Mucaaradnimada Soomaaliya, marka si dhab ah loo fiiriyo, waxay noqotay su’aal ku wareegsan cidda beddelaysa cidda xukunka haysa. Waxay taabanaysaa laba jiho oo kala duwan: mid waa tartan lagu beddelayo hoggaanka dowladda, midna waa dood ku saabsan sida dalka loo maamulo.
Laakiin xaqiiqda muuqata maanta waxay u dhowdahay in miisaanka ugu weyn uu weli yaallo dhanka beddelka hoggaanka, halka isbeddelka nidaamku uu weli yahay fikrad socota oo aan si buuxda u qaabaysnayn.
Siyaasadda Soomaaliya waxay ka soo baxday burbur dheer, taas oo keentay in awooddu ku wareegto shaqsiyaad iyo isbahaysiyo siyaasadeed oo degdeg u samaysma. Marka xaaladdu sidaas tahay, mucaaradnimadu inta badan waxay noqotaa tartan lagu doonayo in lagu beddelo kuwa kursiga haya, halkii ay ka noqon lahayd tartan fikrado kala duwan oo ku saabsan sida dalka loo hagaajinayo. Haddii mucaaradku guuleysto, badanaa waxa is beddela waa dadka hoggaanka haya, balse habkii dowladnimada si weyn isuma beddelo.
Inkasta oo ay jirto hadal-hayn badan oo ku saabsan isbeddel, haddana doodaha la xiriira nidaamka, sida federaalka, doorashooyinka, awood-qeybsiga iyo la-dagaallanka musuqmaasuqa, weli ma gaarin heer qorshe qaran oo mideysan. Waxay inta badan ku ekaadaan hadal siyaasadeed iyo aragti guud oo aan si buuxda u wada shaqayn.
Dhibaatada ugu weyn ee halkan ka jirta waa in siyaasadda dalka ay weli si weyn ugu tiirsan tahay shaqsiyaad iyo isbahaysiyo ku-meel-gaar ah. Marka siyaasadda noocaas ah ay jirto, waxa dabiici noqda in tartanku u ekaado mid meesha looga saarayo cidda xukunka haysa, halkii uu ka noqon lahaa mid ku saabsan sida nidaamka loo beddelayo.
Si mucaaradnimadu u noqoto mid dhab ahaantii isbeddel keenta, waxaa loo baahan yahay aragti mideysan oo ku saabsan sida dalka loo maamulayo, qorshe cad oo hay’adaha lagu xoojinayo, iyo heshiis siyaasadeed oo ka baxsan loollanka shaqsiyaadka. Haddii taas la waayo, mucaaradnimadu waxay sii ahaanaysaa wareeg siyaasadeed oo ku saabsan kursiga, halkii ay ka noqon lahayd dhaqdhaqaaq dhisaya nidaam cusub.
Ugu dambayn, waxa muuqata in Soomaaliya ay weli ku jirto marxalad ay mucaaradnimadu inta badan tahay tartan lagu beddelayo hoggaanka, balse ay si tartiib ah u bilaabayso dood ku saabsan nidaamka. Isbeddel dhab ah wuxuu iman doonaa marka tartanka siyaasadeed uu ka gudbo “yaa xukumaya dalka?” oo uu si dhab ah u gaaro “sidee loo xukumayaa dalka?”
W/Q: Avv. Omar Abdulle Dhagey
AFEEF: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online. Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid.