Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa baarlamaanka dalkiisa ka codsaday inuu laba sano oo kale kordhiyo muddada ay ciidamada Turkiga uga howlgalayaan Soomaaliya, si ay usii wadaan taageerada dhinacyada amniga, tababarka ciidamada iyo la-dagaallanka argagixisada.
Mooshin loo gudbiyay Golaha Qaranka Turkiga ayaa lagu sheegay in ammaanka iyo xasilloonida Soomaaliya ay muhiim u yihiin nabadda guud ee Geeska Afrika, isla markaana sii joogitaanka ciidamada Turkiga uu Ankara u oggolaanayo inay joogteyso taageerada ay siiso hay’adaha difaaca iyo amniga Soomaaliya.
Haddii baarlamaanku ansixiyo codsiga, ciidamada Turkiga ayaa sii wadi doona tababarrada militariga, la-talinta, taageerada farsamo iyo iskaashiga kale ee difaaca ee ku saleysan heshiisyada ay kala saxiixdeen Ankara iyo Muqdisho. Codsigan ayaa daba socda oggolaanshihii laba sano ahaa ee baarlamaanka Turkiga ansixiyay bishii July 2024.
Mooshinka ayaa lagu sheegay in dowladda federaalka Soomaaliya ay si rasmi ah uga codsatay Turkiga inuu sii wado taageerada militari ee uu ku bixiyo heshiiska iskaashiga difaaca iyo dhaqaalaha ee labada dal.
Heshiiskaas ayaa Turkiga siinaya door ballaaran oo ku saabsan dib-u-dhiska ciidamada Soomaaliya, horumarinta awoodda difaaca badda iyo ilaalinta xeebaha dheer ee dalka.
Saameyn dhaqaale xumo
Qoraalka loo gudbiyay baarlamaanka Turkiga ayaa lagu sheegay in ciidamada difaaca iyo amniga Soomaaliya ay haystaan ciidamo iyo qalab, balse caqabadaha dhaqaale ay weli saameyn ku leeyihiin awooddooda howlgaleed.
Turkiga ayaa sheegay in kordhinta muddada ciidamadiisu ay muhiim u tahay sidii loo xaqiijin lahaa in tababarrada, la-talinta iyo taageerada farsamo aysan hakad u gelin, iyadoo dowladda Soomaaliya ay weli dagaal kula jirto kooxda Al-Shabaab.
Ankara ayaa sidoo kale sheegtay in taageeradeedu aysan ku koobneyn la-dagaallanka argagixisada, balse ay qeyb ka tahay qorshe lagu xoojinayo hay’adaha difaaca Soomaaliya, si ciidamada qaranku mustaqbalka si madax-bannaan ugu sugi karaan ammaanka dalka.
Mooshinka ayaa xusay in taageerada Turkiga ay Soomaaliya ka caawin doonto wax ka qabashada argagixisada, burcad-badeedda, kalluumeysiga sharci-darrada ah, tahriibinta dadka iyo khataraha kale ee ka jira berriga iyo badda.
Waxa kale oo lagu sheegay in joogitaanka Turkiga uu gacan ka geysanayo ilaalinta marinnada ganacsiga ee muhiimka ah ee Gacanka Cadmeed, Badda Carabta iyo biyaha ku dhow xeebaha Soomaaliya.
Deegaannadaas ayaa ka mid ah marinnada ugu muhiimsan ee isku xira Badweynta Hindiya, Badda Cas iyo Kanaalka Suweys, waxaana mara qeyb weyn oo ka mid ah ganacsiga caalamka.
Xiriir soo bilowday 2011
Turkiga iyo Soomaaliya ayaa si weyn isugu soo dhowaaday tan iyo 2011, markaas oo Erdogan, oo xilligaas ahaa ra’iisul-wasaare, uu booqasho ku yimid Muqdisho xilli dalka ay ka jirtay abaar daran.
Tan iyo waqtigaas, Ankara ayaa ballaarisay joogitaankeeda Soomaaliya, iyadoo maalgelisay mashaariic caafimaad, waxbarasho, kaabayaal dhaqaale, gargaar bani’aadannimo iyo tababarka ciidamada.
Turkiga ayaa Muqdisho ku leh saldhigga TURKSOM, oo ah xarunta ugu weyn ee tababarka ciidamada Turkiga ku leeyahay meel ka baxsan dalkiisa. Saldhiggaas ayaa lagu tababaray kumannaan askari oo Soomaali ah, oo ay ku jiraan ciidamada sida gaarka ah u tababaran ee Gorgor.
Ankara ayaa sidoo kale tababar iyo taageero siisay ciidamada booliska Soomaaliya, gaar ahaan cutubyada sida gaarka ah u tababaran ee Haramcad.
Iskaashiga labada dal ayaa si gaar ah u ballaartay sanadihii ugu dambeeyay, kaddib markii bishii February 2024 la saxiixay heshiis toban sano soconaya oo ku saabsan difaaca iyo dhaqaalaha.
Heshiiskaas waxaa ka mid ah taageerada Turkiga ee dhismaha awoodda ciidamada badda Soomaaliya iyo ilaalinta kheyraadka ku jira biyaha dalka, xilli ay dowladda Soomaaliya la tacaaleyso kalluumeysi sharci-darro ah iyo khataro kale oo ka jira xeebaha.
Baarlamaanka Turkiga ayaa bishii July 2024 ansixiyay in ciidamada Turkiga loo diro Soomaaliya iyo biyaheeda, si ay uga taageeraan sugidda amniga iyo fulinta heshiiska difaaca.
Qaraarka Golaha Ammaanka
Mooshinka Erdogan ayaa sidoo kale tixraacay qaraar uu Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ansixiyay 1-dii December 2023, kaas oo meesha looga qaaday cunaqabateyntii hubka ee muddada dheer saarneyd dowladda federaalka Soomaaliya.
Qaraarka 2714 ayaa dowladda Soomaaliya u fududeeyay inay si sharci ah u hesho hub iyo qalab ay ku dhisto ciidamadeeda, inkasta oo beesha caalamku ay ku baaqday in la xoojiyo nidaamka maamulka iyo ilaalinta hubka.
Turkiga ayaa sheegay in taageeradiisu ay gacan ka geysan doonto xasilloonida muddada dheer ee Soomaaliya, awoodda ay ku ilaalin karto kheyraadkeeda iyo dhismaha hay’ado difaac oo shaqeyn kara.
Codsiga cusub ayaa muujinaya in Ankara ay doonayso inay sii xoojiso kaalinteeda Soomaaliya, xilli labada dal ay sidoo kale ballaarinayaan iskaashiga dhinacyada tamarta, dhaqaalaha iyo ilaalinta badda.
Baarlamaanka Turkiga ayaa la filayaa inuu ka doodo mooshinka, hase yeeshee ansixintiisa ayaa loo arkaa mid aad u badan, maadaama xisbiga Erdogan iyo xulafadiisu ay aqlabiyad ku leeyihiin golaha.