Muqdisho (Caasimada Online) – Mucaaradka Soomaaliya ayaa wajahaya cadaadis caalami ah oo sii kordhaya, kaddib markii Midowga Yurub, Qaramada Midoobay iyo Boqortooyada Ingiriiska ay dhammaantood soo dhaweeyeen casuumaadda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ee ku aaddan wadahadallo siyaasadeed.
Hadalka beesha caalamka ayaa yimid kaddib markii Villa Somalia ay hoggaamiyeyaasha mucaaradka ee ku mideysan Golaha Mustaqbalka ku casuuntay kulan dhici doona 10-ka May, kaas oo madaxtooyadu sheegtay in looga hadli doono doorashooyinka, dowlad-dhiska, midnimada qaranka iyo jihada siyaasadeed ee Soomaaliya.
Mucaaradka ayaa horey u sheegay in aysan Madaxweyne Xasan Sheekh u aqoonsan doonin madaxweyne kaddib 15-ka May, iyaga oo ku doodaya in maalintaas uu ku eg yahay muddo-xileedkiisa afarta sano ah.
Xulafada madaxweynaha ayaa dhankooda ku doodaya in isbeddelladii dastuuriga ahaa ee uu dhowaan ansixiyay baarlamaanka ay hay’adaha federaalka u oggolaanayaan muddo-xileed shan sano ah.
Jawaabta isku midka ah ee ka timid saaxiibada caalamiga ah ayaa kordhineysa cadaadiska saaran mucaaradka, iyada oo lagu riixayo in ay ka qeyb galaan wadahadalka, xilli ay weli ku eedeynayaan Xasan Sheekh in uu doonayo muddo-kordhin aan ku dhisneyn heshiis siyaasadeed oo ballaaran.
Cadaadis diblomaasiyadeed
Francesca Di Mauro, safiirka Midowga Yurub ee Soomaaliya, ayaa sheegtay in Midowga Yurub uu soo dhaweynayo casuumaadda Madaxweyne Xasan Sheekh ee loo fidiyay Golaha Mustaqbalka.
“Danta dhammaan Soomaalida awgeed, waxaan rajeyneynaa jawaab wanaagsan, iyo in lagu heshiin karo waddo wax dhiseysa oo hore loogu socdo, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka,” ayay ku qortay barta X.
“Midowga Yurub wuxuu diyaar u yahay inuu taageero dadaalladaas Soomaalida,” ayay raacisay.
Howlgalka Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, UNTMIS, ayaa isna soo dhaweeyay casuumaadda dowladda federaalka, isaga oo ku tilmaamay kulan lagu raadinayo waddo wadajir ah oo looga gudbo arrimaha qaran ee muhiimka ah.
“Waxaan mar kale ku baaqeynaa in dhammaan dhinacyada ay khuseyso ay ka qeyb galaan wadahadal dheeraad ah, si wax dhiseysa oo niyad wanaagsan leh, iyadoo danta dhammaan Soomaalida laga dhigayo mudnaanta koowaad,” ayay tiri UNTMIS.
Howlgalka ayaa intaas ku daray in Qaramada Midoobay, iyada oo la shaqeyneysa saaxiibada kale, ay diyaar u tahay taageeridda dadaallada Soomaalida ee lagu xallinayo arrimaha weli taagan.
Safaaradda Britain ee Muqdisho ayaa iyaduna soo saartay hadal gaar ah oo uu jeediyay safiirka UK ee Soomaaliya, Charles King, kaas oo sidoo kale soo dhaweeyay casuumaadda dowladda.
“Xilligan xasaasiga ah, wadahadalku waa habka ugu wanaagsan ee lagu wajihi karo mudnaanta qaranka, lagu xoojin karo xasilloonida, laguna taageeri karo danaha dhammaan Soomaalida,” ayuu yiri King.
“Sida saaxiib iyo daneeye dhow, UK waxay diyaar u tahay inay taageerto dadaallada ay Soomaalidu hoggaaminayaan,” ayuu raaciyay.
Imtixaan horyaalla mucaaradka
Saddexda hadal si toos ah uma taageerin mowqifka dowladda ee muranka muddo-xileedka. Hase yeeshee waxay xoojiyeen farriinta caalamiga ah ee ah in Soomaaliya ay xiisadda siyaasadeed ku wajahdo wadahadal, halkii ay ka geli lahayd iska horimaad siyaasadeed ama amni.
Farriintaas ayaa hadda Golaha Mustaqbalka gelisay imtixaan siyaasadeed.
Qoraalkii mucaaradka ee 2-dii May ayaa lagu diiday waxa ay ku tilmaameen “doorasho magacaabis ku dhisan”, iyaga oo Madaxweyne Xasan Sheekh ku eedeeyay inuu doonayo inuu xafiiska sii joogo kaddib marka uu dhammaado muddo-xileedkiisa sharciyeed.
Goluhu wuxuu sheegay in Xasan Sheekh kaddib 15-ka May ay u aqoonsan doonaan “muwaadin caadi ah oo la mid ah dadka kale”.
Mucaaradka ayaa sidoo kale ballan qaaday inay hoggaamin doonaan “halgan nabadeed, abaabul bulsho iyo wadatashi qaran” si looga hortago waxa ay ku tilmaameen firaaq dastuuri ah, loona helo dowlad sharciyad leh.
Hase yeeshee, qoraalka mucaaradka ayaa sidoo kale lagu sheegay in ay muddo toddobaad gudihiis ah shacabka Soomaaliyeed kula wadaagi doonaan hannaan doorasho. Ballanqaadkaas ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan sababta qorshe doorasho oo faahfaahsan aan weli loo soo bandhigin, kaddib sanado badan oo muran siyaasadeed ah.
Mucaaradka ayaa diidan qorshaha Xasan Sheekh ee ku saabsan doorashooyin toos ah, iyaga oo sheegaya in hannaankaasi uusan ku dhisneyn heshiis siyaasadeed, isla markaana uu awood badan siinayo Villa Somalia.
Waxay sidoo kale dhaliileen hannaanadii doorashooyinka dadban ee hore, kuwaas oo ay saameyn xooggan ku lahaayeen madaxda dowlad-goboleedyada, odayaasha dhaqanka iyo siyaasiyiin dhaqaale badan haysta.
Arrintaas ayaa mucaaradka saareysa cadaadis ah inay caddeeyaan hannaanka ay doonayaan, cidda maamuleysa iyo sida Soomaaliya uga fogaan karto marxalad kale oo doorasho lagu murmo.
Loollan waqti kooban ku xiran
Kulanka 10-ka May ayaa noqon kara tijaabo muhiim ah oo lagu ogaanayo in dowladda iyo mucaaradka ay xiisadda hoos u dhigi karaan ka hor 15-ka May.
Villa Somalia waxay sheegtay in casuumaadda ay timid kaddib wadatashiyo ay madaxtooyadu la yeelatay siyaasiyiin, hoggaamiyeyaal hore, odayaal dhaqameed iyo qeybaha kala duwan ee bulshada Soomaaliyeed.
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa ku doodaya in Soomaaliya ay u baahan tahay inay u gudubto doorasho qof iyo cod ah, si loo soo afjaro nidaamka gorgortanka siyaasadeed ee xiran iyo doorashooyinka dadban ee dalka ka jiray tan iyo burburkii dowladdii dhexe.
Mucaaradkiisa ayaa sheegaya in dib-u-habeynta doorashada aan marmarsiinyo looga dhigan karin muddo-kordhin siyaasadeed oo aan heshiis laga gaarin.