Hargeysa (Caasimada Online) — Hoggaamiyaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdullaahi Cirro, ayaa sheegay in duulimaadyo toos ah oo isku xira Israa’iil iyo Hargeysa ay bilaaban doonaan “dhowaan”, xilli uu booqasho ku joogo Israa’iil, halkaas oo uu kulamo kula yeeshay madaxda sare ee dalkaas.
Cirro ayaa hadalkan ku sheegay wareysi uu siiyay telefishinka i24NEWS, isagoo ku sugan Israa’iil kadib markii uu la kulmay Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil Benjamin Netanyahu iyo mas’uuliyiin kale oo ka tirsan dowladda Israa’iil.
Hoggaamiyaha Somaliland ayaa sheegay in xiriirka Israa’iil iyo maamulka Hargeysa uu hadda galayo marxalad cusub, isagoo duulimaadyada tooska ah ku tilmaamay tallaabo ka mid ah xiriirka sii ballaaranaya ee labada dhinac.
Wareysigaas, Cirro kuma bixin faahfaahin ku saabsan shirkadda duulimaadka fulin doonta adeegga Israel-Hargeysa, taariikh rasmi ah oo uu bilaabanayo, waddada uu mari doono iyo oggolaanshaha duulimaad ee loo baahan doono.
Wuxuu kaliya sheegay in duulimaadyadu bilaaban doonaan “waqti aad u dhow”.
Hadalkan ayaa yimid maalmo kadib markii Cirro uu magaalada Qudus ka furay waxa maamulkiisu ku sheegay “safaaraddii” ugu horreysay ee Somaliland, tallaabo ay si adag uga hortimid dowladda federaalka Soomaaliya.
Somaliland, oo ah gobol ku yaalla waqooyi-galbeed Soomaaliya, ayaa tan iyo 1991 sheeganeysay inay ka go’day Soomaaliya, balse ma jiro dal ka tirsan Midowga Afrika oo u aqoonsaday dal madax-bannaan.
Culeyska hawada
Inkasta oo Cirro uu sheegay in duulimaadyada tooska ah ee Israel iyo Hargeysa ay soo dhow yihiin, haddana arrintaas waxay taabaneysaa mid ka mid ah qodobada ugu xasaasisan ee muranka Muqdisho iyo Hargeysa: sharciyadda maamulka hawada Soomaaliya.
Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa ah maamulka caalamku u aqoonsan yahay inuu maamulo hawada Soomaaliya, oo ay ku jiraan marinnada duulimaadyada ee mara Somaliland.
Taasi waxay ka dhigan tahay in duulimaad joogto ah oo toos ah oo ka yimaada Israa’iil kuna socda Hargeysa uu u baahan doono habraacyo duulimaad oo waafaqsan maamulka hawada Soomaaliya iyo xeerarka duulista rayidka caalamiga ah.
Muqdisho ayaa marar badan sheegtay in xiriir kasta oo siyaasadeed, diblomaasiyadeed, amni ama duulimaad oo lala sameynayo Somaliland uu maro dowladda federaalka Soomaaliya.
Somaliland ayaa dhankeeda horey u sheegtay in diyaaradaha soo galaya ama ka shaqeynaya hawada ay sheegato ay u baahan yihiin oggolaansho ka yimaada Hargeysa.
Dowladda Soomaaliya ayaa diidday arrintaas, waxayna ku adkeysatay in maamulka hawada Soomaaliya uu yahay awood federaal oo aysan jirin cid kale oo si madax-bannaan u bixin karta awaamiir hawadeed.
Tusaale hore
Arrintani ma aha dood mala-awaal ah.
Soomaaliya waxay hore u muujisay in hay’addeeda caalamiga ah ee la aqoonsan yahay ee maamusha hawada dalka ay saameyn ku yeelan karto diyaaradaha Israel.
Horaantii sanadkan, shirkadda diyaaradaha Israel ee Arkia ayaa sheegtay in aysan helin oggolaansho ay ku marto hawada Soomaaliya, xilli ay duullimaad ku tageysay Thailand, kadib markii Israel ay aqoonsatay sheegashada gooni-isu-taagga Somaliland.
Shirkaddu waxay sheegtay inay si joogto ah u gudbisay codsiyada oggolaanshaha marista hawada, taas oo qeyb ka ah habraacyada caadiga ah ee duulimaadyada caalamiga ah, balse aysan helin cusbooneysiinta oggolaanshaha bisha Febraayo.
Arkia ayaa xilligaas sheegtay in haddii oggolaanshaha uusan imaan, ay adeegsan laheyd waddo kale, iyadoo aan waxba laga beddeli doonin jadwalka rakaabka.
Soomaaliya ayaa markii dambe oggolaatay in Arkia ay dib uga sii gudubto hawadeeda, halka shirkaddu ay sheegtay in oggolaanshahaas uu isla markiiba dhaqan galay.
Dhacdadaas waxay muhiim u tahay dood kasta oo la xiriirta duullimaad la sheegay in Israel iyo Hargeysa ay yeelan karaan. Waxay muujisay in Soomaaliya ay dib u dhigi karto ama diidi karto oggolaanshaha marista hawadeeda ee shirkad diyaaradeed oo Israel laga leeyahay.
Waxay sidoo kale muujisay in shirkadaha diyaaradaha Israel ay ku tiirsan yihiin oggolaanshaha rasmiga ah ee Soomaaliya marka ay adeegsanayaan hawada dalka.
Sidaas darteed, su’aashu ma aha in diyaarad Israel laga leeyahay ay awood u leedahay inay jir ahaan u soo dhowaato Hargeysa.
Su’aashu waxay tahay in shirkad diyaaradeed ay si joogto ah u shaqeyn karto iyadoo ka tallaabsaneysa hay’adda duulista ee la aqoonsan yahay, taas oo gacanta ku haysa maamulka hawada iyo nidaamka oggolaanshaha duullimaadyada.
Casharkii e-Visa
Muranka e-Visa ayaa horey u muujiyay sida awaamiirta dowladda federaalka Soomaaliya ay u saameyn karaan safarka caalamiga ah ee Hargeysa, xitaa marka Somaliland ay diido.
Soomaaliya ayaa soo rogtay nidaamka Electronic Travel Authorisation System, oo loo yaqaan eTAS, kaas oo dadka sita baasaboorrada ajnabiga ah looga baahan yahay inay helaan oggolaansho elektaroonig ah ka hor inta aysan u safrin Soomaaliya.
Somaliland ayaa diidday nidaamkaas, waxayna sheegtay in dadka u safraya Hargeysa ay weli fiiso ku qaadanayaan garoonka diyaaradaha ee Cigaal.
Hase yeeshee, shirkado diyaaradeed ayaa rakaabka u socda Hargeysa ka dalbaday inay soo bandhigaan e-Visa ama oggolaanshaha elektaroonigga ah ee dowladda federaalka Soomaaliya ka hor inta aysan diyaaradda raacin.
Talada socdaalka ee dowladda Britain ayaa sidoo kale sheegtay in qofka u safraya garoonka Hargeysa laga yaabo in weli laga codsado inuu muujiyo e-Visa Soomaaliya si loogu oggolaado inuu diyaaradda raaco, inkastoo fiisahaas aan lagu aqbaleyn gelitaanka marka uu qofka gaaro Hargeysa.
Arrintaas waxay muujisay sida caalamka mar kasta u fulinayo sharciyada dowladda federaalka Soomaaliya, xitaa haddii ay diido Hargeysa, taasi oo Somaliland ku qasabtay in shacabkeeda ay ka qaado lacag visa oo dheeraad ah, kadib lacagta e-Visa.
Dowladda federaalka Soomaaliya ayaa toddobaadkan mar kale sheegtay in ay tahay hay’adda kaliya ee sharci ahaan awood u leh inay Soomaaliya ku matasho xiriirka caalamiga ah.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa sheegtay in xiriirka Israa’iil la yeelatay Somaliland uu yahay xadgudub ka dhan ah “madax-bannaanida, midnimada, wadajirka dhuleed iyo nidaamka dastuuriga ah” ee Soomaaliya.
Muqdisho waxay sidoo kale sheegtay in xiriir kasta oo siyaasadeed, diblomaasiyadeed ama amni oo lala sameeyo Somaliland, iyadoo laga tallaabsanayo dowladda federaalka, uusan lahayn “wax sharci ama miisaan siyaasadeed ah”.
Sidaas darteed, ballan-qaadka Cirro ee ku saabsan duulimaadyada tooska ah ee Israel iyo Hargeysa wuxuu u muuqdaa mid ay adag tahay in uu hirgalo.