Muqdisho (Caasimada Online) – Wasiirkii hore ee Warfaafinta Soomaaliya Zakariya Maxamuud Xaaji Cabdi ayaa sheegay in aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland uusan ahayn tallaabo diblomaasiyadeed oo keliya, balse uu qeyb ka yahay qorshe istiraatiiji ah oo Tel Aviv ay ku dooneyso inay saameyn xooggan ku yeelato Badda Cas iyo marinnada ganacsiga ee gobolka.
Zakariya, oo wareysi gaar ah siiyay wargeyska Egypt Independent, ayaa sheegay in ujeeddada ugu weyn ee Israa’iil ay tahay inay hesho saldhig siyaasadeed iyo istiraatiiji ah oo ku yaalla meel u dhow Gacanka Cadmeed, Badda Cas iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab.
“Ujeeddadu waa si fudud in la xakameeyo Badda Cas oo saameyn lagu yeesho,” ayuu yiri Zakariya, isagoo ka hadlayay aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland.
Israa’iil ayaa 26-kii December 2025 noqotay dalkii ugu horreeyay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland tan iyo markii maamulka Hargeysa uu ku dhawaaqay gooni isu-taag 1991-kii. Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa tallaabadaas ku tilmaantay mid sharci-darro ah oo ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Midowga Afrika ayaa sidoo kale diiday aqoonsigaas, isagoo ku adkeystay in Somaliland ay weli tahay qeyb ka mid ah Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Dalal badan oo Carab, Muslim iyo Afrikaan ah ayaa iyaguna cambaareeyay go’aanka Israa’iil, iyagoo ka digay inuu abuuri karo xiisad cusub oo ka dhalata Geeska Afrika iyo Badda Cas.
Zakariya ayaa sheegay in goobta ay Somaliland ku taallo ay tahay waxa ugu weyn ee Israa’iil soo jiitay, gaar ahaan dekedda Berbera iyo marin-biyoodka istiraatiijiga ah ee ku dhow Badda Cas.
“Israa’iil waxay dooneysaa inay xukunto marinnada badda,” ayuu yiri. “Tani waxay qeyb ka tahay khariidaddeeda istiraatiijiga ah, waxayna halis ku tahay dalalka Carabta ee Badda Cas, oo ay Masar ku jirto sababo la xiriira Kanaalka Suweys.”
Kanaalka Suweys ayaa ka mid ah halbowlayaasha ganacsiga caalamka, wuxuuna si gaar ah muhiim ugu yahay dhaqaalaha iyo amniga Masar. Xiisadaha ka taagan Badda Cas, gaar ahaan weerarrada Xuutiyiinta Yemen iyo dagaalka Gaza, ayaa sii kordhiyay loollanka caalamiga ah ee ku saabsan marinnada badda.
Zakariya ayaa sheegay in aqoonsiga Somaliland aan laga eegi karin keliya xagal Somali ah, balse uu qeyb ka yahay isbeddel ballaaran oo ka socda gobolka. Wuxuu ku dooday in waxa ka dhacay Gaza, Lebanon, Sudan iyo Soomaaliya ay muujinayaan mashruuc istiraatiiji ah oo lagu beddelayo dheelitirka awoodda Bariga Dhexe iyo Geeska Afrika.
“Waxaan Carabta leeyahay: waxa soo socda ayaa ka khatar badan,” ayuu yiri. “Haddii Gaza iyo Lebanon la dayaco, dalal kale oo Carbeed ayaa si tartiib ah u burburi doona.”
Zakariya ayaa sheegay in Soomaaliya ay leedahay muhiimad istiraatiiji ah oo aysan mararka qaar si buuxda u fahmin hoggaamiyeyaasha gobolka, maadaama ay ku taallo meel isku xirta Badweynta Hindiya, Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.
Wuxuu ka digay in haddii Soomaaliya ay sii ahaato dal nugul, ay taasi khatar gelin karto amniga Badda Cas, maraakiibta caalamiga ah iyo danaha dalalka Carabta.
“Soomaaliya oo nugul waxay halis ku tahay amniga Badda Cas iyo marinnada caalamiga ah ee badda,” ayuu yiri.
Zakariya ayaa ugu baaqay dalalka Carabta iyo beesha caalamka inay Soomaaliya ka caawiyaan dhismaha dowlad dhexe oo xooggan, taas oo awood u leh ilaalinta xeebaha, sugidda amniga iyo ka hortagga in dalka loo adeegsado loollan shisheeye.