Washington (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa sheegtay in dhammaadkii toddobaadka ay duqeysay fariisimo ciidan oo ay Iiraan leedahay, halka Tehran ay sheegtay inay dhankeeda kaga jawaabtay weerar ay ku qaaday saldhig ciidan oo Mareykanku leeyahay. Tani waxay noqoneysaa xiisaddii saddexaad ee toddobaad gudihiis ka dhacda agagaarka marin-biyoodka Hormuz.
Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM) ayaa sheegay inay qaadeen “weerarro is-difaac ah” oo looga jawaabayay “ficillo gardarro ah oo Iiraan ay sameysay”, kuwaas oo ay ku jirtay soo rididda diyaarad aan duuliye lahayn (drone) oo Mareykanku leeyahay, taas oo lagu soo riday hawada sare ee biyaha caalamiga ah.
Dhinaca kale, Ciidamada Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ee Iiraan (IRGC) ayaa sheegay inay beegsadeen saldhig cirka ah oo ciidamada Mareykanku u adeegsadeen inay weerarro uga geystaan gudaha Iiraan.
CENTCOM ayaa shaacisay in laba gantaal oo nooca baalistigga ah oo ay Iiraan ku bartilmaameedsaneysay ciidamada Mareykanka ee dalka Kuweyt lagu burburiyay hawada, isla markaana “wax khasaare ah aysan soo gaarin askarta Mareykanka”.
Dowladda Kuweyt ayaa goor sii horreysay sheegtay in ciidamadeedu ay la kulmeen gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo “cadowtinimo” xambaarsan.
Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa ugu baaqay dadka dhaliila maamulkiisa inay “iska fariistaan oo ay is dejiyaan”, qoraal uu soo dhigay bartiisa Truth Social aroornimadii Isniinta, isagoo sheegay in “wax walba ay ugu dambeyn si wanaagsan ku dhammaan doonaan”.
Wuxuu intaas ku daray in Iiraan ay “runtii dooneyso inay heshiis gasho, wuxuuna noqon doonaa mid u wanaagsan Mareykanka”.
Duqeymahan ayaa astaan u ah isweydaarsigii ugu dambeeyay ee u dhexeeya labada dhinac, kadib markii wada-hadallo ku saabsanaa heshiis lagu soo afjarayo colaadda muddooyinkii dambe socotay ay ku guuldareysteen inay horumar sameeyaan dhammaadkii toddobaadka.
Warbaahinta Mareykanka ayaa ku warrantay in Madaxweyne Trump uu dalbaday isbeddello lagu sameeyo shuruudaha heshiiska.
Isbeddellada la dalbaday ayaa la xiriira marin-biyoodka ganacsiga ee Hormuz iyo in Iiraan laga saaro yuraaniyaamka aadka loo tayeeyay, sida ay tabisay CBS News. Aqalka Cad wali kama uusan jawaabin codsi la xiriira inuu faahfaahin ka bixiyo arrintan.
Maalintii Isniinta, afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan ayaa sheegay in Mareykanku uu “si joogto ah u beddelayo mowqifkiisa isla markaana uu keenayo dalabaad cusub ama is-khilaafsan”, taas oo uu sheegay inay si dabiici ah “u dheereyn doonto wada-hadallada”.
Sarkaalka ugu sarreeya ee Iiraan u qaabilsan wada-hadallada ayaa isna Axaddii sheegay in Tehran aysan oggolaan doonin heshiis kasta ilaa si buuxda loo xaqiijiyo xuquuqda dalka Iiraan.
Kordhinta duqeymaha iyo xiisadda gobolka
Milateriga Mareykanka ayaa sheegay in maalmihii Sabtida iyo Axadda ay fuliyeen “weerarro is-difaac ah” oo lala beegsaday raadaarrada iyo xarumaha taliska iyo xakamaynta diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Iiraan, kuwaas oo ku yaalla magaalada Goruk ee ku dhow xeebta koonfureed ee Iiraan iyo Jasiiradda Qeshm ee ku taal marin-biyoodka Hormuz.
Qoraal lagu daabacay barta X, taliska CENTCOM ayaa sheegay in diyaaradaha dagaalka Mareykanku ay duqeeyeen nidaamyada difaaca cirka ee milateriga Iiraan, xarun laga hago diyaaradaha iyo laba diyaaradood oo aan duuliye lahayn, kuwaas oo ay sheegeen inay “khatar cad ku ahaayeen maraakiibta maraysa biyaha gobolka”.
Waxay sheegeen in wax dhaawac ah uusan kasoo gaarin shaqaalaha Mareykanka. Afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan ayaa duqeymahan ku tilmaamay xadgudub ka dhan ah xabbad-joojinta.
Ciidamada IRGC ayaa sheegay inay bartilmaameedsadeen saldhig ay ku andacoodeen in Mareykanku u adeegsaday duqeynta taawar isgaarsiineed oo ku yaal Jasiiradda Sirik ee Gacanka, taas oo qiyaastii 40 mayl (65 km) u jirta xeebaha koonfureed ee Iiraan.
Milateriga Iiraan ayaa intaas ku daray in fal-celintoodu ay noqon doonto mid “gebi ahaanba ka duwan” haddii daandaansiga Mareykanka “la soo celiyo”.
Dhanka kale, milateriga Kuweyt ayaa aroornimadii Isniinta sheegay inay “wajaheen weerarro cadowtinimo oo gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ah”, iyadoo wakaaladda wararka dowladda ee KUNA ay ku warrantay in seeriga digniinta duqeymaha cirka laga maqlay dalka oo dhan.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Kuweyt ayaa markii dambe soo saartay bayaan ay “si xooggan ugu cambaareyneyso weerarrada foosha xun ee soo noqnoqday ee Iiraan”, kuwaas oo ay ku tilmaamtay inay yihiin xiisad sii kordheysa iyo faragelin toos ah oo lagu hayo Kuweyt.
Waxay sheegtay in weerarradan oo kale ay “wiiqayaan” dadaallada lagu qaboojinayo xiisadaha gobolka, isla markaana dalku uu xaq u leeyahay inuu “qaado tallaabo kasta oo lagama maarmaan ah” si uu isku difaaco.
Tehran ayaa bartilmaameedsatay saldhig cirka ah oo ku yaal Kuweyt toddobaadkii hore, taas oo jawaab u ahayd duqeymo uu Mareykanku horay u fuliyay, kuwaas oo lagu sheegay in looga hortagayay isku dayo lagu miineynayo marinnada ganacsiga badda.
Hubanti la’aanta xabbad-joojinta iyo arrimaha nukliyeerka
Inkasta oo xabbad-joojin ay dhaqan gashay 8-dii Abriil, Trump ayaa dhowr jeer sheegay in Mareykanka iyo Iiraan ay qarka u saaran yihiin heshiis rasmi ah, ayna wada-hadalladu horumar sameynayaan, balse ilaa iyo hadda wax heshiis ah lama gaarin.
Madaxweyne Trump iyo kaaliyeyaashiisa sare ayaa kulmay Jimcihii si ay u gaaraan “go’aan kama dambeys ah” oo ku saabsan qaab-dhismeed lagu kordhinayo xabbad-joojinta, balse kulanka ayaa kusoo dhammaaday iyadoo aan la caddeyn tallaabooyinka xiga.
Shuruudaha ugu dambeeya waxaa ku jira in colaadda la joojiyo muddo 60 maalmood ah iyo baaq lagu furayo marin-biyoodka Hormuz, kaas oo qiyaastii 20% saliidda adduunka iyo gaaska dabiiciga ah ee dareeraha ah (LNG) ay maraan.
Waxaa kale oo la sheegay in qaab-dhismeedka lagu daray dib u furista wada-hadallada barnaamijka nukliyeerka Iiraan, kaas oo Tehran ay muddo dheer ku doodeysay inuu yahay mid nabadeed, inkastoo afhayeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Iiraan, Esmail Baghaei, uu Isniintii beeniyay in arrintan miiska la keenay.
“Wali wax wada-hadallo ah lagama yeelan faahfaahinta galka nukliyeerka. Heerkan aan joogno, mudnaantayada koowaad waa soo afjaridda dagaalka,” ayuu yiri Baghaei.
Wuxuu intaas ku daray in soo afjaridda colaadda Lubnaan ay tahay “shardi lagama maarmaan ah” heshiis kasta oo la gaarayo, isla markaana Washington iyo Tehran aysan wali gaarin “go’aan kama dambeys ah”.
Wasiirka Arrimaha Dibadda Iiraan, Abbas Araghchi, ayaa qoraal uu ku daabacay bartiisa X ku sheegay: “Xabbad-joojinta u dhexeysa Iiraan iyo Mareykanka waxay si cad u tahay xabbad-joojin ka wada dhaqan-galeysa dhammaan furimaha dagaalka, oo ay ku jirto Lubnaan.”
Wuxuu intaa raaciyay: “Mareykanka iyo Israa’iil ayaa qaadaya mas’uuliyadda cawaaqib-xumada ka dhalata xadgudub kasta.”
Dalka Lubnaan ayaa lagu soo jiiday dagaalka u dhexeeya Mareykanka, Israa’iil iyo Iiraan 2-dii bishii Maarso.
Kooxda Xisbullaah ee ay Iiraan taageerto ayaa gantaallo ku garaacday Israa’iil si ay uga aargudato weerar Israa’iil ay fulisay, halkaas oo lagu dilay hoggaamiye sare oo Iiraan ah. Israa’iil ayaa taas kaga jawaabtay olole duqeymo cirka ah iyo duullaan dhinaca dhulka ah oo ka dhan ah qaybo ka mid ah Lubnaan.