Geeska Afrika wuxuu noqon doonaa tijaabada dhabta ah ee lagu ogaanayo in Ankara ay u beddeli karto sheegashadeeda ku aaddan iskaashiga iyo dhexdhexaadinta mid horseedda maareyn waarta oo dhibaatooyinka gobolka ah.
Marka Madaxweynaha Turkiga, Recep Tayyip Erdoğan, uu leeyahay, “Ma rabo inaan arko khilaaf cusub oo ka dhasha Geeska Afrika,” ma aha hadal iska caadi ah oo ku saabsan gobol fog. Waxaa taas ka muuqda wadahadallo heer sare ah oo ka dhacay Addis Ababa iyo xiriirro taleefan oo uu la yeeshay madax ka kala tirsan Abu Dhabi ilaa Muqdisho.
Tani waxay kusoo beegmaysaa xilli ay kacsan tahay xiisadda Badda Cas, raadinta Itoobiya ee marin badeed, iyo mashaariicda shidaal qodista ee Soomaaliya. Xasilloonida ka jirta inta u dhaxaysa Itoobiya iyo Soomaaliya waxay Ankara u tahay imtixaan istaraatiijiyadeed oo ku saabsan siyaasaddeeda dibadda.
Sannadihii u dambeeyay, Turkigu wuxuu si tartiib-tartiib ah u ballaariyay raadkiisa marin-biyoodka Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed. Soomaaliya waxay hoy u tahay tababarayaal, injineero iyo shaqaale gargaar oo Turki ah.
Itoobiya waxay noqotay mid ka mid ah meelaha ay Ankara ku leedahay maalgashiga ugu weyn. Geeska Afrika hadda ma aha fayl yar oo dhinac yaalla, balse waa laf-dhabarta danaha Turkiga.
Laga bilaabo “faylka Soomaaliya” ilaa aragti goboleed
Albaabka uu Turkigu ka soo galay Geeska Afrika wuxuu ahaa Soomaaliya. Wuxuu ku billowday gargaar bini’aadannimo xilligii macluushii 2011, wuxuuna isu beddelay xiriir fog oo isugu jira tababar ciidan, mashaariic kaabayaal dhaqaale, iyo taageero siyaasadeed. Ankara waxay Muqdisho ka dhistay waddooyin, isbitaallo iyo dugsiyo, waxayna furatay safaarad xilli dalal badan ay ka fogaayeen.
Muddo kadib, faylka Soomaaliya ma noqon mid ku kooban hal dowlad oo nugul. Diblomaasiyiinta Turkigu waxay u arkeen qayb ka mid ah sawir weyn oo ka bilaabma Kanaalka Suweys ilaa Badweynta Hindiya. Wax kasta oo ka dhaca marinka Bab el-Mandeb waxay si toos ah u saameeyaan ganacsiga iyo amniga tamarta ee Turkiga.
Amniga: Yareynta khataraha jira
Farriinta Erdoğan ee Geeska Afrika waxay salka ku haysaa walaacyo amni oo dhab ah. Dagaallada ka jira Suudaan, xiisadaha gudaha ee Itoobiya, iyo khatarta joogtada ah ee Al-Shabaab ee Soomaaliya ayaa dhammaantood ah caqabado waaweyn. Aragtida Turkigu waa inuu maalgashado kartida maxalliga ah, halkii uu isagu safka hore geli lahaa.
Soomaaliya gudaheeda, saraakiisha Turkigu waxay tababaraan cutubyo ciidan iyo booliis ah, halka ciidamada badduna ay gacan ka geystaan howlgallada lagula dagaallamayo burcad-badeedda. Hadafku waa in hay’adaha maxalliga ahi ay cagahooda isku taagaan.
Dekadaha, diyaaradaha iyo xiriirka dadweynaha
Geeska Afrika wuxuu Turkiga u noqday goob lagu tijaabiyo dhaqaalaha iyo diblomaasiyadda. Shirkadaha Turkiga waxay ku firfircoon yihiin dekadaha, dhismaha iyo saadka. Maalgashiga warshadaha Itoobiya iyo mashaariicda tamarta ee Soomaaliya waxay Ankara siinayaan fursado ganacsi iyo saamayn siyaasadeed.
Sidoo kale, awoodda jilicsan ayaa barbar socota danahan. Barnaamijyada deeqaha waxbarasho waxay ardayda Itoobiya iyo Soomaaliya geeyaan jaamacadaha Turkiga, halka hay’adaha horumarintu ay taageeraan caafimaadka iyo beeraha.
Imtixaanka awoodda dhexe
Xaaladdan waxay Ankara siinaysaa awood dhexdhexaadin. Madaxda Turkigu waxay la hadli karaan Addis Ababa, Muqdisho, Khartoum, Riyadh iyo Qaahira. Si kasta ha ahaatee, caqabaduhu waa kuwo dhab ah. Haddii khilaafku ku xoogaysto raadinta Itoobiya ee marin badeed, ama haddii mashaariicda tamarta ee Soomaaliya ay noqdaan meel lagu loolamo, maalgashiga Turkiga ee dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo milatariga ayaa khatar geli doona.
Geeska Afrika wuxuu muujin doonaa haddii Ankara ay u beddeli karto sheekadeeda iskaashiga mid dhab ah oo maareyn karta dhibaatooyinka dhulka ka jira. Haddii ay ku guuleysato, Geeska Afrika wuxuu noqon doonaa goobta ay diblomaasiyadda Turkigu ku caddeyso qiimaheeda. Haddii kale, farqiga u dhexeeya hadalka iyo ficilka ayaa soo muuqan doona, waxaana qiimahaas bixin doona Turkiga iyo gobolkaba.
Ali Muhiyaddiin
[email protected]