Muqdisho (Caasimada Online) – Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa bishii hore cago-dhigtay magaalada Algiers, isagoo xambaarsan hal ujeeddo oo qura: inuu qaboojiyo mowjadaha siyaasadeed ee kacsan ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Aljeriya, kadib xaalad dublamaasiyadeed oo cakiran oo ka dhalatay fadhigii Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
31-kii Oktoobar, Golaha Ammaanka ayaa meel-mariyay qaraar taageeraya qorshaha “is-maamulka” ee Morocco ay u soo jeedisay Saxaraha Galbeed. Codeyntii Soomaaliya ee qaraarkaas ayaa dareen xasaasi ah iyo shaki ka abuurtay Algiers, oo ah dal muddo dheer garab taagnaa qadiyadda dadka Saxaraha Galbeed.
Booqashada Madaxweynaha ayaa looga gol-lahaa in lagu dhayo xiriirkaas dhaawacmay. Saraakiil Soomaaliyeed oo safarka ku wehliyay ayaa ku tilmaamay socdaalka mid “miisaaman oo xasaasi ah”—waa nooca diblamaasiyadda hoose ee aan buuqa badan dhalin balse xambaarsan cawaaqib dhab ah.
Kooxda Madaxweynaha ayaa dadaal u gashay inay madaxda Aljeriya u xaqiijiyaan in Soomaaliya aysan wax isbaddal ah ku sameyn mowqifkeedii soo jireenka ahaa ee ku aaddanaa Saxaraha Galbeed, isla markaana aysan marnaba u socon inay wiiqdo maqaamka iyo miisaanka Aljeriya ee gobolka.
Muddo kooban, waxay u muuqatay in xaqiijintaasi ay shaqeysay. Mas’uuliyiinta Aljeriya ayaa si hoose u muujiyay inay fahmeen duruufaha ku gadaaman codeynta Soomaaliya. Inkastoo aysan ku qanacsanayn, haddana waxay diyaar u ahaayeen inay Madaxweynaha dhageystaan. Madaxweyne Xasan qudhiisa ayaa Muqdisho ku soo laabtay isagoo qaba yididiilo ah in laga hortagay xaaladdii ugu xumayd ee dhici kartay.
Haddaba, markii Wasiirka Arrimaha Dibadda Soomaaliya uu todobaadkan ka soo dhex muuqday magaalada Rabat, isagoo saxiixaya war-murtiyeed wadajir ah oo lala yeeshay Morocco—iyadoo aan wax wadatashi ah laga sameyn—ilo wareedyo ku sugan Villa Somalia ayaa hal eray ku qeexay dareenka Madaxweynaha: “Gubasho.”
Ma xaqiijin karo faahfaahinta buuxda ee doodaha gudaha ka dhacay, balse mas’uuliyiin badan oo la socda arrintan ayaa Caasimada Online u sheegay in tallaabadani ay noqotay “war-moog” ku dhacay Madaxtooyada, taasoo halis gelisay, biyana ku dartay, guud ahaan horumarkii uu Madaxweyne Xasan ka sameeyay Algiers.
Rabat ayaa heshiiskan u soo bandhigtay mid waddada u xaaraya iskaashi xooggan oo dhinacyada waxbarashada, beeraha, kalluumeysiga, dalxiiska, la-dagaallanka argagixisada, iyo is-dhaafsiga diblamaasiyadeed. Marka warqadda la eego, wuxuu u qornaa sida heshiis laba-geesood ah oo caadi ah, nooca ay dalal badani saxiixaan iyadoo aan wax buuq ah ka dhalan. Laakiin diblamaasiyadda waxaa wax walba ka miisaan culus “waqtiga”, heshiiskanina wuxuu u dhacay sida bambaano siyaasadeed.
Saxiixa heshiiskan xilligan—oo ay toddobaadyo yar oo qura ka soo wareegtay safarkii xasaasiga ahaa ee Madaxweynaha ee Aljeriya—Wasiirka Arrimaha Dibadda, si ula kac ah ama si kama’ ah, wuxuu diray farriin ah in Muqdisho ay u janjeersatay dhanka Morocco, xilli ay ahayd in Soomaaliya ay si taxaddar leh isugu dheelli-tirto labadaas quwadood ee is-haya.
Mas’uuliyiinta Morocco ayaa fursaddan uga faa’iideystay sawirro la soo qurxiyay, calamo si heer sare ah loo habeeyay, iyo hadallo muujinaya in iskaashigani yahay mid istiraatiiji ah oo mustaqbalka fog eegaya.
Magaalada Rabat, arrintani waxay ka ahayd guul siyaasadeed. Magaalada Muqdisho-se, waxay ka noqotay masiibo siyaasadeed.
Sida ay sheegeen saraakiil sare oo codsaday inaan magacooda la xusin maadaama aan loo ogolayn inay warbaahinta la hadlaan, Madaxweynuhu warka saxiixa heshiiskan kuma uusan helin dariiqyada rasmiga ah ee dowladda, balse wuxuu ka ogaaday shaacinta guud ee Wasaaradda Arrimaha Dibadda Morocco.
Mid ka mid ah la-taliyeyaasha ayaa dhacdadan ku tilmaamay “jid-gooyo diblamaasiyadeed oo gudaha ah”—waa qiimeyn aad u qallafsan, balse ka tarjumaysa baaxadda niyad-jabka iyo carada ka jirta Villa Somalia.
Mas’uul kale ayaa si taxaddar leh u yiri: “Madaxweynuhu wuxuu dareemayaa in la wiiqay. Wuxuu dadaal culus galiyay sidii loo dejin lahaa xiriirka Aljeriya. Tallaabadani waxay gebi ahaanba cakirtay dadaalkaas.”
Waxa xaaladda ka dhigaya mid qarka u saaran qarax waa duruufaha gobolka. Aljeriya iyo Morocco waxay ku jiraan mid ka mid ah loolanka juqraafi-siyaasadeed ee ugu adag qaaradda Afrika.
Khilaafkooda Saxaraha Galbeed ma ahan mid astaan uun ah—waa mid qaabeeya xulafaysiga, waddooyinka ganacsiga, iskaashiga sirdoonka, iyo xisaabta siyaasadeed ee dowlado badan oo Afrika iyo Bariga Dhexe ah. Soomaaliya, oo ah dal weli la tacaalaya caqabadihiisa amni iyo kuwa diblamaasiyadeed, in si muuqata loo kala doorto labadan dhinac waxay xambaarsan tahay khatar weyn.
Madaxweyne Xasan wuxuu doonayay dhex-dhexaadnimo. Saxiixa Wasiirka Arrimaha Dibaddana wuxuu muujiyay la-safasho. Is-burintaas keliya ayaa dhalisay su’aalo culus oo ku saabsan wadashaqeynta, kormeerka, iyo daacadnimada hay’adaha dowladda.
Gudaha Muqdisho, waxaa aad u kulul hadal-haynta ku saabsan mustaqbalka Wasiirka Arrimaha Dibadda. Qaar ayaa aaminsan in si degdeg ah xilka looga qaadi doono si loo muujiyo isla-xisaabtan iyo in la xakameeyo khasaaraha. Kuwo kale ayaa qaba in Madaxweynuhu uu ka war-sugi doono inta uu ka fahmayo sida Aljeriya u turjumatay war-murtiyeedkii Rabat—ma waxay u arkaan daandaansi toos ah? Ma xaqiijin karo waddada uu Xasan qaadi doono, balse kaaliyeyaashiisu waxay qirsan yihiin in booska wasiirku uu hadda galay mugdi weyn.
Waxaa jira su’aal taas ka ballaaran oo ah sida Soomaaliya ay u maareyn doonto xiriirka labadaas quwadood ee Waqooyiga Afrika. Haddii Muqdisho ay aad ugu dhawaato Rabat, waxay halis ugu jirtaa inay lumiso xulafo soo jireen ah oo Algiers ah. Haddii ay dib ugu soo noqoto dhanka Aljeriya, waxaa dhici karta inay bur-buriso maalgashigii diblamaasiyadeed ee ay gelisay Morocco. In lagu socdo xariggaas dhuuban waxay u baahan tahay isku-xirnaan heer sare ah. Wixii todobaadkan dhacayna waxay muujiyeen wax walba marka laga reebo isku-xirnaan.
Waqtigan xaadirka ah, Villa Somalia afka ayay xiratay. Wax war-saxaafadeed ah ma jiro. Wax faahfaahin ah ma jiro. Wax sixitaan ahna ma jiro. Balse, albaabbada xiran gadaashooda, saraakiishu waxay qirayaan in jawigu kacsan yahay. Mid ka mid ah ayaa yiri, “Tani waa xasuusin in siyaasadda arrimaha dibadda aysan ku socon karin hab iska-socod ah, gaar ahaan gobolkan iyo xilligan adag.”
Soomaaliya waxay rabtay dhex-dhexaadnimo. Beddelkeedii, waxay hadda isku aragtay iyadoo sharraxaysa saxiix aysan qorsheyn, la tacaalaysa cawaaqib aysan doonayn, isla markaana sugeysa in qalin uu wasiir mariyay warqad uu dib u qaabeyn doono miisaanka iyo maqaamka dalku ku leeyahay Waqooyiga Afrika.