Riyadh (Caasimada Online) — Sacuudiga ayaa la sheegay inuu dib u dhigay ama xanibay lacagaha loo dirayo akoonno ku yaalla Imaaraadka Carabta, arrin dhalisay cabsi ah in khilaaf siyaasadeed oo sii ballaaranaya oo u dhexeeya labada dal uu hadda saameyn ku yeeshay ganacsiga.
Dhowr ilo-wareed ayaa u sheegay wargeyska Financial Times in lacagaha laga dirayey bankiyada Sacuudiga, kuna socday akoonno ku yaalla Imaaraadka oo ay leeyihiin shirkado iyo shaqsiyaad ku sugan Dubai, la celiyey ama dib loo dhigay tan iyo bishii May, marar badanna aan wax sharaxaad ah laga bixin.
Mid ka mid ah madaxda reer Galbeedka ee shirkad caafimaad oo fadhigeedu yahay Dubai ayaa FT u sheegay in bankiyo Sacuudi ah ay xayireen oo celiyeen dhowr lacagood oo ka imaanayey macmiil Sacuudi ah oo muddo dheer la shaqeynayey shirkadda, tan iyo bartamihii May.
Bankiga dhexe ee Sacuudiga ayaa dhankiisa beeniyey inuu soo rogay “xayiraado toos ah oo lagu beegsanayo dalal gaar ah”, sida uu u sheegay Financial Times.
Arrintan ayaa taabaneysa mid ka mid ah xiriirrada ganacsi ee ugu muhiimsan Khaliijka.
In kasta oo Sacuudiga iyo Imaaraadka muddo dheer loo arkayey xulafo isku dhow, haddana labada dal waxay isku hayaan dhowr arrimood oo waaweyn, oo ay ka mid tahay Israel. Abu Dhabi ayaa ah saaxiibka ugu dhow ee Israel ku leedahay gobolka, halka Riyadh aysan weli si rasmi ah u aqoonsan Israel.
Mas’uuliyiinta Sacuudiga ayaa sidoo kale ka soo horjeeda taageerada Imaaraadka ee dhaq-dhaqaaqyada gooni-u-goosadka ee Soomaaliya iyo Yemen.
‘Xiisad sii kaceysa’
Sacuudiga, oo dhaqaalihiisu gaarayo ku dhowaad $1.2 tirilyan, iyo Imaaraadka, oo dhaqaalihiisu ku dhow yahay $550 bilyan, waa labada dhaqaale ee ugu waaweyn dunida Carabta. Ganacsiga labada dal ayaa sanadkii ka badan $20 bilyan.
Sanado badan, shirkado badan ayaa Dubai u adeegsanayey xarun ay uga shaqeeyaan suuqa Sacuudiga. Laakiin Riyadh ayaa sanadihii dambe si xooggan ugu riixeysay shirkadaha inay howlahooda u soo raraan gudaha boqortooyada, iyadoo dooneysa in ganacsiga, shaqooyinka iyo maalgashiga badan lagu hayo gudaha Sacuudiga.
“Mar walba waxaa jiray tartan dhaqaale oo u dhexeeya labada dhinac, mana aha markii ugu horreysay ee tallaabooyin noocan oo kale ah la sheegay in loo adeegsaday in xiisadda kor loogu qaado. Xiriirkuna wuu ka badbaaday xiisado hore oo dhacay dhammaadkii 2000-meeyadii iyo sanadkii 2021,” ayuu Kristian Coates Ulrichsen, oo ah khabiir ka tirsan Baker Institute, u sheegay Middle East Eye.
Xiisadda ayaa gaartay heer khatar ah kadib markii Riyadh ay Abu Dhabi ku eedeysay inay taageertay garab gooni-u-goosad ah oo Yemen ah, kaas oo bishii December weerar ku qaaday xoogag taageersan Sacuudiga.
Imaaraadka ayaa lagu qasbay inuu ciidamadiisa kala baxo Yemen, kadib xiisaddaas iyo weerarro Sacuudi ah oo lagu qaaday xulafadiisa Yemen.
Sacuudiga ayaa sheegay in Imaaraadka, oo ahaa saaxiibkiisa ugu weyn ee isbaheysigii Sacuudigu hoggaaminayey ee galay dagaalka Yemen sanadkii 2015 si loola dagaallamo Xuutiyiinta, uu khatar geliyey amniga qaranka Sacuudiga, kadib markii uu taageeray weerarka garabkaas Yemen.
Dagaalka Yemen wuxuu ku guuldareystay inuu jabiyo Xuutiyiinta, waxaana ku dhintay boqolaal kun oo Yemeniyiin ah.
Khilaafkaas ayaa sababay kala taggii ugu xumaa ee dhex mara labada dal ee Khaliijka muddo tobanaan sano ah, wuxuuna banaanka keenay loollan hore uga jiray ganacsiga, siyaasadda saliidda iyo saameynta gobolka.
Dagaalkii Mareykanka iyo Israel ee Iran ayaa muddo kooban hoos u dhigay kala aragti duwanaanshahaas, iyadoo dalalka Khaliijka ay isku dayayeen inay muujiyaan midnimo kadib markii Iran ay bartilmaameedsatay gobolka aargoosi ahaan.
“Waxay u badan tahay in xiisaduhu aysan marnaba dhab ahaantii meesha ka bixin, balse degdegga iyo khatarta weerarradii Iran ee Khaliijka waxay keeneen in arrimahan ay muddo gadaal u dhacaan intii dagaalku socday,” ayuu yiri Ulrichsen.
Horaantii sanadkan, Imaaraadka ayaa ka yaabiyey dalalka deriska la ah markii uu ku dhawaaqay inuu ka baxayo OPEC, ururka saliidda ee Sacuudigu si dhab ah u hoggaamiyo.
Abu Dhabi ayaa sheegtay in go’aankaas uu ka tarjumayo “aragtideeda dhaqaale iyo isbeddelka ku socda qaabkeeda tamarta”, balse tallaabadaas ayaa si weyn loogu arkay dharbaaxo ku dhacday Riyadh.
Mas’uuliyiinta Sacuudiga ayaa horey ugu adkeystay in xiisadaha siyaasadeed ee kala dhexeeya Imaaraadka aysan dhaawici doonin xiriirka ganacsi iyo dhaqaale ee labada dal.
Laakiin warbixinnada sheegaya in lacagaha loo dirayo Imaaraadka la hakiyey ama la celiyey ayaa dhalinaya su’aalo cusub oo ku saabsan in khilaafka Riyadh iyo Abu Dhabi uu hadda gaaray heer uu taabanayo ganacsiga maalinlaha ah iyo xiriirka bangiyada.