London (Caasimada Online) — Shirkadda Soma Oil and Gas Ltd., oo ka diiwaangashan British Virgin Islands, isla markaana diiradda saarta fursadaha sahminta shidaalka iyo gaaska ee xeebaha Soomaaliya, ayaa raadineysa shuraako Mareykan ah xilli danaha caalamiga ah ee ku wajahan shidaalka badda Soomaaliya ay markale soo xoogeysanayaan.
Shirkadda ayaa dooneysa inay hesho iskaashi istiraatiiji ah iyo fursado ay qayb ka mid ah saamigeeda hawlgalka ugu wareejin karto shirkado kale oo awood dhaqaale, farsamo ama maalgashi leh, sida lagu sheegay xog ku jirta diiwaan-gelin loo gudbiyay Waaxda Cadaaladda Mareykanka oo la xiriirta Sami Michl, oo leh 10 boqolkiiba saamiga Soma O&G.
Diiwaan-gelinta ayaa muujisay in Michl uu diyaar u yahay kulamo, xiriir qoraal ah, wicitaanno taleefan iyo muuqaal ah, hordhacyo ganacsi, soo-bandhigyo, dib-u-eegis dukumentiyo, iyo diyaarinta ama qiimeynta agab ganacsi oo lagu taageerayo dadaalka shirkadda.
Tallaabadan ayaa imaaneysa xilli Soomaaliya ay isku dayeyso inay dib u hawlgeliso hamigeedii shidaalka badda, kadib in ka badan 30 sano oo ah colaado, burbur dowladeed, xasillooni-darro siyaasadeed iyo khataro amni ah ay hakad geliyeen sahmin caalami ah oo horay loogu qorsheeyay xeebaha dalka.
Fursad iyo khatar is barbar socda
Qaabka Soma Oil and Gas ay hadda u raadineyso shuraako ayaa loo yaqaan “farm-out”, waana nidaam shirkad shidaal oo haysata xuquuq sahmin ama hawlgal ay qayb ka mid ah saamigeeda ugu wareejiso shirkad kale.
Taas beddelkeeda, shirkadda soo galeysa waxay bixin kartaa maalgelin, khibrad farsamo, ama waxay qaadan kartaa qayb ka mid ah kharashaadka sahminta mustaqbalka.
Nidaamkan ayaa aad looga isticmaalaa goobaha cusub ee aan weli si buuxda loo sahmin, gaar ahaan badda dheer, maadaama sahminta shidaalka ay u baahan tahay lacag badan, teknoolajiyad sare iyo dulqaad maalgashi. Waxa kale oo uu shirkadaha ka caawiyaa inay kala qaybsadaan khataraha dhaqaale iyo kuwa la xiriira in aan shidaal ganacsi laga helin goobaha la baarayo.
Soma Oil and Gas ayaa sheegtay inay leedahay boqolkiiba boqol saamiga hawlgalka ee heshiisyada wax-soo-saar wadaagga ee khuseeya blocks-ka badda ee 129 iyo 130, iyo sidoo kale block 192. Dhulkaas badeed ayaa la sheegay inuu ka kooban yahay in ka badan 10,000 kiiloomitir oo laba jibbaaran oo ku yaalla xeebaha Soomaaliya.
Shirkaddu waxay aaggaas ku tilmaantay qayb ka mid ah meelaha ugu waaweyn ee weli aan si buuxda loo sahmin ee shidaalka badda adduunka, iyadoo sheegtay inay jiri karaan fursado lagu sameeyo helitaanno waaweyn. Si kastaba, sheegashooyinka noocaas ah weli waa kuwo ku dhisan saadaal sahmineed, mana aha kayd shidaal oo la xaqiijiyay.
Danaha shidaalka oo soo laabanaya
Dadaalka Soma Oil and Gas ee ku wajahan helitaanka shuraako Mareykan ah ayaa kusoo beegmaya xilli waaxda shidaalka badda Soomaaliya ay ka gudbeyso sannado badan oo hadal iyo rajo ku dhisnaa, una muuqata inay gashay marxalad cusub oo sahmin dhab ah.
Markabka qodista badda ee Turkiga ee Cagri Bey ayaa bishii April 2026 gaaray xeebaha Muqdisho si uu u bilaabo hawlgal qodis badda dheer ah. Tallaabadan ayaa lagu tilmaamay hawlgalkii ugu horreeyay ee Turkigu ka sameeyo qodis shidaal badeed oo ka baxsan dalkiisa.
Hawlgalkan ayaa daba socda heshiis iskaashi oo dhinaca tamarta ah oo Soomaaliya iyo Turkiga kala saxiixdeen sanadkii 2024, iyo sahmin dhul-badeed oo uu horey u sameeyay markabka cilmi-baarista Turkiga ee Oruç Reis.
Ceelka la qorsheeyay in la qodo ayaa la filayaa inuu tijaabiyo rajada shidaal ee badda qotoda dheer ee Soomaaliya, waxaana hawshaasi qaadan kartaa bilo.
Inkasta oo aan weli lagu dhawaaqin helitaan ganacsi oo shidaal ah, haddana hawlgalka Turkiga ayaa sare u qaaday miisaanka Soomaaliya ee khariidadda shidaalka badda, wuxuuna soo jiitay indhaha maal-gashadayaasha la socda fursadaha tamarta ee Geeska Afrika.
Dowladda Soomaaliya, qodista badda waxay u tahay tallaabo weyn oo ay ku dooneyso inay rajadii muddada dheer laga qabay shidaalka dalka u beddesho shidaal rasmi ah oo dakhli leh.
Shirkadaha caalamiga ah, Soomaaliya waxay u taagan tahay fursad iyo khatar isku laran: marin loo galo dhul-badeed ballaaran oo aan si fiican loo sahmin, balse ku yaalla dal weli wajahaya caqabado amni, siyaasadeed iyo sharciyeed.
Xeeb dheer iyo taariikh sahmineed
Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaaradda Afrika marka laga reebo jasiiradaha, waxayna ku taallaa marinno badeed istiraatiiji ah oo isku xira Badweynta Hindiya, Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas. Goobtan juqraafiyeed ayaa muddo dheer ka dhigtay dalka meel muhiim u ah ganacsiga badda iyo danaha tamarta.
Ka hor burburkii dowladdii dhexe sanadkii 1991, shirkado waaweyn oo shidaal sida ExxonMobil, Chevron, Conoco, BP iyo ENI ayaa lahaa xuquuq sahmin oo gudaha iyo xeebaha Soomaaliya ah. Balse dagaalladii sokeeye iyo burburkii hay’adaha dowliga ah ayaa hakiyay inta badan hawlihii sahminta.
Taas ayaa keentay in dhulka badda Soomaaliya uu noqdo mid aad uga sahmin yar dalal kale oo ku yaalla Bariga Afrika, halkaas oo helitaanno waaweyn oo laga sameeyay Mozambique, Tanzania iyo Kenya ay soo jiiteen shirkado caalami ah labaatankii sano ee la soo dhaafay.
Dib u soo noqoshada danaha Soomaaliya ayaa sidoo kale ku xiran dadaallada dowladda federaalka ee lagu xoojinayo sharciyada shidaalka, maamulka kheyraadka iyo heshiisyada lala galayo shirkadaha shisheeye. Hase yeeshee, khubarada ayaa sheegaya in kalsoonida maalgashadayaasha ay weli si weyn ugu xirnaan doonto xasilloonida siyaasadeed, hufnaanta heshiisyada, amniga xeebaha iyo awoodda dowladda ee ilaalinta danaha qaranka.
Taariikh muran dhalisay
Magaca Soma Oil and Gas wuxuu horey ugu lug yeeshay baaritaan sharciyeed oo ka dhacay Britain. Xafiiska Serious Fraud Office ee UK ayaa sanadkii 2015 baaritaan ku furay hawlo hore oo lala xiriiriyay Soma, kadib eedeymo ay soo jeediyeen kormeerayaal ka tirsan Qaramada Midoobay.
Baaritaankaas ayaa la xiray sanadkii 2016, kadib markii dacwad-oogayaashu sheegeen in aysan jirin caddeyn ku filan oo horseedi karta fursad macquul ah oo xukun lagu gaaro.
Hadda, iyadoo Turkigu bilaabay hawlgal qodis oo muuqda, shirkado kale oo daneynaya xeebaha Soomaaliya ayaa isku dayaya inay dib u eegaan boosaskooda.
Raadinta Soma ee shuraako Mareykan ah waxay muujineysaa in tartanka ku aaddan fursadaha shidaalka badda Soomaaliya uu sii kordhayo, xilli dalka uu isku dayayo inuu ka faa’iideysto mid ka mid ah kheyraadkiisa ugu weyn ee aan weli la xaqiijin.