Ankara (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa sheegay in Washington ay cunaqabateynta ka qaadi doonto Turkiga, taasoo lagu soo rogay Ankara kadib markii ay sanadkii 2019 iibsatay nidaamka difaaca cirka ee Ruushka laga sameeyo ee S-400.
Trump, oo Talaadadii booqasho ku tagay Ankara oo uu ka qeyb galayay shir madaxeedka NATO, ayaa sidoo kale muujiyay inuu diyaar u yahay in Turkiga mar kale loo oggolaado iibsashada diyaaradaha dagaalka ee F-35, inkastoo arrintaas ay si weyn uga hor imaan karaan xubno ka tirsan Congress-ka Mareykanka.
“Cunaqabateynta waan ka qaadeynaa,” ayuu Trump u sheegay wariyayaasha ka hor kulan uu la yeeshay madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan. “Waa waqtigii la qaadi lahaa. Ma dooneyno inaan cunaqabateyn saarno saaxiibbadeen,” ayuu raaciyay.
Hadalka Trump ayaa muujinaya isbeddel weyn oo ku yimid xiriirka Washington iyo Ankara, oo muddo sanado ah uu culays ku hayay muranka ka dhashay S-400 iyo ka saaristii Turkiga ee barnaamijka diyaaradaha F-35.
Turkiga ayaa markii hore qeyb ka ahaa dalalka ka qeyb qaadanayay barnaamijka F-35, balse Mareykanka ayaa Ankara ka saaray kadib markii ay diiday inay ka laabato iibsashada nidaamka S-400. Washington waxay ku dooday in nidaamka Ruushka uu khatar amni ku yahay sirta iyo teknoolajiyadda diyaaradaha dagaalka ee Mareykanka.
Sannadkii 2020, Mareykanka ayaa cunaqabateyn ku soo rogay hay’adda difaaca ee Turkiga, tallaabo ka dhalatay sharciga CAATSA ee Mareykanka, kaasoo lagu ciqaabo dalalka heshiisyo waaweyn oo militari la gala Ruushka.
Balse Trump ayaa Talaadadii sheegay inuusan wax walaac ah ka qabin in Turkiga uu weli haysto nidaamka S-400. “Wax walaac ah kama qabo wax kasta oo Turkiga la xiriira,” ayuu yiri. “Xiriirka Turkiga aan la leenahay hadda waxaa laga yaabaa inuu yahay kii ugu wanaagsanaa abid.”
Trump ayaa sidoo kale ammaan xooggan u jeediyay Erdogan, isagoo sheegay in labadoodu ay leeyihiin “isfaham” wanaagsan. Wuxuu intaas ku daray in Turkiga uu marar badan muujiyay daacadnimo ka badan dalal kale oo Washington ay u aragto xulafo dhow.
“Turkiga, dhinacyo badan, wuxuu ahaa mid aad uga daacad badan dalal kale oo aan u maleyneyno inay daacad yihiin,” ayuu yiri Trump, isagoo ka hadlayay suurta-galnimada in Ankara loo iibiyo F-35. “Waa diyaarad aad u weyn, waa tan ugu fiican hadda, waana arrin aan si dhab ah uga fiirsan doonno.”
Erdogan ayaa isna sheegay inuu rajeynayo in wada-hadallada ku saabsan F-35 ay natiijo wanaagsan ka soo baxdo. Madaxweynaha Turkiga ayaa sheegay in Ankara hore loogu ballanqaaday shan diyaaradood, isagoo intaas ku daray inuu rumeysan yahay in Trump uu ballanqaadyadiisa oofiyo.
Si kastaba, jidka loo marayo iibinta F-35 weli ma sahlana. Congress-ka Mareykanka ayaa sanadkii 2019 ansixiyay sharci mamnuucaya in Turkiga laga iibiyo diyaaradaha F-35 inta uu haysto nidaamka S-400. Sharciga hadda jira wuxuu Ankara ka hor istaagayaa inay ku laabato barnaamijka F-35 haddii aysan ka tanaasulin ama ka bixin nidaamka Ruushka.
Toddobaadkii hore, koox sharci-dajiyayaal Mareykan ah oo ka kooban labada xisbi, kana kala socda Jamhuuriga iyo Dimoqraadiga, ayaa warqad u qoray Trump, iyagoo ka digay in Turkiga loo oggolaado F-35. Xubnahaas, oo ay hoggaaminayeen Mike Lawler oo Jamhuuri ah iyo Brad Sherman oo Dimoqraadi ah, ayaa sheegay inay “walaac qoto dheer” ka qabaan tallaabo kasta oo arrintaas lagu fasaxayo.
Qaar ka mid ah xubnaha Congress-ka ayaa ku doodaya in nidaamka S-400 uu weli halis ku yahay diyaaradaha F-35, halka kuwo kale ay walaac ka muujiyeen xiriirka Turkiga la leeyahay Iran iyo hadallada adag ee Ankara ay u jeediso Israel.
Warar ay Reuters soo xigatay ayaa sheegay in mid ka mid ah xalalka la isla dhex marayo uu yahay in nidaamka S-400 loo raro dal saddexaad, si Turkiga loogu furo waddada F-35. Hase yeeshee, weli heshiis rasmi ah lagama gaarin arrintaas, waxaana sidoo kale la ogeyn in Ruushka uu aqbali doono tallaabo noocaas ah, maadaama heshiisyada hubka Ruushka ay inta badan leeyihiin shuruudo ku saabsan cidda adeegsan karta.
Booqashada Trump ee Turkiga ayaa ahayd tii ugu horreysay ee madaxweyne Mareykan ah ku tago dalkaas muddo 11 sano ah. Erdogan ayaa Trump ku qaabilay xaflad heer qaran ah, iyadoo ciidamo Turki ah oo fardo saaran ay galbiyeen kolonyada madaxweynaha Mareykanka ilaa qasriga madaxtooyada.
Kulanka labada hoggaamiye ayaa ku soo aaday xilli xulafada NATO ay si isa soo taraysa u arkaan Turkiga inuu yahay dal muhiim u ah difaaca garabka koonfur-bari ee isbaheysiga, gaar ahaan marka la eego saameynta Ruushka iyo awoodda militari ee Ankara. Turkiga ayaa leh militariga labaad ee ugu weyn NATO, waxaana uu sidoo kale noqday dal si weyn loo tixgeliyo marka laga hadlayo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee dagaalka.

