Nairobi (Caasimada Online) — Tallaabada ay dowladda Israa’iil 26-kii December ugu aqoonsatay Somaliland inay tahay dal madax-bannaan ayaa noqotay dhul-gariir siyaasadeed oo gilgilay gobolka Geeska Afrika, kaas oo ku qasbay dalalka tunka weyn ee Kenya iyo Itoobiya inay dib u eegis degdeg ah ku sameeyaan xiriirkooda diblomaasiyadeed.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa tallaabadan ku tilmaantay mid “sharci-darro ah” oo xadgudub ku ah qarannimadeeda, iyadoo wacad ku martay inay qaadi doonto tallaabooyin diblomaasiyadeed oo lagu burinayo go’aankaas.
Dhanka kale, Ururka Midowga Afrika ayaa si degdeg ah u diiday aqoonsigan, isagoo ka digay inuu hurin karo xiisado horleh isla markaana wiiqi karo mabda’a guud ee Afrika ee ilaalinta xuduudaha.
Saraakiisha Midowga Afrika ayaa aaminsan in tallaabadani ay dhiirrigelin karto dhaq-dhaqaaqyada gooni-u-goosadka ah ee ka jira meelo kale oo qaaradda ah, taasina ay adkeyn doonto xal u helidda khilaafaadka xuduudaha ee gobolka.
Arrintan ayaa kusoo aadaysa xilli xasaasi ah oo gobolka ay ka jiraan loollan dhanka amniga ah. Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed ayaa ah marinno ganacsi iyo milatari oo muhiim ah, xilli ay jirto xasilooni darro ka taagan Suudaan iyo Soomaaliya.
Diblomaasiyiinta ayaa ka walaacsan in loollankan aqoonsiga uu isku beddelo mid salka ku haya tartanka dekedaha iyo awoodda badda.
Siyaasadda aamusntaanta ee Itoobiya
Dalka Itoobiya ayaa ku jira xaalad cakiran. Addis Ababa, oo bishii Janaayo ee 2024 heshiis is-afgarad (MoU) la gashay Somaliland—kaas oo dhigayay in Itoobiya ay hesho marin badeed badalkeeduna ay aqoonsato Somaliland—ayaa wajahaysa xaalad cusub.
Aqoonsiga Israa’iil ayaa culays horleh ku kordhinaya xukuumadda Abiy Ahmed. Itoobiya waxay ka gaabsatay inay shaaciso mowqif cad oo degdeg ah, iyadoo isku dayaysa inay dheellitirto baahideeda istiraatiijiyadeed ee badda iyo cabsida ay ka qabto inay si toos ah uga hor timaaddo mabaadi’da Midowga Afrika, taas oo sii xumeyn karta xiriirka ay la leedahay Soomaaliya.
Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in hay’adaha amniga ee Itoobiya ay weli u arkaan marinnada ganacsiga inay yihiin arrin masiiri ah.
Kenya: Dheellitirka danaha is-diiddan
Dhinaca kale, Kenya ayaa iyaduna wajaheysa xaalad diblomaasiyadeed oo qallafsan. Nairobi oo inta badan la safan mowqifka Midowga Afrika ee madax-bannaanida dalalka, ayaa haddana xiriir ficil ah la leh maamulka Somaliland, oo ay ku jirto in xafiis wakiil uu uga furan yahay Hargeysa.
Go’aanka Israa’iil ayaa soo koobaya fursaddii Kenya ee siyaasadda “horreysiinta xasilloonida”. Kenya waxay sheegtay in ay taageereyso madax-banaanida Soomaaliya ayada oo aan cambaareyn Israa’iil, sababo la xiriira xiriirka wanaagsan ee Tel Aviv.
Tallaabo kasta oo ay hadda qaaddo oo u muuqata inay sharciyad siinayso Somaliland waxay dhaawici kartaa iskaashiga amniga ee kala dhexeeya Muqdisho, halka mowqif adag oo ay qaadataana uu carqalad ku noqon karo ganacsiga iyo xiriirka siyaasadeed ee waqooyiga.
Toddobaadyada soo socda ayaa noqon doona imtixaan culus oo tijaabin doona awoodda diblomaasiyadeed ee gobolka iyo haddii Midowga Afrika uu awood u yeelan doono inuu ilaaliyo mabaadi’diisa asaasiga ah xilli ay jirto kala-qeybsanaan weyn oo ka dhex aloosan Geeska Afrika.