Muqdisho (Caasimada Online) – Dhaqdhaqaaq cusub oo Mareykanku ku doonayo inuu ku yareeyo cunaqabateynta saaran Eritrea ayaa muujinaya isbeddel weyn oo ka socda Badda Cas iyo Geeska Afrika, xilli gobolka uu galay tartan cusub oo ku saabsan dekedaha, saldhigyada militari iyo marin-biyoodka muhiimka ah ee Bab el-Mandeb.
Arrintan ma ahan oo keliya in Washington ay dib u eegayso xiriirkeeda Asmara. Waxay si toos ah u taabaneysaa Soomaaliya, muranka Itoobiya iyo Somaliland, dekedda Berbera, iyo loollanka awoodaha shisheeye ee ku soo badanaya xeebaha Geeska Afrika.
Eritrea waxay leedahay xeeb dheer oo ku teedsan Badda Cas, dekedaha Massawa iyo Assab, iyo jasiirado badan oo istaraatiiji ah. Dekedda Assab ayaa si gaar ah muhiim u ah, maadaama ay aad ugu dhowdahay marin-biyoodka Bab el-Mandeb, oo ah halka Badda Cas uga xiranto Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.
Bab el-Mandeb waa mid ka mid ah meelaha ugu xasaasisan ganacsiga caalamka. Waxaa mara maraakiib muhiim u ah shidaalka, ganacsiga iyo isku xirka Yurub, Aasiya iyo Bariga Dhexe.
Weerarrada ka dhaca Badda Cas, xiisadda Yemen, dagaalka Sudan, cabsida laga qabo isku dhac cusub oo Itoobiya iyo Eritrea ah, iyo damaca Itoobiya ee helitaanka bad ayaa dhammaan kordhiyey qiimaha juqraafiyeed ee Eritrea.
Sidaas darteed, haddii Mareykanku dib ugu laabto Eritrea, waxaa si dabiici ah u daciifaya doodda ah in Berbera tahay albaabka keliya ee muhiimka ah ee reer Galbeedku ka heli karaan Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.
Doodda Somaliland
Somaliland waxay muddo dheer ku doodeysay in dekedda Berbera ay tahay hanti istaraatiiji ah oo u qalanta in lagu kasbado taageero caalami ah. Dooddaas ayaa sii xoogeysatay markii Itoobiya iyo Somaliland ay kala saxiixdeen heshiis is-afgarad ah oo Addis Ababa u oggolaanaya marin-badeed, kaas oo Muqdisho ay ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya.
Haddii Washington ay hadda aragto Assab oo ku taalla Eritrea inay ka dhowdahay, ka sahlan tahay, kana sharci ahaan caddahay Berbera, waxay meesha ka saareysaa qeyb ka mid ah doodda Somaliland ee ahayd in Berbera tahay fursad aan laga maarmin.
Eritrea waa dal la aqoonsan yahay, inkastoo dowladdeedu muddo dheer ahayd mid go’doon ku jirta, islamarkaana lagu eedeeyo xadgudubyo waaweyn oo ka dhacay gudaha dalkaas iyo dagaalkii Tigray.
Taasi waxay Mareykanka siin kartaa waddo uu ku helo xiriir amni ama marin istaraatiiji ah oo Badda Cas ah, isaga oo aan galin muranka aqoonsiga Somaliland, kaas oo ay si adag uga soo horjeedaan Soomaaliya, Midowga Afrika iyo dalal badan oo gobolka ah.
Laakiin Soomaaliya kama dhigan karto in arrintani ay si toos ah ugu guul tahay.
Casharka ugu weyn waa in dunidu mar kale qiimeynayso juqraafiyadda. Dalalka leh dekedo, xeeb dheer, marinno badeed iyo meel ay quwaduhu dan ka leeyihiin ayaa miiska ku soo laabanaya, xitaa haddii ay hore u ahaayeen kuwo go’doonsan ama lagu eedeeyay xadgudubyo culus.
Soomaaliya waxay leedahay xeebta ugu dheer qaaradda Afrika, waxayna ku taallaa meel isku xirta Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya. Haddana weli si buuxda ugama faa’iideysan awooddaas juqraafiyeed.
Muqdisho waxay si sax ah u diidday heshiis kasta oo Itoobiya la gasho Somaliland oo aan oggolaansho ka haysan dowladda federaalka. Laakiin diidmo keliya kuma filna siyaasadda gobolka ee maanta.
Soomaaliya waxay u baahan tahay qorshe cad oo Badda Cas ah. Waa inay sheegtaa in Itoobiya heli karto marin ganacsi oo sharci ah, balse aysan heli karin saldhig militari ama dhul Soomaaliyeed oo loo maro waddo sharci-darro ah.
Dowladda federaalka waa inay sidoo kale xoojisaa dekedaha dalka, iskaashiga amniga badda, iyo xiriirka ay la leedahay dalalka saameynta ku leh Badda Cas, sida Turkiga, Sacuudiga, Masar iyo Mareykanka.
Mareykanka uma muuqdo inuu hal dhinac si buuxda ula safanayo. Wuxuu isku dayayaa inuu isku dheellitiro Itoobiya iyo Eritrea, isaga oo eegaya danihiisa amni, ganacsi iyo militari. Taasi waxay muujineysaa in Washington aysan lahayn saaxiib joogto ah ama cadow joogto ah, balse ay leedahay dano is beddela.
Soomaaliya waa inay fahamtaa ciyaartan cusub.
Haddii Eritrea dib loogu soo celinayo miiska sababo juqraafiyeed dartood, Soomaaliya waxay leedahay juqraafiyad ka weyn oo ka muhiimsan. Su’aashu waxay tahay: Muqdisho ma u beddeli kartaa juqraafiyaddaas awood siyaasadeed, mise waxay sii ahaan doontaa dal dadka kale ka hadlaan marka la qaybinayo saameynta Badda Cas?