London (Caasimada Online) — Agaasimihii hore ee hay’adda sirdoonka dibadda ee dalka UK (MI6), ayaa shaaca ka qaaday in dowladda Iiraan ay haatan gacanta sare ku leedahay dagaalka ba’an ee ay kula jirto isbahaysiga Mareykanka iyo Israa’iil.
Sir Alex Younger, oo soo hoggaaminayay sirdoonka qarsoon ee Ingiriiska intii u dhexaysay sanadihii 2014 ilaa 2020, ayaa wareysi uu siiyay wargeyska The Economist ku sheegay in xaqiiqada dhabta ah ay tahay in Mareykanku uu dhayalsaday baaxadda hawlgalka milateri.
Wuxuu xusay in qiyaastii laba toddobaad kahor ay Washington lumisay gacan-ku-haynta iyo hoggaaminta jihooyinka dagaalka, taas oo fursad weyn siisay Iiraan.
“Sida ficilka ah, nidaamka Iiraan wuxuu muujiyay adkeysi ka weyn midkii uu qofna filayay,” ayuu yiri Younger. Wuxuu intaas ku daray in Iiraan ay go’aamo wax-ku-ool ah qaadatay goor hore, gaar ahaan bishii Juun ee la soo dhaafay, markaas oo ay baahiyeen oo ay kala firdhiyeen awooddooda milateri, isla markaana ay daadejiyeen awoodda bixinta amarrada adeegsiga hubkaas.
Tallaabadaas ayaa siisay awood dheeri ah oo ay kaga gaashaantaan duqeymaha cirka ee aadka u xooggan.
Younger ayaa sheegay in hadalladii ka soo yeeray Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ay Iiraan u xaqiijiyeen inay ku jiraan “dagaal ilbaxnimo iyo dagaal la xiriira jiritaankooda”, halka Mareykankuna uu qaaday “dagaal dookh ah”. Fikradaas ayaa Iiraan siisay niyad adag iyo awood u-adkeysi oo ka badan tan dhiggooda Mareykanka.
Dagaalka wadajirka ah ee Mareykanka iyo Israa’iil ayaa bilowday 28-kii bishii Febraayo, iyadoo la duqeeyay bartilmaameedyo kala duwan oo ku yaalla Iiraan, laguna dilay mas’uuliyiin sare oo ay ka mid yihiin hoggaamiyihii hore ee ruuxiga ahaa, Aayatullaahi Cali Khamenei, iyo madaxii hore ee amniga, Cali Larijani.
Si kastaba ha ahaatee, Iiraan ayaa jawaab-celin culus la beegsatay waddamada Khaliijka ee martigeliya saldhigyada milateri ee Mareykanka, waxayna si buuxda ula wareegtay gacan-ku-haynta Marinka Hormuz, oo ah halbowle muhiim ah oo ay marto boqolkiiba 20% shidaalka adduunka.
Xubno ka tirsan Aqalka Senate-ka Mareykanka ayaa xaqiijiyay in maamulka Madaxweyne Trump uusan lahayn “wax qorshe ah” oo ku aaddan dagaalka, iyagoo meesha ka saaray in isbeddel lagu sameeyo nidaamka Tehran uu ka mid yahay yoolalka la hiigsanayo.
Waxay sidoo kale beeniyeen in Iiraan ay qarka u saarneyd sameynta hub nukliyeer ah, taas oo ahayd mid ka mid ah marmarsiiyada ugu waaweyn ee uu Trump u adeegsaday bilaabidda weerarada.
Awoodda dagaalka Tamarta
Younger ayaa sharraxay in Iiraan ay qaadatay istaraatiijiyad ah “fidinta baaxadda dagaalka ee dadban”, iyadoo gantaallo ku garaacday dalalka Khaliijka si ay cadaadis weyn ugu saarto Mareykanka.
“Waxay fahmeen muhiimadda dagaalka tamarta, waxayna khatar geliyeen marin-biyoodyada, iyagoo khilaafka ka dhigay mid caalami ah oo siinaya hubab dheeraad ah. Waxay si wanaagsan u ciyaareen kaarar markii hore itaal darnaa,” ayuu yiri.
Gacan-ku-haynta Marinka Hormuz ayaa, sida uu qabo Younger, Iiraan siisay “awoodda wax-maamulidda iyo karbaashka” ee dagaalkan.
Isagoo la hadlayay The Economist, Younger wuxuu muujiyay qoomamo weyn inuu qirayo guusha Iiraan, maadaama uu yahay sarkaal MI6 ah oo inta badan xirfaddiisa shaqo wajahayay “rabshadaha iyo arxan-darrada Ciidamada Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah (IRGC)”.
Wuxuu cambaareeyay qaabkii ba’naa ee IRGC ula tacaashay dibadbaxyadii shacabka ee bishii Janaayo, isagoo ku andacooday in 10,000 oo Iiraaniyiin ah si naxariis darro ah loogu rasaaseeyay waddooyinka.
Xilligaas, sarkaal Iiraani ah ayaa xaqiijiyay geerida ugu yaraan 5,000 oo qof intii ay socdeen dibadbaxyada dowladda looga soo horjeeday, halka hay’adaha xuquuqda aadanuhu ay tiradaas ku qiyaaseen inay gaarayso ilaa 7,000 oo qof.
Fashilka sirdoonka Israa’iil
Dhanka kale, wargeyska The New York Times ayaa toddobaadkan weriyay in ballanqaadyo ka yimid hay’adda sirdoonka dibadda Israa’iil ee Mossad—kuwaas oo ahaa inay awoodaan kicinta kacdoon lagu rido nidaamka Iiraan—ay gacan ka geysteen in lagu qanciyo maamulka Mareykanka inuu dagaal galo.
Ra’iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ayaa la soo sheegayaa inuu xogtaas sirdoon u adeegsaday wada-hadalladii uu la yeeshay Trump. Balse Sir Alex Younger ayaa farta ku fiiqay kalsooni-darrada sirdoonka Israa’iil, isagoo tusaale u soo qaatay weerarkii 7-dii Oktoobar 2023 ee ay hoggaaminaysay Xamaas, halkaas oo digniinihii sirdoonka la iska indha-tiray.
“Wuxuu ahaa fashil sirdoon si kasta oo loo eego,” ayuu yiri. “Xukuumadda Netanyahu waxay dhab ahaantii si cad u muujisay inay dhibsato fikrad kasta oo tilmaamaysa in Xamaas ay tahay koox aan dhega-nuglayn oo halisteeda leh.”