Ankara (Somalia Today) – Turkiga ayaa ansixiyay heshiis deeq lacageed oo dhan $30 milyan uu ku siinayo Soomaaliya, taas oo Muqdisho u noqonaysa taageero miisaaniyadeed oo cusub xilli Ankara ay ballaarinayso xiriirka dhaqaale, difaac iyo tamar ee ay la leedahay mid ka mid ah saaxiibbadeeda ugu dhow Afrika.
Go’aanka ayaa Khamiistii lagu daabacay wargeyska rasmiga ah ee dowladda Turkiga, Resmî Gazete, isagoo ku soo baxay go’aanka madaxweyne ee lambarkiisu yahay 11262, kaddib markii Madaxweyne Recep Tayyip Erdogan uu ansixinta saxiixay 30-kii Abriil.
Sida ku cad qoraalka heshiiska, safiirka Turkiga ee Soomaaliya Alper Aktaş iyo Wasiirka Maaliyadda Soomaaliya Bihi Iman Cige ayaa heshiiska ku kala saxiixday Muqdisho 1-dii Abriil.
Heshiiska ayaa dhigaya in Turkigu Soomaaliya siin doono deeq gaareysa ilaa $30 milyan, taas oo lagu bixin doono qaybo bille ah oo aan midkiiba ka badnaan doonin $2.5 milyan.
Qoraalka heshiiska ayaa sheegay in lacagtaas loogu talagalay “maalgelinta miisaaniyadda iyo dhisidda awoodda hay’adaha.”
Taageerada miisaaniyadda
Deeqdan ayaa dowladda Soomaaliya siinaysa awood maaliyadeed oo cusub, iyadoo xukuumaddu ay ku hawlan tahay xoojinta maaliyadda guud, kordhinta dakhliga gudaha iyo xajinta taageerada beesha caalamka, kaddib dhammaystirka geeddi-socodkii taariikhiga ahaa ee deyn-cafinta.
Sida uu dhigayo heshiisku, dowladda Turkiga ayaa dhaqaalahan qayb-qayb ugu shubi doonta xisaab uu Bangiga Dhexe ee Soomaaliya ku leeyahay laanta bankiga Ziraat Katılım Bankası ee magaalada Muqdisho. Qayb kasta oo la soo xawilo waxay dabooli kartaa kharashka ilaa lix bilood, waxaana sii deynteeda shardi u ah oggolaansho laga helo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Turkiga.
Soomaaliya ayaa laga doonayaa inay Ankara u dirto warqad caddayn ah oo shaabadaysan mar kasta oo qayb lacageed la bixiyo, waana inay soo gudbisaa warbixinno muujinaya habka loo isticmaalay hantidaas.
Heshiiska ayaa xukuumadda Muqdisho ku waajibinaya inay keento warbixin dhammaadka wareeg kasta ee la bixiyo, iyo warbixin kama-dambays ah oo tafaasiil ka bixinaysa horumarka maaliyadeed iyo midka hawlgal muddo hal sano gudaheed ah marka la bixiyo qaybta ugu dambaysa.
Intaas waxaa dheer, Soomaaliya ayaa bixin doonta canshuuraha, khidmadaha dadweynaha, kharashaadka xawilaadda iyo sarrifka ee ka baxsan dalka Turkiga. Dokumiintiga ayaa caddeeyay in Ankara aysan bixin doonin wax kharash dheeraad ah oo toos ah ama dadban oo ka baxsan xaddiga deeqdan.
Heshiiska ayaa lacagta ku qeexaya deeq, mana aha deyn, taas oo ka dhigan in Soomaaliya aysan ku qasbanaan doonin in ay dib u bixiso.
Iskaashiga istiraatiijiga ah
Turkiga ayaa noqday mid ka mid ah saaxiibbada ugu muhiimsan ee Soomaaliya tan iyo markii madaxweyne Erdogan, oo xilligaas ahaa ra’iisul wasaare, uu booqday Muqdisho intii lagu jiray abaartii 2011.
Tan iyo markaas, Ankara waxay Soomaaliya ka hirgelisay isbitaallo, waddooyin iyo kaabayaal dadweyne, waxay bixisay deeqo waxbarasho, waxay tababartay ciidamada Soomaaliya, waxayna 2017 Muqdisho ka furtay saldhiggeeda tababarka milatari ee ugu weyn ee ay ku leedahay dibadda.
Deeqdan cusub ayaa imaanaysa xilli labada dal ay sii ballaarinayaan iskaashi dhaafsiisan gargaarka bani’aadannimo iyo horumarineed.
Bishii Febraayo 2024, Turkiga iyo Soomaaliya waxay saxiixeen heshiis iskaashi difaac iyo dhaqaale ah oo lagu xoojinayo amniga badda Soomaaliya, isla markaana Muqdisho looga caawinayo ilaalinta biyaha dhul-badeedkeeda.
Sarkaal ka tirsan Wasaaradda Difaaca ee Turkiga ayaa xilligaas sheegay in Ankara ay Soomaaliya ka caawin doonto dhisidda awood ay kula dagaallanto dhaq-dhaqaaqyada sharci-darrada ah ee badda.
“Marka laga jawaabayo codsiga Soomaaliya, waxaan taageero ka bixin doonnaa dhinaca amniga badda, sida aan uga taageernay dagaalka ka dhanka ah argagixisada,” ayuu yiri mas’uulkaas.
Iskaashiga labada dal ayaa sii ballaartay bishii Maarso 2024, markii ay kala saxiixdeen heshiis ku saabsan shidaalka iyo gaaska, kaas oo daboolaya sahminta, horumarinta iyo soo saarista kheyraadka ku jira xirmooyinka badda iyo berriga Soomaaliya.
Turkiga ayaa markii dambe badda Soomaaliya u diray markabka cilmi-baarista dhulka ee Oruç Reis, taas oo ahayd tallaabo weyn oo loo qaaday baadi-goobka fursadaha tamarta moolka badda ee Geeska Afrika.
Bishii hore, Turkiga ayaa Soomaaliya ka bilaabay howl-galkiisii ugu horreeyay ee qodis shidaal badeed qoto dheer oo uu ka fuliyo meel ka baxsan dalkiisa, isagoo markabka qodista ee Çağrı Bey u diray biyaha Soomaaliya si uu halkaas uga shaqo bilaabo.
Wasiirka Tamarta Turkiga Alparslan Bayraktar ayaa howlgalkaas ku tilmaamay “xilli cusub oo u bilowday sahminta shidaalka Turkiga,” iyadoo ceelka la qorsheeyay la filayo inuu gaaro qoto dhan 7,500 mitir.[‘