Qaahira (Caasimada Online) – Masar ayaa wacad ku martay inay hor istaagi doonto isku dayga Itoobiya ay ku doonayso inay marrin uga hesho Badda Cas, waxayna sheegtay inay dardar gelin doonto tababarka iyo qalabeynta ciidamada Soomaaliya, taasoo qayb ka ah iskaashi dhinaca amniga ah oo sii ballaaranaya.
Madaxweyne Abdel Fattah el-Sisi oo shir jaraa’id qabtay kadib wadahadallo uu la yeeshay Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa sheegay in Qaahira “aysan u dulqaadan doonin tallaabooyin halis gelinaya madax-bannaanida Soomaaliya ama amniga marinka Badda Cas,” oo ah marin biyood ay isticmaalaan qiyaastii 10 boqolkiiba ganacsiga adduunka.
Digniintan ayaa daba socota heshiis is-afgarad ah oo ay Itoobiya la saxiixatay Somaliland bishii Janaayo 2024, kaasoo Addis Ababa siinaya saldhig ciidan badeed iyo deked ganacsi, kuna beddelanaysa aqoonsi suuragal ah oo la siiyo gobolka gooni-u-goosadka ah. Muqdisho ayaa ku tilmaantay heshiiskaas mid sharci-darro ah; halka Masar ay sheegtay inuu halis gelinayo xasilloonida marinnada maraakiibta ee quudiya Kanaalka Suweys.
Sida ku cad heshiis difaac oo la saxiixday bishii Agoosto 2024, Masar waxay tababar iyo hubayn siinaysay cutubyo ka tirsan ciidanka gaarka ah ee Soomaaliya ee la dagaallamaya kooxda Al-Shabaab. El-Sisi wuxuu sheegay in barnaamijkaas la dardar gelin doono, ciidamada Masarna ay ku biiri doonaan howlgalka xasillinta ee soo socda ee Midowga Afrika marka la helo dhaqaale caalami ah.
Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa soo dhoweeyay ballanqaadkaas, isagoo ku dooday in “ciidan Soomaaliyeed oo xooggan uu albaabada ka xirayo faragelin kasta oo dibadda ah.”
In kasta oo aysan wax bad ah lahayn tan iyo markii ay Eritrea ka go’day sanadkii 1993, haddana Itoobiya waxay raadinaysay inay hesho marrin badeed oo toos ah si ay u dhinto kharashka dhoofinta badeecadaha ee 120-ka milyan ee muwaadin ee dalkeeda. Hamigaas ayaa kusoo beegmaya iyadoo ay markii horeba jireen xiisado kala dhexeeyay Qaahira oo ku saabsan biyo-xireenka Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) ee webiga Niil.
El-Sisi iyo Xasan Sheekh waxay sheegeen inay ballaarin doonaan iskaashiga dhinacyada ganacsiga, kalluumeysiga, iyo tamarta, iyagoo amniga ka dhigaya udub-dhexaadka xiriirkooda. Labada hoggaamiye waxay qorsheynayaan inay olole ka dhex bilaabaan dalalka Jaamacadda Carabta iyo Midowga Afrika si ay u diidaan heshiiska Itoobiya iyo Somaliland, shirarka ururradan ee la filayo dhammaadka sanadkan.
Loolanka Itoobiya ee ay ku doonayso dekedda badeed waa kii ugu dambeeyay ee silsilado awood-muujin ah oo gobolka ka socda. Dalka Jabuuti ayaa hadda gacanta ku haya in ka badan 90 boqolkiiba badeecadaha ay Itoobiya soo dejiso. Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed waxay weli ku jiraan ilaalo ay sameeyaan ciidamo badeed caalami ah oo la dagaallama burcad-badeedda iyo ilaalinta socodka shidaalka ee ku wajahan Yurub iyo Aasiya.
Masar iyo Soomaaliya waxaa ka dhexeeya xiriir qarniyo soo jireen ah oo dhinacyada dhaqanka iyo diinta ah. Qaahira waxay martigelisaa kumanaan arday Soomaaliyeed ah, waxayna muddo dheer bixinaysay deeqo waxbarasho iyo tababarro saraakiil ah – xiriirkaas oo labada hoggaamiye ay sheegeen inay rajeynayaan inay u ballaariyaan “iskaashi istiraatiiji ah oo dhinacyo badan leh.”