Riyadh (Caasimada Online) – Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa dhaxal-sugaha Sacuudiga Maxamed bin Salmaan ku taageeray tallaabo militari oo ka dhan ah kooxda Xuutiyiinta Yemen, ka hor duqeyntii garoonka diyaaradaha Sanca ee horseedday weerarro gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn ah oo lagu qaaday gudaha Sacuudiga.
Taageerada Trump ayaa timid kadib markii Maxamed bin Salmaan uu madaxweynaha Mareykanka horey ugu wargeliyey qorshaha howlgalka, kana codsaday taageero siyaasadeed iyo mid militari, sida ay sheegeen laba sarkaal oo Mareykan ah oo la hadlay warbaahinta Axios.
Iska horimaadka dhacay Isniintii 13-ka July ayaa ahaa kii ugu cuslaa ee si toos ah u dhex mara Sacuudiga iyo Xuutiyiinta tan iyo 2022, wuxuuna halis geliyey xabbad-joojin aan rasmi ahayn oo labada dhinac u suurta-gelisay inay muddo afar sano ah ka fogaadaan dagaal ballaaran.
Xiisadda ayaa bilaabatay markii diyaaradda Mahan Air ee laga leeyahay Iran ay horraantii bishan ka degtay magaalada Sanca oo ay Xuutiyiintu maamulaan. Diyaaradda ayaa qaaday wafdi sare oo ka tirsan kooxda, kuwaas oo Tehran uga qeybgalay aaska hoggaamiyihii hore ee Iran Ayatollah Cali Khamenei.
Duulimaad toos ah oo Iran ka yimaada kuna dega Sanca ma dhicin muddo ka badan toban sano. Dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay iyo Sacuudiga ayaa ka walaacsanaa in duulimaadyada noocaas ah loo adeegsan karo gudbinta hub, qalab militari iyo khubaro Iranian ah oo la geeyo deegaannada ay Xuutiyiintu maamulaan.
“Mahan Air waa diyaaradda Ciidamada Ilaalada Kacaanka Iran. Dowladda Mareykanka ayaa cunaqabateysay, kuna dartay liiska hay’adaha la mamnuucay,” ayuu yiri sarkaal Mareykan ah.
Toddobaadkii hore, Sacuudiga ayaa maamulka Trump la wadaagay walaaca uu ka qabo duulimaadyada Iran, wuxuuna codsaday taageero haddii ay khasab noqoto in tallaabo militari laga qaado Xuutiyiinta.
Safiirka Sacuudiga ee Washington ayaa Khamiistii la kulmay xoghayaha arrimaha dibadda Mareykanka Marco Rubio, halka Rubio uu maalintii xigtay khadka telefoonka kula hadlay wasiirka arrimaha dibadda Sacuudiga, Amiir Faysal bin Farxaan.
Wax yar kadib, Trump ayaa Jimcihii telefoon kula hadlay Maxamed bin Salmaan. Dhaxal-sugaha ayaa Trump ka codsaday inuu taageero howlgal militari oo looga hortagayo diyaaradda Iran iyo dhaqdhaqaaqyada Xuutiyiinta, codsigaasna madaxweynaha Mareykanka waa uu oggolaaday, sida uu sheegay sarkaalka Mareykanka ah.
Markii diyaaradda Iran ay Isniintii dib uga soo laabatay Tehran, iyadoo sidday wafdiga Xuutiyiinta, waxaa la duqeeyey dhabbaha diyaaradaha ee garoonka caalamiga ah ee Sanca, si looga hortago inay halkaas ka degto.
Xuutiyiinta ayaa duqeynta ku eedeeyey Sacuudiga. Hase yeeshee, wasaaradda difaaca dowladda Yemen ee caalamku aqoonsan yahay ayaa sheegatay howlgalka, iyadoo sheegtay in dhabbaha la bartilmaameedsaday si loo joojiyo diyaarad Iranian ah oo ku soo xadgudbeysay madaxbannaanida iyo hawada Yemen.
Diyaaradda ayaa ugu dambeyn loo weeciyey magaalada dekedda leh ee Xudeyda, oo ku taalla xeebta Badda Cas, halkaas oo ay si nabad ah uga degtay.
Sarkaalka Mareykanka ah ayaa ku andacooday in diyaaradda ay sidday hub, gantaallo iyo khubaro militari oo Iran u dirtay Xuutiyiinta. Eedeyntaas si madax-bannaan looma xaqiijin, Iran iyo Xuutiyiintuna waxay ku adkeysanayaan in duulimaadku ahaa mid rayid ah oo soo celinayey wafdigii ka qeybgalay aaska Khamenei.
Xuutiyiinta ayaa dhowr saacadood kadib ku jawaabay gantaallo ballistic ah iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo ay ku weerareen garoonka caalamiga ah ee Abha, oo ku yaalla koonfur-galbeed Sacuudiga, meel aan sidaas uga fogeyn xadka Yemen.
Isbaheysiga uu Sacuudigu hoggaamiyo ayaa sheegay in difaacyada cirka ay qabteen gantaallada lagu soo riday koonfurta boqortooyada. Lama soo sheegin khasaare nafeed oo ka dhashay weerarka, balse wuxuu ahaa weerarkii ugu horreeyey ee Xuutiyiintu sheegtaan inay ka fuliyeen Sacuudiga tan iyo markii xabbad-joojinta aan rasmiga ahayn ay dhaqan-gashay bishii March 2022.
Afhayeenka militariga Xuutiyiinta Yaxya Sarii ayaa sheegay in kooxda ay bartilmaameedsatay garoonka Abha, wuxuuna uga digay shirkadaha diyaaradaha inay adeegsadaan hawada Sacuudiga ilaa laga qaadayo waxa ay kooxdu ku tilmaamtay go’doominta garoonka Sanca.
Xuutiyiinta ayaa sidoo kale sheegay in duqeynta garoonka ay soo afjartay “marxaladdii dejinta xiisadda”, hadalkaas oo sare u qaaday cabsida laga qabo in labada dhinac ay dib ugu noqdaan dagaalkii muddada dheer Yemen ka socday.
Kooxda Xuutiyiinta ayaa 2014 la wareegtay Sanca iyo inta badan waqooyiga Yemen, waxayna dowladda caalamku aqoonsan yahay ku qasabtay inay u guurto koonfurta dalka. Isbaheysi uu Sacuudigu hoggaaminayo ayaa dagaalka ku biiray 2015, isagoo isku dayayey inuu xukunka kusoo celiyo dowladda Yemen.
Dagaalkaas ayaa dilay kumannaan qof, malaayiin kalena ka dhigay kuwo u baahan gargaar bani’aadannimo, ka hor inta aysan dhinacyadu gaarin xabbad-joojintii 2022, oo inkastoo ay si rasmi ah u dhammaatay haddana inta badan la ilaalinayey.
Taageerada Trump ee howlgalka Sacuudiga waxay muujineysaa in Riyadh ay ka cabsi qabto in iska horimaad kooban uu isu beddelo dagaal ballaaran oo u baahan taageero difaac, saanad iyo dhexdhexaadin diblomaasiyadeed oo Mareykanku bixiyo.
Waxay sidoo kale kusoo aadeysaa xilli xiriirka Iran iyo Mareykanka uu galay marxalad dagaal, taas oo sare u qaadeysa khatarta ah in iska horimaadka Yemen uu qayb ka noqdo loollan goboleed ballaaran.
Xuutiyiinta, oo Iran ay taageerto, waxay leeyihiin gantaallo iyo diyaarado aan duuliye lahayn oo gaari kara gudaha Sacuudiga. Kooxda ayaa sidoo kale sannadihii dhowaa weerarro ku qaaday maraakiibta maraysa Badda Cas iyo marin-biyoodka Baab al-Mandab, oo muhiim u ah ganacsiga caalamka.
Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in muranka diyaaradda Iran uusan ku koobneyn hal duulimaad, balse uu salka ku hayo cidda awoodda u leh inay maamusho hawada Yemen.
Sacuudiga iyo dowladda Yemen waxay doonayaan in duulimaadyada caalamiga ahi maraan oggolaanshahooda, halka Xuutiyiintu ay isku dayayaan inay muujiyaan inay si madax-bannaan u maamuli karaan garoomada ku yaalla dhulkooda.
Aqalka Cad kama uusan hadlin faahfaahinta wada-hadalka Trump iyo Maxamed bin Salmaan, wuxuuna su’aalaha loo diray ku koobay hadallo uu Trump horay ugu weeraray Iran.
Safaaradda Sacuudiga ee Washington iyaduna kama jawaabin codsi faallo ah oo ku saabsanaa taageerada Trump iyo doorka Riyadh ee duqeynta.
Dhacdadan ayaa hadda tijaabo weyn ku ah xabbad-joojintii afarta sano jirsatay, iyadoo dagaal cusub oo dhex mara Sacuudiga iyo Xuutiyiinta uu sii ballaarin karo colaadaha ka socda Bariga Dhexe, isla markaana khatar hor leh gelin karo Yemen oo aan weli kasoo kaban dagaalkii hore.