Siyaasadda Soomaaliya ee xilligan, gaar ahaan isbeddelka ka dhici kara hoggaanka Galmudug, ayaa maraysa marxalad xasaasi ah. Arrintan ayaa dhalisay khilaaf siyaasadeed oo ka taagan cidda noqonaysa Madaxweynaha Galmudug iyo hannaanka doorashada la filayo inay ka dhacdo Dhuusamareeb.
Muranka iyo khilaafka la xiriira mustaqbalka Galmudug wuxuu u dhexeeyaa dhowr dhinac oo saameyn weyn ku leh siyaasadda maamulkaas iyo guud ahaan Soomaaliya. Qorshaha Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ee ah in xilka laga dhaafiyo Axmed Qoorqoor, oo hadda kursiga ku fadhiya, laguna beddelo musharrax ay xulafo dhow yihiin madaxweynaha, ayaa dhaliyay muran iyo khilaaf horleh. Arrintaas waxaa dood adag ka keenay saaxiib kale oo madaxweynaha ku dhow.
Mahad Salaad, oo isna saaxiib dhow la ah madaxweynaha, wuxuu hore u lahaa damac ah inuu qabto kursiga Galmudug. Hase ahaatee, dookha koowaad ee Madaxweyne Xasan ayaa noqday Liibaan Axmed Xasan, oo loo yaqaanno Liibaan Shuluq. Kadib maalmo dood adag ah oo dhinacyo kala duwan ay isku hayeen arrintan, waxaa hadda muuqata in lagu kala adkaaday, isla markaana damacii Mahad Salaad uu ka awood badiyay ganacsadaha iyo siyaasiga uu Madaxweyne Xasan u arko mashiin wadi kara damaciisa fog.
Madaxweynaha hadda talada haya ee Galmudug, Axmed Qoorqoor, ayaa si cad uga hor yimid isku dayada madaxtooyada ay ku doonayso inay keligeed go’aan uga gaarto masiirka doorashada Galmudug. Qoorqoor ayaa khudbad uu dhowaan jeediyay ku sheegay in Galmudug ay u baahan tahay doorasho loo siman yahay, oo ku dhisan wada-tashi iyo is-qancin. Wuxuu ka digay in koox gaar ah ay meel gaar ah wax ku goosato.
Waa kuma Liibaan Shuluq?
Liibaan Axmed Xasan, oo loo yaqaanno “Liibaan Shuluq”, waa ganacsade, hoggaamiye maleeshiyo hore, iyo nin saameyn weyn ku leh masraxa siyaasadda iyo ganacsiga Soomaaliya, gaar ahaan dowlad-goboleedka Galmudug iyo caasimadda Muqdisho.
Liibaan Shuluq wuxuu markii hore magac ahaan ku soo caan baxay hoggaaminta maleeshiyo hubeysan oo ka dhalatay loollankii beelaha ee ka jiray magaalada Gaalkacyo, gaar ahaan koonfurta magaalada. Isagoo adeegsanaya awoodda dhinaca qabiilka, wuxuu markii dambe u gudbay ganacsiga iyo siyaasadda dalka.
Liibaan Shuluq waxaa loo yaqaannaa ganacsade si weyn uga dhex muuqda suuqyada iyo qandaraasyada dowladda ee faa’iidada badan laga helo. Wuxuu saaxiib dhow la ahaa Ra’iisul Wasaarihii hore Maxamed Xuseen Rooble, maadaama uu ahaa, ilaa haddana yahay, ganacsade qaadka dalka soo geliya. Wuxuu hormuud ka ahaa guddigii qaabeeyay heshiisyadii rasmiga ahaa ee dib loogu soo celiyay qaadka ka yimaada Kenya, kadib markii dowladdii Farmaajo ay mamnuucday soo gelitaankiisa.
Waxaa loo xil saaray maamulka saadka ciidamada iyo maleeshiyaadka deegaanka ee dagaalka kula jira Al-Shabaab ee aagga Galmudug. Qandaraasyadan, oo helaya maalgelin caalami ah iyo mid dowladeedba, waxay isugu jiraan bixinta shidaalka, raashinka, agabka baabuurta iyo rasaasta. Waxaana la rumeysan yahay inay yihiin il dhaqaale oo weyn oo uu ka sameeyay hanti badan.
Sannadkii 2021, wuxuu xubin ka noqday Guddiga Doorashooyinka Heer Federaal ee FEIT. Arrintaas ayaa xilligaas dhalisay dood weyn, sababo la xiriira taariikhdiisa hore ee ku suntan maleeshiyo, balse wuxuu taageero buuxda ka helay madaxda sare ee xilligaas.
Wuxuu noqday mid ka mid ah shaqsiyaadka ugu miisaanka culus ee loo saadaalinayo, ama u tartamaya, hoggaanka dowlad-goboleedka Galmudug. Wuxuu taageero xooggan ka helayaa madaxda Villa Somalia ee uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
Liibaan Shuluq wuxuu tusaale u yahay sida ay Soomaaliya dhexdeeda isugu xirmaan awoodda hubeysan, ganacsiga qandaraasyada dowladda, iyo saameynta siyaasadeed ee heer maamul-goboleed iyo heer federaal.
Damacii Mahad Salaad
Mahad Salaad wuxuu saaxadda siyaasadda Soomaaliya ku soo biiray xilli dalku ku jiray soo-kabasho iyo dib-u-dhis. Wuxuu aad ugu dhowaa Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud doorashadiisii koowaad ee sannadkii 2012.
Waxbarashadiisa sare wuxuu ku qaatay dalka dibaddiisa, isagoo shahaadooyin ka qaatay jaamacado ku yaalla Masar, gaar ahaan Qaahira. Takhasuskiisu wuxuu ahaa cilmiga siyaasadda iyo xiriirka caalamiga ah.
Wuxuu laba jeer ku guuleystay kuraasta Golaha Shacabka ee Baarlamaannadii 10-aad iyo 11-aad, isagoo laga soo doortay degaan-doorashada Galmudug intii u dhexeysay 2016 illaa 2022.
Wuxuu soo qabtay xilalka Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Wasiiru-dowlaha Madaxtooyada ee Xukuumadda Federaalka Soomaaliya. Xilligaas wuxuu si weyn uga dhex muuqday arrimaha diblomaasiyadda.
Intii uu xilka hayay Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, sannadihii 2017 illaa 2022, Mahad Salaad wuxuu ahaa mid ka mid ah xildhibaannada ugu codka dheer uguna xooggan ee mucaaradka ku ahaa dowladda Nabad iyo Nolol. Wuxuu si joogto ah u difaaci jiray isbaheysiga mucaaradka ee Midowga Musharraxiinta.
Kadib markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu xukunka dib ugu soo laabtay bishii May 2022, Mahad Salaad waxaa loo magacaabay Agaasimaha Guud ee Hay’adda Sirdoonka iyo Nabadsugidda Qaranka ee NISA.
Intii uu xafiiska joogay, wuxuu qaaday tallaabooyin dib-u-habeyn loogu sameynayay NISA, isagoo diiradda saaray la-dagaallanka Al-Shabaab, gaar ahaan dhinacyada maaliyadda iyo sirdoonka goobaha dagaalka ee wejigii koowaad ee howlgalka ka billowday gobollada dhexe.
Hase ahaatee, bishii Abriil 2024, Mahad Salaad ayaa iska casilay xilka Agaasimaha NISA, waxaana xilkaas loo magacaabay Cabdullaahi Maxamed Cali, oo loo yaqaanno Sanbaloolshe.
Mahad Salaad wuxuu miisaan culus ku leeyahay siyaasadda dowlad-goboleedka Galmudug. Waa siyaasi yaqaanna sida loo maareeyo isbahaysiyada siyaasadeed ee adag. Is-casilaaddiisii NISA ee sannadkii 2024 ayaa si weyn loola xiriirinayay damaciisa ku aaddan inuu u tartamo xilka madaxtinnimada Galmudug, maadaama uu yahay shakhsi saameyn weyn ku leh beelaha iyo odayaasha dhaqanka ee deegaankaas.
Maadaama Mahad Salaad uu yahay tiir muhiim u ah amniga Muqdisho iyo badbaadada xukuumadda, madaxda sare ee dalka waxay garwaaqsadeen in lumintiisu ay keeni karto guuldarrooyin siyaasadeed. Si loogu qanciyo inuu sii hayo mas’uuliyadda, waxaa la isku raacay, loona xaqiijiyay, inuu xilkiisa sii joogo, qeybna ku yeesho hagidda masiirka doorashada Galmudug.
Arrintan ayaa imaanaysa xilli Villa Somalia ay taageereyso ganacsadaha saaxiibka la ah madaxweynaha ee Liibaan Shuluq. Sidaas ayaana u muuqata in lagu soo afjaray damacii muddada soo jiray ee Agaasime Mahad Salaad ee ku aaddanaa hoggaanka Galmudug.
W/D: Cali Muxiyaddiin
[email protected]
AFEEF: Aragtida qoraalkan waxa ay ku gaar tahay qofka ku saxiixan, kamana tarjumeyso tan Caasimada Online. Caasimada Online, waa mareeg u furan qof kasta inuu ku gudbiyo ra’yigiisa saliimka ah. Kusoo dir qoraaladaada [email protected] Mahadsanid.