Tel Aviv (Caasimada Online) — Warbixin siyaasadeed oo cusub oo uu soo saaray Machadka Daraasaadka Amniga Qaranka ee Israa’iil (INSS) ayaa ku boorrinaysa Israa’iil in ay la sameyso Somaliland iskaashi hoose oo aan la buunbuunin, balse ay ka fogaato in ay si degdeg ah ugu dhawaaqdo aqoonsiga madax-bannaanideeda.
Qoraalka oo la daabacay 18-kii Nofeembar ayaa Somaliland ku sawiraya lamaane istaraatiji ah oo wax ka tari kara xiriirka Israa’iil–Somaliland iyo ammaanka Badda Cas, balse uga digaya in aqoonsi degdeg ahi uu wato kharash diblomaasiyadeed oo culus.
Warqadda oo cinwaankeedu yahay “Somaliland and Israel – Considerations on Recognition and Cooperation” waxaa ku qoray, af Cibraani ah, cilmi-baare Asher Lubotzky. Waxa uu Somaliland ku tilmaamay dhul is-maamula oo tan iyo 1991-kii leh nidaam dawladnimo u gaar ah, qabtay doorashooyin isdaba-joog ah, isla markaana si weyn uga ilaaliyay kooxaha jihaadiga ah, xilli dowlad federaalka Soomaaliya ay weli ku dhibtoonayso la tacaalidda al-Shabaab iyo khataro kale oo amni.
Lubotzky waxa uu ku doodaa in goob-joogga juqraafiyeed ee Somaliland ee Gacanka Cadmeed, oo si toos ah uga soo horjeeda Yemen, uu siinayo miisaan gaar ah xilli fallaagada Xuutiyiinta Yemen ay weerarro ku hayaan maraakiibta ganacsiga, isla markaana ay diyaarado aan duuliye lahayn iyo gantaallo ku weerarayaan Israa’iil iyo bartilmaameedyo kale oo gobolka ah.
Isagoo arrintaas ka duulaya, waxa uu sheegay in isku-dhafka meel-jooggan istaraatijiga ah iyo xasilloonida gudaha ee la isbarbar dhigi karo ay Somaliland ka soocayaan dalal badan oo dariskeeda ah.
Dekedda Berbera ayaa udub-dhexaad u ah qiimeyntaasi. Dekaddan oo maalgelin ka hesha shirkadda DP World, ayaa lagu soo bandhigay sidii saldhig suurtagal ah oo loogu adeegsado saadka, isku xirka iyo la socodka dhaqdhaqaaqa maraakiibta ay ka walaacsan yihiin isbahaysiyada ka hawlgala marin-biyoodka Bab al-Mandab iyo marinka ballaadhan ee Badda Cas.
Si kastaba ha ahaatee, daraasadda INSS waxay si cad u sheegaysaa in Israa’iil aysan noqonin dalka ugu horreeya ee beddela xaaladda caalamiga ah ee Somaliland. Lubotzky waxa uu xusay in Washington ay weli ku dheggan tahay aragtida ah “Soomaali midaysan,” halka Midowga Afrika uu aad uga taxaddaro wax-ka-beddelka xuduudaha qaaradda.
Waxa uu uga digayaa in aqoonsi keli ah oo Israa’iil siiso Somaliland uu si toos ah uga hor iman karo siyaasadda Mareykanka, isla markaana uu dhalin karo falcelin adag oo uga timaadda Soomaaliya, waddamada Carabta iyo dowlado kale oo Afrikaan ah.
Qoraalku waxa uu dib u milicsanayaa sida uu heshiiskii is-faham ee marin-badeedka u dhexeeyay Itoobiya iyo Somaliland horraantii 2024 u kiciyay qalalaase diblomaasiyadeed oo xooggan. Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa heshiiskaas ku sheegtay sharci-darro, waxayna u jeedisay baaq taageero ah beesha caalamka, arrintaas oo muujisay inta uu le’eg yahay xasaasiyadda mawduuca Somaliland ee gobolka.
Lubotzky waxa uu u arkaa dhacdadaas tusaale cad oo muujinaya sida ay xaaladda sharci ee Somaliland u tahay arrin aad u jilicsan oo si dhakhso ah u kicin karta xiisado goboleed.
Isagoo sawirka ballaaran ee amniga gobolka ka hadlayay, waxa uu tixraacay dagaalka Gaza iyo is-maandhaafka ka taagan Badda Cas ee lala galay Xuutiyiinta. Ra’yiga dadweynaha ee ka jira dalal badan oo Muslimiin ah ayaa si adag ugu dhaliila Israa’iil, wuxuuna sheegay in haddii si buuxda oo muuqata loo soo bandhigo iskaashi cusub oo Israa’iil la yeelato Somaliland ay taasi Hargeysa ku soo jiidan karto caro iyo dib-u-dhac siyaasadeed oo ka iman kara waddamo Muslim ah.
Taasi beddelkeeda, falanqaynta INSS waxay ku talinaysaa in la qaato dariiq hoose oo wada-shaqayn ah oo ka hooseeya heer aqoonsi rasmi ah. Qoraalku wuxuu soo jeedinayaa in Israa’iil ay Somaliland kala shaqeyso ilaalinta iyo xog-ogaanshaha badaha, teknoolojiyadda iyo mashaariicda horumarinta, iyadoo la yaraynayo calaamadaha siyaasadeed ee muuqda, lana xoojinayo isku-duwidda dhow ee lala yeesho Mareykanka iyo quwadaha muhiimka ah ee Khaliijka.
Dhinaca Soomaaliya, warbixintu waxay hoosta ka xarriiqaysaa isbeddel walaac leh: go’aannada ka soo baxa caasimadaha shisheeye ayaa si isa soo taraysa u qaabeeya sida ay dunidu u aragto Somaliland.
Dhanka Somaliland, waxay u muuqataa farriin muujinaysa in ololeheeda lobbiga ee caalamiga ahi uu ka miro dhalayo goobaha fikirka istaraatijiga ah ee Israa’iil, balse ay sidoo kale caddeynayso in aqoonsiga rasmiga ahi weli si weyn ugu xirnaan doono mowqifyada Washington iyo is-fahamka diblomaasiyadeed ee ballaaran ee Afrika iyo dunida Carabta.