Washington (Caasimada Online) — Dagaalka 38 maalmood socday ee dhex-maray Mareykanka iyo Iiraan ayaa si ba’an u yareeyey keydka caalamiga ah ee hubka muhiimka ah ee milateriga Mareykanka, arrintaas oo Wasaaradda Difaaca ee Pentagon-ka ku qasabtay inay hub uga soo wareejiso qaaradaha Aasiya iyo Yurub.
Tallaabadan ayaa dhalisay walaac xooggan oo ku aaddan diyaar-garowga xukuumadda Washington ee ka dhanka ah khataraha kaga imaan kara dalalka Shiinaha iyo Ruushka.
In kasta oo Wasaaradda Difaaca aysan si rasmi ah u shaacin tirada rasmiga ah ee gantaallada loo adeegsaday duqeynta in ka badan 13,000 oo bartilmaameed kahor xabbad-joojintii dhowaan la gaaray, haddana khasaaraha maaliyadeed ayaa ah mid aad u baaxad weyn.
Qiyaaso madax-bannaan oo ay sameeyeen Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiga iyo Caalamiga ah ee CSIS iyo Machadka American Enterprise ayaa muujinaya in wadarta guud ee kharashka ku baxay dagaalku uu u dhexeeyo $25 bilyan ilaa $35 bilyan, taas oo u dhiganta ku dhawaad hal bilyan oo doolar maalintii. Saraakiil difaac ayaa xildhibaannada u sheegay in hub qiimihiisu dhan yahay $5.6 bilyan la isticmaalay labadii maalmood ee ugu horreeyay oo keliya.
Colaaddan ayaa si cad u iftiimisay sida weyn ee Pentagon-ku ugu tiirsan yahay hubka aadka u qaaliga ah ee hagidda casriga ah leh. Milateriga ayaa dagaalkan ku bixiyay inta badan keydkiisii gantaallada riddada dheer ee aan la arkin ee loo yaqaano JASSM-ER.
Qiyaastii 1,100 ka mid ah gantaalladan awoodda u leh inay burburiyaan dhufeysyada adag ayaa la adeegsaday, iyadoo qiimaha midkiiba uu gaarayo qiyaastii $1.1 milyan, waxaana kaydka Mareykanka ku haray ilaa 1,500 oo keliya.
Ciidamada ayaa sidoo kale riday in ka badan 1,000 gantaallada riddada dheer ee Tomahawk, taas oo qiyaastii toban jeer ka badan tirada uu milaterigu soo iibsado sanad walba. Gantaalladan oo midkiiba uu ku kaco $3.6 milyan ayaa loo arkaa kuwo laf-dhabar u ah isku-dhacyada suurtagalka ah ee ka dillaaci kara gobolka Baasifigga, balse isticmaalkoodan xad-dhaafka ah ayaa sababay in kaydka ay ku haraan ilaa 3,000 oo kaliya.
Nidaamyada difaaca cirka iyo kuwa dhulka ayaa iyaguna si la mid ah u yaraaday. In ka badan 1,200 oo gantaallada ka-hortagga ee Patriot ayaa la riday, kuwaas oo qiimaha midkiiba uu ku dhow yahay $4 milyan. Tani waa tiro lala yaabo, maadaama Mareykanku uu sanadkii 2025-ka oo dhan soo saaray 600 oo keliya. Waxaa intaas dheer, in ka badan 1,000 gantaallada dhulka laga rido ee ATACMS iyo ‘Precision Strike’ ayaa gebi ahaanba hawlgalladaas lagu tirtiray.
Sidoo kale, milateriga ayaa la kulmay khasaare maaliyadeed oo weyn oo dhanka qalabka milateriga ee dhulka ah. Intii lagu jiray hawlgal samatabbixin ah oo ay ciidamada gaarka ah ee ‘Navy SEAL Team 6’ ka fuliyeen gudaha Iiraan, ciidamadu waxay ku qasbanaadeen inay burburiyaan laba diyaaradood oo nooca xamuulka ah ee MC-130 iyo ugu yaraan saddex helikobtar oo nooca MH-6 ah, kaddib markii ay ku xayirmeen ciidda. Burburintan kaska ah, oo loo fuliyay si looga hortago in teknoolajiyada xasaasiga ah ay gasho gacanta Iiraan, ayaa ku kacday lacag lagu qiyaasay $275 milyan.
Hoos-u-dhacan ballaaran ee loo sameeyay si loo xoojiyo Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM) ayaa taliyeyaasha gobollada kale ku reebay inay la tacaalaan gabaabsi dhanka hubka ah.
Mark F. Cancian oo ah la-taliye sare oo ka tirsan CSIS, ayaa xusay in in kasta oo Mareykanku haysto kayd ku filan oo ah hubab kala duwan, qaar ka mid ah hubka muhiimka ah ee weerarada dhulka iyo kuwa difaaca gantaallada ayaa ahaa kuwo aad u yar dagaalka kahor, haddana aad uga sii yaraaday.
Sida lagu xusay xogta Pentagon-ka, ka-wareejinta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee sirdoonka iyo kuwa weerarka, iyo sidoo kale dhimista dhoolatusyada tababarka, ayaa wiiqday awoodda Taliska Yurub ee Mareykanka uu u leeyahay inuu qaado hawlgallo weerar ah ama inuu ka hortago gardarrada Ruushka ee garabka bari ee isbaheysiga NATO.
Jeneraal Alexus G. Grynkewich, oo ah madaxa Taliska Yurub ee Mareykanka, ayaa iska indho-tiray cabashooyinka tooska ah ee ku aaddan gabaabsigan, isagoo sheegay in ciidamadiisu ay ku faanayaan inay taageeraan hawlgallada taariikhiga ah ee ka dhanka ah Iiraan.
Saameynta ugu daran ayaa si gaar ah u taabatay gobolka Baasifigga. Kahor dagaalka, Pentagon-ka ayaa u weeciyay Bariga Dhexe markabka weyn ee xambaara diyaaradaha ee USS Abraham Lincoln iyo laba guuto oo ka tirsan ciidamada Marines-ka.
Arrinta ugu xasaasisan ayaa ah in milaterigu uu markii ugu horreysay ka soo raray Kuuriyada Koonfureed nidaamyada casriga ah ee difaaca cirka, oo ay ku jiraan gantaallada Patriot iyo kuwa THAAD, taas oo si weyn u wiiqday awoodda difaac ee lagaga hortagi lahaa khataraha Waqooyiga Kuuriya.
Culeyskan ayaa ku darsamaya hoos-u-dhacyo hore oo ka dhashay hawlgalkii bishii hore ee duqeymaha ahaa ee lagula beegsaday xoogagga Xuutiyiinta Yemen, kaas oo ku kacay in ka badan hal bilyan oo doolar. Admiral Samuel J. Paparo Jr., oo ah madaxa Taliska Indo-Baasifigga, ayaa dhowaan u qirtay Koongareeska in kaydka hubku uu leeyahay xad uusan dhaafi karin.
In kasta oo ay jiraan qiyaaso gudaha ah oo faahfaahinaya gabaabsigan, Aqalka Cad ayaa si fagaare ah isaga fogeeyay eedeymahaas. Afhayeenka Aqalka Cad, Karoline Leavitt, ayaa sheegtay in eedeymaha ku saabsan gabaabsiga hubka ay yihiin kuwo been abuur ah, isla markaana Mareykanku uu si buuxda u heysto hub iyo rasaas ka badan inta ku filan si uu u difaaco gudaha dalkiisa.
Si kastaba ha ahaatee, saraakiisha Pentagon-ka iyo xildhibaannada ayaa ka digaya in dib-u-buuxinta kaydkan ay noqon doonto dadaal dhib badan oo waqti dheer qaadan doona. Senator Jack Reed ayaa ka digay in xawaaraha wax-soo-saarka ee hadda jira, ay dib-u-dhiska kaydadka la isticmaalay ay qaadan karto sanado.
Bishii Janaayo ee la soo dhaafay, maamulka ayaa heshiisyo toddobo sano ah la galay shirkadaha waaweyn ee qandaraasyada difaaca sida Lockheed Martin si loo afar jibbaaro wax-soo-saarka hubka hagidda casriga ah leh iyo gantaallada THAAD. Hase yeeshee, ballaarinta wax-soo-saarka dhabta ah ayaa weli hakad ku jirta.
Wasaaradda Difaaca ayaa haatan sugaysa in Koongareesku uu meelmariyo maalgelin dheeraad ah kahor inta aysan shirkadaha wax soo saara siinin lacagta lagu fulinayo dalabaadkaas, taas oo milateriga ku reebaysa xaalad adag oo uu kula tacaalayo baahiyaha hawlgal ee degdegga ah isagoo adeegsanaya kayd hub oo maalinba maalinta ka dambeysa sii yaraanaya.