Hargeysa (Caasimada Online) – Madaxweynihii hore ee maamulka Somaliland, Muuse Biixi Cabdi, ayaa ugu baaqay xukuumadda talada haysa inay soo bandhigto faahfaahinta heshiiska dhaliyay in Israa’iil ay Somaliland u aqoonsato dal madax-bannaan.
Farriin muuqaal ah ayuu Muuse Biixi—oo ah hoggaamiye weli saameyn weyn ku dhex leh siyaasadda iyo beelaha Somaliland—ku caddeeyay in dastuurka maamulkaasi uusan oggolayn tallaabo kasta oo ka hor imaaneysa mabaadi’da diinta Islaamka.
Wuxuu si adag carrabka ugu dhuftay in Somaliland aysan marnaba taageeri doonin falal dhibaato u keenaya Muslimiinta, isla markaana aysan ka faa’iideysan doonin dhibaatada haysata bulsho kasta oo Muslim ah.
Muuse Biixi, oo xilligii dowladdii milateriga ahaa sarkaal ka tirsan Ciidamada Cirka Soomaaliya, ayaa horey u cambaareeyay xasuuqa Israa’iil ka waddo Gaza xilligii uu xafiiska joogay.
“Xukuumaddu weli ma aysan shaacin wixii lagu heshiiyay Israa’iil, waxaana laga sugayaa inay sidaas sameeyaan,” ayuu yiri Biixi. “Haddii ay soo baxdo in heshiisku uu jebinayo dastuurkeena, uu dhibayo qof Muslim ah, ama uusan si siman ugu adeegayn danaha labada dhinac, markaas fagaaraha ayaan ka hadli doonaa.”
Madaxweynihii hore, oo looga adkaaday doorashadii u dambeysay ee Somaliland, ayaa noqonaya siyaasigii ugu sarreeyay ee fagaare uga dalbada in la soo bandhigo heshiiskan xasaasiga ah.
Faahfaahinta heshiiska iyo shaki jira
Israa’iil ayaa ah dalka kaliya ee xubin ka ah Qaramada Midoobay ee Somaliland u aqoonsaday qaran ka madax-bannaan Soomaaliya. Ku dhawaaqistan oo dhacday 26-kii Diseembar ayaa waxaa si kulul u cambaareeyay dalal badan oo Afrikaan iyo Muslimiin u badan.
Inkastoo Hargeysa aysan si rasmi ah u shaacin qodobada heshiiska, Madaxweynaha Jamhuuriyadda Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dhowr jeer ku celceliyay in qorshaha heshiiskan uu yahay in Falastiiniyiinta laga soo barakiciyo Gaza lana keeno Somaliland, iyo in saldhig milatari oo Israa’iil leedahay laga hirgeliyo Badda Cas.
Bishii Janaayo, Deeqa Qaasim oo ka tirsan Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Somaliland, ayaa warbaahinta Channel 12 ee Israa’iil u sheegtay in la isku soo qaaday arrinta saldhig milatari, balse ay ku xirnaan doonto nuxurka heshiiska rasmiga ah marka la furto safaaradaha labada dhinac.
Si kastaba ha ahaatee, xukuumadda Somaliland ayaa si rasmi ah u beenisay eedeymaha Soomaaliya ee ku aaddan soo dhaweynta qaxootiga xoogga lagu soo barakiciyay ee Gaza ama martigelinta saldhig milateri oo Yahuuddu leedahay.
Falanqeeyayaasha ayaa se aaminsan in Israa’iil aysan aqoonsateen Somaliland haddii aysan ka dhex arkin dano istiraatiijiyadeed oo ka dhan ah Iiraan iyo xulafadeeda gobolka.
Falcelinta culimada iyo kooxaha hubeysan
Aqoonsiga Israa’iil kadib, waxaa magaalada Hargeysa ka dhashay dood adag oo u dhaxeysa culumada diinta.
Dabayaaqadii bishii Janaayo ee 2026-ka, Sheekh Mustafe Xaaji Ismaaciil Haaruun, oo ka mid ah culumada sida weyn loo ixtiraamo, ayaa sheegay in Israa’iil ay haysato dhul Falastiin leedahay, sidaa darteedna xiriir diblomaasiyadeed oo lala sameeyo uu yahay xadgudub weyn.
Go’aanka Israa’iil ayaa sidoo kale soo jiitay indhaha kooxaha hubeysan ee gobolka. Dhaqdhaqaaqa Xuutiyiinta Yemen iyo Al-Shabaab ayaa wacad ku maray inay beegsan doonaan joogitaan kasta oo Israa’iil ay ku yeelato Somaliland.
Sidoo kale, kumannaan dibadbaxayaal ah ayaa isugu soo baxay magaalooyin dhowr ah oo ay ku jiraan Muqdisho iyo Boorama, iyagoo si weyn uga soo horjeeda go’aankan.
Dhinaca diblomaasiyadda caalamiga ah, Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan oo dhowaan booqday Itoobiya ayaa si adag u diiday aqoonsiga Israa’iil.
Shir jaraa’id oo uu Addis Ababa kula qabtay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayuu Erdogan uga digay in arrintani ay sii hurin karto gobol markii horeba xasarado la daalaa-dhacayay.
“Geeska Afrika ma ahan inuu noqdo fagaare ay ku dagaallamaan quwado shisheeye,” ayuu yiri Erdogan.
Ugu dambeyntii, Midowga Afrika oo shir-madaxeedkoodii sannadlaha ahaa ku soo xiray magaalada Addis Ababa ayaa dhankooda cambaareeyay aqoonsiga Israa’iil, iyagoo ugu baaqay Tel Aviv inay dib uga laabato go’aankeeda halka dhinac ah.