Washington (Caasimada Online) — Istaraatiijiyad cusub oo amniga qaranka ah oo uu soo saaray maamulka madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa sheegaysa in Maraykanku uu ka shaqayn doono ka hortagga suurtagalnimada dagaal ka dhex qarxa Itoobiya iyo Ereteriya, isaga oo Afrika kaashanaya.
Ilaa 33 bog oo uu dukumintigani ka kooban yahay ayaa xoogga saaraya mabda’a maamulka Trump ee America First “Ameerika u horraysa”, iyada oo loogu talagalay in la abuuro faham wadajir ah oo ku saabsan waxa Maraykanku rabo, waddooyinka loo marayo in la gaaro iyo sida natiijooyinka habraacyadu ugu waafaqsanaadaan istaraatiijiyadda amniga qaranka.
Dukumintigu waxa uu muujinayaa isku-duwidda cusub ee maamulka Trump marka loo eego kuwii ka horreeyay oo lagu dhaleeceyn jiray xiriirka Maraykanka iyo Afrika ee ku salaysnaa gargaarka, isla markaana sharraxaya beddelka lagu guurayo hab ku dhisan ganacsi iyo maalgashi.
Maraykanku waxa uu sheegay in xasilloonidu muhiim u tahay iskaashiga uu la leeyahay Afrika, isla markaana uu ka shaqayn doono xallinta dagaallada iyo khilaafaadka suurtagalka ah ee ka dhici kara qaaradda.
Tusaale ahaan, dagaalka sokeeye ee Suudaan ayaa muujinaya in wada-hadallo socda iyo xal loo raadinayo khilaafka colaadda u dhaxeeya Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Congo iyo Rwanda ay qayb ka yihiin dadaalladaas.
Madaxweyneyaasha Rwanda iyo DR Congo, Paul Kagame iyo Felix Tshisekedi, ayaa ku saxiixay Washington heshiis 4-tii December ee toddobaadkii aynu soo dhaafnay, iyada oo Madaxweyne Trump uu dhexdhexaadinayay.
“Waa maalin weyn oo ku ah Afrika iyo caalamka. Labada dalba wax badan ayay u dabaaldegayaan,” ayuu yiri Trump, isaga oo intaa ku daray in Maraykanku uu heshiisyo la saxiixday labada dal kuwaas oo “furaya albaabbo cusub” oo ku saabsan isticmaalka macdanta muhiimka ah.
Maraykanku waxa uu sidoo kale qaaday tallaabooyin muhiim ah oo uu kula shaqaynayo dowladaha ka midka ah afarta dal ee la isku yiraahdo Quad, si xal loogu helo colaadaha Suudaan. Amiir Maxamed bin Salmaan ayaa booqday Washington bilowgii bishan, isaga oo ka codsaday Trump inuu wax ka qabto khilaafka dhinacyada Suudaan.
Dukumintiga istaraatiijiyadda cusub ee amniga Maraykanka ayaa intaa ku daraya inuu ka shaqayn doono ka hortagga suurtagalnimada dagaal dhex mara Ereteriya, Itoobiya iyo Soomaaliya.
Ergeyga sare ee Madaxweyne Trump ee arrimaha Afrika, Massad Boulus, ayaa Addis Ababa kula kulmay ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed, halka Qaahira uu kula kulmay wasiirka arrimaha dibadda Ereteriya, Osman Saalax.
Xiriirka u dhexeeya Ereteriya iyo Itoobiya, oo in ka badan 20 sano ku jiray xaalad “dagaal la’aan iyo nabad la’aan” ah, ayaa si dhaqso ah isu beddelay markii ra’iisul wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed uu xilka qabtay sannadkii 2018, isla markaana si toos ah ugu dhawaaqay inuu fulinayo heshiiskii Algiers.
Labada dal waxa ay si wadajir ah uga qayb qaateen dagaalkii Tigray ee 2020, balse xiriirkooda ayaa xumaaday ka dib heshiiskii Pretoria.
Waxa ay muujisay xiriirka xun ee u dhexeeya labada dal tan iyo Oktoobar 2023, markii masuuliyiin heerar kala duwan ah, oo uu ka mid yahay Abiy Axmed, ay su’aalo ka keeneen adeegsiga dalkooda ee badda.
Hadallada ay is-weydaarsadeen labada dowladood ayaa kiciyay xiisad, waxayna abuureen cabsi laga qabo khilaaf cusub oo ka dhaca Geeska Afrika.
Dukumintigu waxa uu muujinayaa in siyaasadda arrimaha dibadda ee Maraykanka ee Afrika ay is beddeshay, iyadoo horay diiradda u saarnayd “bixinta caawimaad iyo faafinta aragtida xorta ah”.
Maraykanku waxa uu muujinayaa rabitaankiisa ah in khayraadka dabiiciga ah ee ballaaran iyo awoodda dhaqaale ee Afrika laga beddelo caawimaad dibadeed loona raro maalgashi iyo kobac, si loo dhiirrigeliyo xiriirka ganacsi ee Maraykanka iyo Afrika, taas oo faa’iido u leh Maraykanka, isaga oo kaashanaya “dalal la doortay”.
Aragtida “dalal la doortay” waxa ay la mid tahay middii uu George W. Bush ugu yeeray “dalal aasaasi ah”, balse maamulka Trump ma uusan bixin faahfaahin la xiriirta dalalka ay tahay in la doorto.
Itoobiya waxa ay ka mid ahayd dalalkii maamulka Bush u yaqaanay “dalalka aasaasiga ah”, iyada oo Ereteriya ay muddo dheer diidday siyaasadda arrimaha dibadda ee Maraykanka.
Wareysi uu bishii Luulyo ee sanadkan bixiyay Madaxweyne Isaias Afewerki ayuu ku sheegay in Ereteriya ay qorshaynayso inay Maraykanka la samaysato iskaashi cusub, gaar ahaan madaxweynaha dib loo doortay ee Donald Trump.
Falanqeeyayaal ayaa sheegaya in iskaashi dhaqaale oo Maraykanka iyo Afrika dhex mara uusan ka fogayn kii maamulka Barack Obama ee Afrika, ee ballaarinta sahayda tamarta. Waxa ay sheegeen in qorshahoodu yahay in la hagaajiyo lana ballaariyo soo dejinta alaabada Afrika ee canshuur la’aan ku gasha Maraykanka.
Itoobiya, oo ka mid ahayd dalalka ka faa’iideystay heshiiska, ayaa laga mamnuucay wax u dhoofinta Maraykanka ka dib dagaalkii Tigray, taas oo saamaysay warshadaha dalkaas.
Dukumintigu waxa uu sidoo kale tilmaamayaa in Madaxweyne Trump uu joojiyay “dagaal Masar iyo Itoobiya” dhex mari lahaa. Bayaankan ayaa hore u dhaliyay muran.