Siyaasadda caalamiga ah, goobaha uu dal ku leeyahay kursi ama ka mid noqoshada hay’adaha caalamiga ah ayaa inta badan la mid ah muhiimada waxa uu yiraahdo.
Muddo tobannaan sano ah, Soomaaliya waxay inta badan ahayd dal laga hadlo marka laga doodayo amniga caalamka, balse si dhif ah ayay uga qayb qaadan jirtay go’aan ka gaarista arrimahaas. Maanta, xaqiiqadaas si weyn ayay isu beddelayaa, iyadoo leh miisaan astaan iyo mid wax-ku-ool ah.
Doorashadii dhowaan Soomaaliya loogu doortay Golaha Nabadda iyo Amniga Midowga Afrika (AU PSC), iyo xubinnimada ay ku leedahay Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay (UNSC), waxay muujinayaan isbeddel weyn oo ku yimid jihada diblomaasiyadeed ee dalka.
Muddo dheer, Soomaaliya waxay ahayd dal laga hadlo oo keliya goobaha ugu muhiimsan ee amniga caalamka, balse hadda waxay noqotay mid ajandaha miiska saaran dejinaysa.
Isbeddelkan ma aha oo kaliya guul hab-raac ah, balse wuxuu muujinayaa biseylka hay’adaha diblomaasiyadda iyo amniga Soomaaliya, iyo dib-u-dhiska kalsoonida caalamiga ah ee dalka, kaddib tobannaan sano oo colaad iyo jilicsanaan dowladeed ah.
Intii lagu jiray soddonkii sano ee la soo dhaafay, go’aannada la xiriira amniga Soomaaliya waxaa inta badan lagu gaari jiray qolal aysan joogin ama codkoodu aad u liitay.
Waddamo shisheeye ayaa ka doodi jiray faragelinta, cunaqabateynta, waajibaadka howlgalada nabad ilaalinta, iyo jawaabaha bini’aadantinimo, halka Soomaaliya ay la daalaa-dhaceysay xasillooni darro gudaha ah.
Xubinnimada Golaha Ammaanka ee QM iyo Golaha Nabadda iyo Amniga Midowga Afrika ayaa si aasaasi ah u beddeshay xaaladdaas. Labadan gole ma aha kuwo astaan kaliya ah; waxay gaaraan go’aanno waajib ah, waxay ansixiyaan qaraarro, waxay oggolaadaan howlgalada nabad ilaalinta, waxayna saameeyaan qaab-dhismeedka sharciga caalamiga ah.
Inkastoo arrintani u muuqan karto mid fudud, haddana saameynteedu waa mid aad u qoto dheer, maadaama Soomaaliya ay hadda qayb ka tahay go’aan ka gaarista siyaasadaha saameeya amnigeeda iyo horumarkeeda.
Ka-qaybgalkaas wuxuu xoojinayaa dhismaha dowladnimada siyaabo kala duwan. Wuxuu kordhinayaa awoodda hay’adaha diblomaasiyadda, wuxuu sare u qaadaa daahfurnaanta iyo isla xisaabtanka iyadoo lala jaanqaadayo heerarka caalamiga ah, wuxuuna Soomaaliya si dhow ugu xiraa shuruucda iyo dhaqamada diblomaasiyadeed ee caalamka.
Soomaaliya waxay ka gudbaysaa heer ay ahayd dal qaata go’aannada caalamiga ah, una gudbaysa dal ka qayb qaata dejintooda. Doorka ay ku leedahay labadan gole wuxuu sidoo kale leeyahay muhiimad matalaadeed oo ka baxsan xuduudaheeda.
Iyadoo xubin ka ah UNSC iyo AU PSC, Soomaaliya waxay heshay boos diblomaasiyadeed oo naadir ah, iyadoo mar qura matalaysa danaha qaaradda Afrika, dunida Carabta iyo Islaamka, iyo sidoo kale dalalka ugu liita dhinaca horumarka (LDCs).
Arrimaha ay daneynayaan dalalkan ayaa inta badan hoos u dhici jiray marka la barbar dhigo danaha waddamada awoodda leh, balse hadda Soomaaliya ayaa u istaageysa matalaaddooda.
Khibradda ay Soomaaliya u leedahay dib-u-dhiska hay’adaha kaddib colaadaha, maareynta isbeddellada adag ee amniga, iyo isu dheellitirka madaxbannaanida iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay u saamaxeysaa inay u dooddo nafteeda iyo sidoo kale mabaadi’da guud sida nabad loo dhan yahay, horumar waara oo la xiriira amniga, iyo ka-qaybgal siman oo go’aan qaadashada caalamiga ah.
Nabad caalamka, nabad gudaha Hindisaha siyaasadeed ee Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ee 2022, oo ahaa “Soomaaliya oo la heshiisay nafteeda, isla markaana la heshiisay dunida”, ayaa si isa soo taraysa uga muuqda xubinnimada cusub ee dalka.
Aragtidan ayaa muujineysa waxtarkeeda, maadaama ka-qaybgalka Soomaaliya ee go’aan qaadashada nabadda caalamiga ah uu la jaanqaadayo dadaallada xasillinta gudaha.
Kuraasta ay Soomaaliya ku leedahay UNSC iyo AU PSC waxay si toos ah u xoojinayaan geeddi-socodka dhismaha dowladnimada. Ka-qaybgalka firfircoon ee dejinta nabadda caalamiga ah wuxuu sidoo kale taageerayaa sida arrimaha amniga iyo nabadda gudaha loo maareynayo.
Sanad go’aan leh: 2026 Sanadka 2026 wuxuu xambaarsan yahay fursad gaar ah, maadaama Soomaaliya ay isku mar xubno uga tahay AU PSC iyo UNSC, taas oo siinaysa madal diblomaasiyadeed oo aan horey u jirin.
Doorkan laba-geesoodka ah wuxuu u oggolaanayaa inay noqoto buundo isku xirta nidaamyada amniga ee heer gobol iyo heer caalami. Waxay hubin kartaa in mudnaanta amni ee Soomaaliya ay ka muuqato go’aamada Midowga Afrika, isla markaana mudnaanta Afrika ay ka muuqato qaraarrada caalamiga ah.
Sidoo kale, waxay u tarjumi kartaa ballanqaadyada caalamiga ah tallaabooyin goboleed oo la jaanqaadi kara duruufaha gudaha.
Arrintani kuma koobna diblomaasiyadda iyo doodaha siyaasadeed, balse waxay fursad u tahay in la gaaro isbeddel dhab ah oo taabanaya nolosha maalinlaha ah ee shacabka Soomaaliyeed, sida la dagaallanka argagixisada, taageerada xasillinta, gargaarka bini’aadantinimo, maalgelinta horumarka, amniga cimilada, iyo nidaamyo siyaasadeed oo loo dhan yahay.
Mustaqbalka oo ku dhisan ka-qaybgal Saameyn weyn waxay la timaaddaa mas’uuliyad weyn. Xubinnimada golayaashan waxay u baahan tahay joogteyn iyo u hoggaansanaan heerarka caalamiga ah.
Soomaaliya waxay hadda diyaar u tahay inay dhex marto jawigan adag ee diblomaasiyadeed, iyadoo isku dheellitiraysa danaha qaranka iyo waajibaadka amniga caalamiga ah.
Haddii Soomaaliya sii waddo jihadan, saameynteeda caalamiga ah ayaa sii xoojin doonta hay’adaha gudaha, taas oo markeeda kordhin doonta awooddeeda mustaqbalka.
Joogitaanka Soomaaliya ee heerarka ugu sarreeya ee maamulidda amniga caalamiga ah iyo kan gobolku wuxuu astaan u yahay guul weyn oo ka mid ah safarkeeda dheer ee dib-u-soo kabashada iyo xasilloonida.
Waxay ka tarjumeysaa sannado badan oo dadaal diblomaasiyadeed, dib-u-dhis hay’adeed, iyo soo celinta kalsoonida caalamiga ah. Sidoo kale, waxay muujineysaa mustaqbal ay Soomaaliya si isa soo taraysa ugu qeexmi doonto xasillooni halkii ay ka ahaan lahayd qalalaase.
Dal mar ku sugnaa hareeraha go’aan qaadashada caalamiga ah, isbeddelkan wuxuu yahay mid taariikhi ah oo rajo leh, kana dhigan in Soomaaliya ay ka gudbeyso go’doon una gudbeyso ka-qaybgal firfircoon.
Jiilka cusub ee Soomaaliyeed ee ku koray maqalka in dalkoodu horumar gaari karin, guulahan diblomaasiyadeed waxay siinayaan sheeko cusub oo dhiirrigelin leh, kalsooni soo celinaysa, isla markaana dib u dhiseysa rajada mustaqbalka qaranka.
Caqabadaha weli way jiraan, balse Soomaaliya waxay maanta ku jirtaa meel ay si wanaagsan uga gudbi karto, iyadoo aan ahayn daawade keliya, balse ah dal si firfircoon u qaabeeya mustaqbalkiisa. Tani sidoo kale waa qayb ka mid ah siyaasadda difaaca diblomaasiyadeed ee Soomaaliya, oo ku dhisan iskaashi caalami ah iyo isku-tiirsanaan wadajir ah.
W/Q: Aweys Xaaji Yuusuf Axmed, oo ah La-taliyaha Amniga Qaranka ee Soomaaliya