Brussels (Caasimada Online) – Wasiirrada arrimaha gudaha ee Midowga Yurub ayaa ka fiirsanaya in la adkeeyo shuruudaha fiisaha ee muwaadiniinta Soomaaliyeed, iyagoo ku eedeeyay dowladda Soomaaliya inay si liidata ula shaqeyso dalalka Yurub marka la doonayo in dib loogu celiyo Soomaalida aan xaqa u lahayn inay sii joogaan dalalka Midowga Yurub.
Golaha Midowga Yurub ayaa sheegay in tirada Soomaalida sida sharci darrada ah ku gashay dalalka Midowga Yurub ay ka badan laba jibbaarantay intii u dhaxeysay 2024 iyo 2025, taas oo Brussels ay ku sheegtay inay qayb weyn ka qaateen shabakado dadka tahriibiya.
Kulankii wasiirrada arrimaha gudaha iyo cadaaladda ee Khamiistii ka dhacay Luxembourg ayaa Soomaaliya si gaar ah looga hadlay, iyadoo dalalka xubnaha ka ah Midowga Yurub ay sheegeen in wada-shaqeynta Muqdisho ee ku saabsan dib-u-celinta muwaadiniinteeda ay tahay mid aan ku filneyn.
Wasiirrada ayaa sidoo kale ka dooday sida Midowga Yurub u xoojin karo la-dagaallanka shabakadaha tahriibinta dadka, gudaha Soomaaliya iyo dalalka ay Soomaalidu sii maraan ka hor inta aysan gaarin Yurub.
Golaha Midowga Yurub ma shaacin go’aan kama dambeys ah, mana faahfaahin tallaabooyinka cusub ee si rasmi ah loo qaadi doono. Hase yeeshee, doodda hadda socota ayaa dhiseysa qorshe hore oo Guddiga Midowga Yurub uu soo bandhigay, kaas oo lagu adkeynayo codsiyada fiisaha ee muwaadiniinta Soomaaliyeed.
Qorshahaas ayaa dhigayay in waqtiga looga baaraandego codsiyada fiisaha Soomaalida laga dhigo 45 maalmood, halkii uu markii hore ka ahaa 15 maalmood. Waxa kale oo uu dhigayay in codsadayaasha Soomaaliyeed laga dalbado dokumentiyo buuxa mar kasta oo ay codsi gudbinayaan, isla markaana inta badan la siiyo fiiso hal mar oo keliya lagu geli karo dalalka Schengen.
Waxaa sidoo kale meesha laga saari karaa fududeynta qaar ee la xiriirta fiisaha diblomaasiyiinta iyo shaqaalaha dowladda Soomaaliya ee heysta baasaboorrada adeegga.
Cadaadis cusub oo la saarayo Muqdisho
Nicholas Ioannides, oo ah wasiir ku-xigeenka socdaalka iyo ilaalinta caalamiga ah ee Cyprus, ayaa sheegay in Midowga Yurub uu doonayo “hab dhameystiran” oo lagu wajahayo wadashaqeynta dalalka saddexaad.
Laakiin wuxuu sidoo kale sheegay in marka dal uu ka gaabiyo ama diido inuu ka jawaabo arrimaha la xiriira dib-u-celinta iyo aqbalidda muwaadiniintiisa, ay khasab tahay in la adeegsado “dhammaan qalabka la hayo, oo ay ku jiraan tallaabooyin xaddidaya fiisaha”.
Hadalkan ayaa muujinaya in Midowga Yurub uu sii adkeynayo siyaasaddiisa socdaalka, gaar ahaan dalalka uu ku eedeynayo inay ka gaabiyeen inay dib u qaataan muwaadiniintooda.
Midowga Yurub ayaa sanadkan bilaabay istaraatiijiyad cusub oo fiiso, taas oo Brussels siinaysa awood dheeraad ah oo ay siyaasadda fiisaha ugu adeegsan karto cadaadis diblomaasiyadeed iyo mid amni.
Dowladda Soomaaliya weli si rasmi ah ugama jawaabin doodda cusub ee ka soo baxday kulanka wasiirrada Midowga Yurub.
Balse arrintan ayaa imaaneysa xilli Muqdisho iyo Brussels ay dhawaan ku heshiiyeen in la sii wado wada-hadallo farsamo oo ku saabsan socdaalka, dib-u-celinta iyo aqbalidda muwaadiniinta Soomaaliyeed ee aan sharci ku joogin Yurub.
Wada-hadalladaas ayaa ka mid ahaa kulankii ugu horreeyay ee iskaashiga Soomaaliya iyo Midowga Yurub ee lagu qabtay Muqdisho, kaas oo looga hadlay amniga, socdaalka, cadaaladda, dhaqaalaha iyo horumarinta.
Soomaaliya oo weli ku jirta xaalad adag
Go’aanka ay ka fiirsanayaan dalalka Yurub ayaa kusoo aadaya xilli Soomaaliya ay weli la daalaa-dhaceyso dagaal, amni-darro, abaaro, barakac iyo xaalad bani’aadannimo oo daran.
Soomaaliya ayaa muddo ku dhow labaatan sano la dagaallameysa kooxda Al-Shabaab, halka isbeddelka cimilada, abaaraha soo noqnoqday, fatahaadaha iyo cudurrada faafa ay si joogto ah u saameeyaan nolosha malaayiin qof.
Hay’adaha Qaramada Midoobay ayaa sheegay in malaayiin Soomaali ah ay weli u baahan yihiin gargaar bani’aadannimo, iyadoo barakaca gudaha dalka uu gaaray heerar aad u sarreeya. Waxaa sidoo kale jira boqollaal kun oo Soomaali ah oo qaxooti ahaan ugu nool dalal kale.
Midowga Yurub laftiisa ayaa Soomaaliya siiya gargaar bani’aadannimo iyo taageero amni, balse isla waqtigaas wuxuu kordhinayaa cadaadiska la xiriira socdaalka iyo dib-u-celinta dadka.
Mas’uuliyiinta Yurub ayaa ku doodaya in dal kasta uu waajib ka saaran yahay inuu dib u aqbalo muwaadiniintiisa marka aysan sharci ku lahayn dalalka kale. Waxay sidoo kale sheegayaan in tahriibka sharci darrada ah uu dadka u geliyo khataro badan, oo ay ka mid yihiin shabakadaha dadka tahriibiya, xadgudubyo iyo safarro halis ah.
Dhinaca kale, dadka u dooda xuquuqda muhaajiriinta ayaa ku doodaya in xayiraadaha fiisaha ay inta badan saameeyaan ardayda, ganacsatada, qoysaska iyo dadka safarrada caadiga ah u baahan, halkii ay si toos ah cadaadis ugu saari lahaayeen dowladaha.
Soomaalida ayaa horeyba u wajahaysay caqabado badan marka ay dalbanayaan fiisaha Schengen, maadaama dalal badan oo Midowga Yurub ka tirsan aysan Soomaaliya ku lahayn xarumo toos ah oo lagu bixiyo fiisooyinka. Taas ayaa keenta in codsadayaal badan ay u safraan dalal kale si ay codsi u gudbiyaan.
Haddii tallaabooyinka cusub la meel mariyo, codsiga fiisaha ee muwaadiniinta Soomaaliyeed wuxuu noqon karaa mid ka gaabis badan, ka qaalisan, kana adag sidii hore.
Arrintan ayaa mar kale muujineysa sida xiriirka Soomaaliya iyo Midowga Yurub uu ugu dhex jiro laba waddo oo is barbar socda: iskaashi dhinacyada amniga iyo horumarinta ah, iyo cadaadis sii kordhaya oo la xiriira socdaalka iyo dib-u-celinta muwaadiniinta Soomaaliyeed.