Laascaanood (Caasimada Online) – Shirkadda Google Maps ayaa dib u habeyn ku samaysay khariidadda waqooyiga Soomaaliya, iyadoo beddeshay soohdintii ballaarnayd ee Somaliland ay sheegan jirtay si looga saaro gobollada Sool, Sanaag, iyo Cayn, tallaabo muujinaysa isbeddelka siyaasadeed ee ka dhashay aasaaskii maamul-goboleedka cusub ee Waqooyi-Bari.
Somaliland waxay tobannaan sano isku muujinaysay jamhuuriyad iskeed u madaxbannaan, iyadoo sheegashadeeda ku salaynaysay xuduudihii maxmiyaddii hore ee Ingiriiska. Dhulka ay ku dhawaaqday wuxuu ka soo fidayay xadka galbeed ee Jabuuti ilaa magaalooyinka Laascaanood iyo Ceerigaabo ee bariga — kuwaas oo ah deegaanno ay si adag ugula loollamayeen maamulka Puntland iyo dawladda federaalka ah ee Muqdisho.
Sidoo kale, Google wuxuu muddo dheer xuduudaha Somaliland ku sawirayay xariiqmo googo’an — taasoo ah calaamad khariidadeed oo muujinaysa dhul lagu muransan yahay, balse aan ahayn aqoonsi madaxbannaani. Laakiin, soo bixitaankii Maamul-goboleedka Waqooyi-Bari, xitaa bedkaas xariiqmaha googo’an lahaa ayaa hadda yaraaday.
Isbeddelkan khariidadda ah wuxuu daba socdaa sannad colaadeed oo aad u weyn. Bishii Febraayo 2023, odayaasha Laascaanood waxay ku dhawaaqeen inaysan mar dambe aqbali doonin maamulka Hargeysa, waxayna baayacadooda u ballanqaadeen Muqdisho.
Waxaa xigay bilo dagaallo qaraar ah oo dhex maray ciidammada Somaliland iyo maleeshiyaad deegaanka ah, kuwaasoo sababay dhimashada boqollaal qof iyo barakaca tobannaan kun oo kale. Markii la gaaray bishii Agoosto 2023, ciidanka Somaliland ayaa gebi ahaanba laga saaray gobolka Sool.
“Waa markii ugu horreysay ee madal caalami ah ay ka tarjunto xaqiiqada siyaasadeed ee dhulka jirta,” ayuu yiri Axmed Xuseen, falanqeeye siyaasadeed oo ku sugan Muqdisho. “Waxay muujinaysaa in sheegashada Somaliland aysan kaliya ku burburin dhanka dagaalka, balse ay sidoo kale ku fashilmayso fahamka caalamka.”
Colaaddaas waxaa ka dhashay maamul cusub. Bartamihii 2025, dawladda federaalka Soomaaliya waxay si rasmi ah u dhameystirtay Maamul-goboleedka Waqooyi-Bari, iyadoo gobollada Sool, Sanaag, iyo Cayn kusoo dartay nidaamka federaalka ee dalka.
30-kii Agoosto, xildhibaannada Laascaanood ayaa doorasho taariikhi ah u doortay Cabdiqaadir Axmed Aw-Cali, oo loo yaqaan Firdhiye, inuu noqdo madaxweynahoodii ugu horreeyay. Guushaas waxay sii xaqiijisay isbeddelka maamulka Waqooyi-Bari oo ka soo gudbay maamul kumeelgaar ah kuna noqday dawlad-goboleedkii ugu dambeeyay ee ku biira Soomaaliya.
Muqdisho, waxay arrintani u ahayd guul istiraatiiji ah — iyadoo xoojinaysa aragtida federaaliga ah ee Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, isla markaana wiiqaysa sheegashada gooni-isu-taagga ee Somaliland.
Somaliland, oo ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991, waxay dhisatay hay’ado dowladeed oo iskeed ah muddo soddon sano ka badan. Waxay leedahay ciidan u gaar ah, lacag iyo nidaam dowladeed, waxayna muddo dheer raadinaysay aqoonsi caalami ah. Hase yeeshee, ma jiro dal si rasmi ah u aqoonsaday madax-bannaanideeda, waxaana luminta Sool, Sanaag iyo Cayn ay dhul ahaan iyo siyaasad ahaanba ka yareysay awooddii ay ku andacoon jirtay.
“Albaabku si dhaqso ah ayuu ugu xirmayaa Somaliland,” ayuu yiri diblomaasi gobolka ah oo ku sugan Nairobi. “Khariidaduhu waa muhiim. Waxay qaabeeyaan sida dunidu kuu aragto. Marka dunidu joojiso inay kuu sawirto sida aad rabto, way adkaanaysaa inaad sii waddo mala-awaalka siyaasadeed. Xaqiiqadu waa qaraar tahay.”
Saamaynta isbeddelka Google ma ahan mid juqraafi oo kaliya, balse sidoo kale waa mid astaan ah. Hoggaamiyeyaasha Somaliland ee Hargeysa, waxay uga dhigan tahay inay lumiyeen muuqaalkoodii mid ka mid ah baraha khariidadaha ee dunida ugu isticmaalka badan. Halka markii hore Somaliland ay khariidadaha kaga soo muuqan jirtay iyadoo gaarsiisan gudaha Waqooyi-Bari, maanta soohdinteedu si muuqata ayay u yaraatay.
Muqdisho, isbeddelka waxaa loo arkaa mid soo daahay. “Somaliland waxay ku nooleyd khariidadda,” ayuu qoray faalleeye Axmed Xuseen. “Haddase khariidaddii ayaa iyaga ka soo horjeesatay.”
Iyadoo Maamul-goboleedka Waqooyi-Bari uu booskiisii ka galayo nidaamka federaalka ee jilicsan ee Soomaaliya, aragtida caalamiga ah ee laga qabo Somaliland way isbeddelaysaa. Loollanka loogu jiro aqoonsigu wuu sii soconayaa, laakiin xaqiiqada khariidaddu way caddahay: Somaliland way sii yaraanaysaa, dhul ahaan iyo aragtida dunida intaba.