Asmara (Caasimada Online) – Maamulka Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa raadinaya qaabab uu dib ugu soo nooleynayo xiriirka dalka Eritrea, oo ah dowlad inta badan go’doonsan isla markaana maamusha gacan weyn oo istaraatiiji ah oo dhaca xeebaha Badda Cas.
Sarkaal sare oo ka tirsan maamulka Trump, Massad Boulos, ayaa u sheegay diblomaasiyiin shisheeye in Mareykanku uu qorsheynayo inuu billaabo qaadista cunaqabateynta saaran Eritrea, oo ah dal yar oo dhaca Geeska Afrika, lehna xeebo dhererkeedu ka badan yahay 700 oo mayl oo kulaala Badda Cas.
Tallaabadan ayaa, sida ay sheegeen saraakiil hore iyo kuwa hadda joogaba oo xog-ogaal ah, qayb ka ah dadaallo uu maamulka Trump ku doonayo in markii ugu horreysay muddo tobanaan sano ah dib loo soo celiyo xiriirkii diblomaasiyadeed ee heerka sare ahaa ee labada dal. In kastoo qorshahan uusan weli si rasmi ah u dhammaan, saraakiil kale ayaa xaqiijiyay in qiimeyn lagu sameynayo sidii loo caadiyeyn lahaa xiriirka, cunaqabateyntana looga qaadi lahaa dalkaas.
Dadaalkan diblomaasiyadeed ee Mareykanka ayaa soo ifbaxay xilli kooxda Xuutiyiinta Yemen ee ay Iiraan taageerto ay ku hanjabeen inay xiri doonaan isku-socodka maraakiibta ee Badda Cas. Tani waxay barbar socotaa isku-dayada xukuumadda Tehran ay ku dooneyso inay go’doomiso ganacsiga mara Marinka Hormuz, tan iyo markii uu billowday dagaalka u dhexeeya Iiraan, Mareykanka iyo Israa’iil.
In kasta oo qorshaha dib-u-soo-celinta xiriirka Eritrea uu ka horreeyay dagaalka Mareykanka iyo Iiraan, haddana dhaq-dhaqaaqyada Tehran ee ku wajahan xiritaanka Marinka Hormuz ayaa sare u qaaday muhiimadda siyaasadda Mareykanka ee Badda Cas. Marinkan ayaa ah xudun muhiim ah oo ay adeegsadaan qaar ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee dhoofiya shidaalka ee Bariga Dhexe, si ay uga weecdaan Gacanka Persia.
Marinka Hormuz ayaa ah iridda laga galo hantida baaxadda leh ee shidaalka Bariga Dhexe ee dhinaca bari ee Jasiiradda Carabta. Halka Badda Cas, oo dhacda dhinaca galbeed, ay tahay marin muhiim u ah isku-socodka maraakiibta milateriga iyo kuwa ganacsiga ee isaga goosha Badda Mediterranean ilaa Badweynta Hindiya. Kooxda Xuutiyiinta ayaa dhowr jeer ku hanjabtay inay xiri doonaan marinka Bab al-Mandeb ee ku yaalla afka Badda Cas, si ay u garab istaagaan xukuumadda Tehran.
Massad Boulos, oo ah ergeyga Madaxweyne Trump u qaabilsan qaaradda Afrika, ayaa dabayaaqadii sanadkii hore magaalada Qaahira kulan gaar ah kula yeeshay Madaxweynaha Eritrea, Isaias Afwerki, sida ay sheegeen saraakiil iyo shakhsiyaad kale oo ku lug lahaa wada-hadallada. Ujeeddada kulanka ayaa ahayd in laga wada-hadlo khafiifinta cunaqabateynta Mareykanka iyo sidii loo dardargelin lahaa wada-xaajoodyo heer sare ah oo ku saabsan soo-celinta xiriirka Washington iyo Asmara.
Maalintii Isniinta, Boulos ayaa magaalada Qaahira kula kulmay Madaxweynaha Masar, Cabdulfataax Al-Sisi. Dowladda Masar ayaa la sheegay inay fududeyneyso wada-hadallada u dhexeeya Mareykanka iyo hoggaamiyaha Eritrea.
Intii uu socday kulankaas, Boulos ayaa u sheegay Al-Sisi in Mareykanku uu qorsheynayo inuu dhowaan bilaabo qaadista cunaqabateynta Eritrea. Sidoo kale, Boulos ayaa bishii Sebtembar magaalada New York kulan kula qaatay Wasiirka Arrimaha Dibadda Eritrea, Cismaan Saalax Maxamed, xilli uu socday shirkii Golaha Loo-dhan-yahay ee Qaramada Midoobay.
Afhayeen u hadlay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa sheegay in maamulka Trump uu rajeynayo xoojinta xiriirka Mareykanku la leeyahay shacabka iyo dowladda Eritrea. Si kastaba ha ahaatee, afhayeenku kama uusan jawaabin su’aalo gaar ah oo la xiriira khafiifinta cunaqabateynta Mareykanka ee saaran dalkaas, wasaaradduna aysan oggolaan in Boulos lala yeesho wareysi. W
asaaradda Arrimaha Dibadda ee Masar iyo Safaaradda Eritrea ee Washington ayaan iyaguna ka jawaabin codsiyo ku aaddan in ay arrintan faahfaahin ka bixiyaan.
Go’aanka kama dambaysta ah ee dib-u-soo-celinta xiriirka Mareykanka iyo Eritrea ayaa la kulmayay dib-u-dhacyo iyo istaag marar kala duwan bilihii la soo dhaafay, taas oo qayb ahaan loo aaneynayo in madaxda go’aan-qaadayaasha Mareykanka ay ku mashquulsan yihiin xasarado kale oo waaweyn oo dhanka siyaasadda arrimaha dibadda ah, sida colaadda Gaza iyo dagaalka Iiraan.
Hoggaamiyaha Eritrea ayaa dalkiisa xukumayay tan iyo markii ay xornimada ka qaateen Itoobiya sanadkii 1993-kii, isagoo awoodda isku urursaday si uu u abuuro mid ka mid ah nidaamyada kelitalisnimada ee ugu cadaadiska badan adduunka.
Guddiyada Koongareeska Mareykanka ayaa Eritrea ku sifeeyay “Kuuriyada Waqooyi ee Afrika” sababo la xiriira caburinta nidaamsan ee lagu hayo mucaaradka siyaasadeed iyo xorriyadda diinta, jirdilka maxaabiista, iyo qorista khasabka ah ee in badan oo ka mid ah dhallinyarada dalkaas lagu weeciyo adeegga milateriga.
Hay’adda Freedom House, oo qiimeysa xuquuqda siyaasadeed iyo xorriyadda madaniga ah ee adduunka, ayaa Eritrea iyo Kuuriyada Waqooyi is-barbar dhigtay, iyadoo ku qiimeysay inay yihiin laba ka mid ah dalalka ugu kelitalisnimada iyo caburinta badan adduunka.
Eritrea waa dal hodan ku ah kheyraadka macdanta, xeebteeda Badda Cas waxay ka soo horjeeddaa dalalka Sacuudi Carabiya iyo Yemen. Dalka deriska la ah ee Jabuuti ayaa hoy u ah isku-imaatinka ugu cufan ee saldhigyada milateriga shisheeye ee adduunka—oo ay ku jiraan kuwa Mareykanka, Shiinaha, Faransiiska, Japan iyo Talyaaniga—taas oo muujinaysa muhiimadda istaraatiijiyadeed ee Badda Cas ay u leedahay quwadaha caalamka.
Maraakiibta ciidamada badda ee Mareykanka, oo ay ku jiraan kooxaha xambaara diyaaradaha, ayaa inta badan adeegsada Badda Cas si ay isaga kala gooshaan Badda Dhexe iyo Badweynta Hindiya, in kastoo maraakiibtaas ay sanadihii dambe weeraro kala kulmayeen Xuutiyiinta.
Sanadkii 2025-ka, maamulka Trump ayaa olole duqeymo xagga cirka ah oo qaatay laba bilood ku qaaday Xuutiyiinta, kaddib markii kooxdu ay bartilmaameedsatay maraakiibta ganacsiga ee Badda Cas, iyagoo u adeegsaday gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn.
Trump ayaa ololahaas joojiyay bishii May kaddib markii uu sheegay in Xuutiyiintu ay oggolaadeen inay joojiyaan weerarada ka dhanka ah marinnada ganacsiga. Si kastaba ha ahaatee, hanjabaadda kooxda ee ah inay dib u bilaabayaan colaadda ayaa dhalisay cabsi cusub oo ku aaddan isku-socodka maraakiibta ee marinka Bab al-Mandeb.
Dhawaanahan, markab xambaara diyaaradaha oo uu Mareykanku leeyahay, laguna magacaabo USS George H.W. Bush, ayaa soo maray koonfurta qaaradda Afrika si uu ugu biiro hawlgallada Mareykanka ee ka dhanka ah Iiraan, beddelkii uu soo mari lahaa waddada gaaban ee badda Cas.
Qaar ka mid ah saraakiisha Mareykanka ayaa soo gebagebeeyay in haysashada cunaqabateynta iyo xiriirka kooban ee lala leeyahay Eritrea aysan wax natiijo ah keenin. Waxay aaminsan yihiin in rajo-gelinta qaadista cunaqabateynta si loo bilaabo wada-hadallo ay Mareykanka faa’iidooyin mustaqbalka fog ah uga keeni karto gobolka Badda Cas.
Saraakiishan ayaa ku dooday in gobolka Badda Cas uu leeyahay muhiimad istaraatiijiyadeed oo aad u weyn oo aanu Mareykanku iska indho-tiri karin inuu xiriir la yeesho Eritrea, inkastoo ay jirto diiwaanka xun ee Eritrea ee dhanka xuquuqda aadanaha.
Balse, qaar ka mid ah falanqeeyayaasha ayaa su’aal geliyay caqli-galkaas. “Sida caadiga ah, marka aan cunaqabateyn qaadno, dalku wuxuu sameeyay wax uu ku mutaystay arrintaas,” ayuu yiri Cameron Hudson, oo ah sarkaal hore oo ka tirsan Sirdoonka iyo Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka, kaas oo si dhow ula socda arrimaha gobolka. “Waa isla dalkii milateriga iyo kelitalisnimada ku dhisnaa ee soo jiray ilaa 1993-kii. Haddii aan ku abaal-marinno qaadista cunaqabateynta, maxaan beddelkeeda heleynaa?”
Dib-u-soo-celinta xiriirka Mareykanka iyo Eritrea ayaa sidoo kale saameyn ku yeelan karta colaadaha iyo loollanka kale ee ka jira gobolka colaaduhu ragaadiyeen ee Geeska Afrika. Saraakiil Mareykan ah ayaa si hoose u muujiyay cabsi laga qabo in Itoobiya ay isu diyaarinayso dagaal ay la gasho Eritrea, iyadoo dowladda dalkaas aan badda lahayn ay sheegatay in taariikh ahaan ay xaq u leedahay xeebaha Eritrea.