inta badan kaydkaas lagu hayey godad dhulka hoostiisa ah oo ku yaalla xarunta nukliyeerka Isfahan, halka hay’addu sidoo kale aaminsan tahay in qayb kale ay ku jirto xarunta weyn ee Natanz.

Iran waxay sheegtaa in qayb ka mid ah uranium-ka hodanka ah looga baahan yahay arrimo caafimaad iyo matoor cilmi-baaris oo ku yaalla Tehran, kaas oo ku shaqeeya qadar yar oo uranium ah oo la gaarsiiyey ku dhowaad 20%.

Muranka uranium-ka ayaa hadda noqday tijaabada ugu weyn ee wada-hadallada nabadda.

Mareykanka iyo Israel waxay doonayaan in Iran laga qaado awood kasta oo ay mustaqbalka ugu dhowaan karto hub nukliyeer ah. Iran se waxay u aragtaa kaydkaas dammaanad istiraatiiji ah oo ay ku difaacan karto haddii dagaalku dib u qarxo.

Arrintan ayaa muujineysa sida ay u adag tahay in la gaaro heshiis rasmi ah, xitaa haddii labada dhinac ay sheegeen in kala fogaanshaha qaarkii uu yaraaday.

Tehran waxay doonaysaa dammaanad amni iyo aqoonsi loo siiyo xaqa ay u leedahay hodminta uranium-ka. Washington iyo Tel Aviv waxay doonayaan in kaydka ugu xasaasisan ee Iran laga saaro dalkaas ama la burburiyo.

Inta labadaas mowqif ay kala fog yihiin, xabbad-joojinta hadda jirta waxay sii ahaan doontaa mid jilicsan, halka khatarta weerarro cusub ay weli dul hoganeyso gobolka.

- Advertisement -

Read more

Local News