Muqdisho (Caasimada Online) – La-taliyihii Amniga Qaranka Soomaaliya, Xuseen Macallin, ayaa lagu qasbay inuu ka tago xilkiisii awoodda badnaa, taasoo timid ka dib loollan siyaasadeed oo heersare ah oo bilooyin soo jiitamayay, fadeexad la xiriirta gargaar militari oo Mareykanku bixiyay oo la lunsaday, iyo is-khilaaf ku saabsan isbahaysiga arrimaha dibedda, sida ay sheegeen ilo wareedyo la hadlay Caasimada Online.

Xil ka tagistiisan oo dhacday 25-kii Luulyo, ayaa soo bandhigtay dildilaac weyn oo ka dhex jira maamulka Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud, xilli xasaasi ah oo uu ku jiro dagaalka muddada dheer lala galay kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab.

Inkastoo Xuseen uu is-casilaaddiisii si rasmi ah u gudbiyay toddobaadyo ka hor, haddana ilo-wareedyo ku sugan Villa Somalia, ayaa tilmaamaya in aakhirki lagu cadaadiyay inuu xilka ka dego. Xil ka qaadistiisa waxaa loo aanaynayaa dhibaatooyin is-biirsaday oo go’doomiyay isla markaana ka dhigay jagadiisa mid aan sii socon karin, oo ay ku jirto in eedda dusha looga saaray fashil militari iyo muranno siyaasadeed.

Fadeexadda gargaar la lunsaday

Khilaafka ayaa la sheegay inuu sii xoogeystay horraantii 2024-kii, kaddib markii ay soo baxday fadeexad ku saabsan lunsashada gargaar uu Mareykanku siin jiray Guutada Danab, oo ah ciidan khaas ah oo Kumaandoos ah oo uu Mareykanku tababaray si ay u hoggaamiyaan hawlgallada la-dagaallanka argagixisada.

Baaritaan ay hoggaaminayeen Mareykanku bishii Abriil 2024, ayaa lagu ogaaday in la lunsaday raashin gargaar ah iyo agab kale oo loogu talagalay ciidanka Danab. Sida ay sheegeen ilo-wareedyada Caasimada Online, saraakiil ka tirsan Wasaaradda Gaashaandhigga iyo taliyeyaal sare oo militari ayaa ku eedeeyay xafiiska Xuseen Macallin inuu ku guuldarreystay inuu si ku filan uga jawaabo eedeymahaas.

Qaar ka mid ah saraakiisha amniga ayaa intaas ka sii gudbay, iyagoo ku eedeeyay xafiiskiisa inuu ku lug lahaa, waxayna sheegeen inuu ka warqabay tuugada balse uu ka gaabiyay inuu wax ka qabto.

Dhacdadani waxay dhaawacday kalsoonidii, waxayna abuurtay kala fogaansho weyn oo dhexmaray Xuseen Macallin iyo shakhsiyaad muhiim ah oo ka tirsan hay’adaha amniga Soomaaliya, kuwaasoo si weyn ugu tiirsan taageerada caalamiga ah ee ay ka helaan dalalka saaxiibada la ah sida Mareykanka iyo Turkiga.

Khilaafka istiraatiijiyadda milatari

Saameynta Xuseen Macallin waxaa sii wiiqay is-khilaaf ba’an oo ku saabsanaa istiraatiijiyadda militari iyo siyaasadda arrimaha dibedda, gaar ahaan midda ku aaddan Jubaland, oo ah dowlad-goboleed ka tirsan dowladda federaalka oo ku taalla koonfurta Soomaaliya.

Waxaa la sheegay inuu kula taliyay dowladda inaan la qaadin hawlgal militari oo ka dhan ah maamulka madaxweynaha Jubaland, Axmed Madoobe, isagoo ka cabsi qabay inay taasi abuurto kala qeybsanaan ka dhex dhalata Ciidanka Xoogga Dalka.

Talooyinkiisii waa la iska indha tiray, markii uu fashilmay duullaankii lagu qaaday deegaanka Raas Kaambooni, ayaa la sheegay in xafiiskiisa dusha laga saaray eedda ah inuusan soo bandhigin qorshe amni oo hirgeli kara.

Go’doomintiisa ayaa sii xoogeysatay xilli ay socdeen wada-xaajoodyo siyaasadeed oo xasaasi ah. Waxaa la soo tebiyay in Xuseen Macallin laga reebay wada-hadallo heer sare ah oo ku saabsanaa in ciidamo Masaari ah la keeno Soomaaliya, kuwaasoo qayb ka noqon lahaa hawlgalka cusub ee Midowga Afrika (AUSSOM).

Tallaabadan ayaa timid xilli ay Soomaaliya xoojisay xiriirka ay la leedahay Masar iyo Turkiga, taasoo jawaab u ahayd heshiis dekedeed oo muran dhaliyay oo dhexmaray Itoobiya iyo gobolka gooni-u-goosadka ah ee Somaliland, heshiiskaas oo Muqdisho ay u aragto mid lagu xadgudbayo madax-bannaanideeda.

Isagoo ku dhex jira loollanka garabyo iska soo horjeeda oo ka tirsan kooxda Madaxweynaha u dhow, ayaa Xuseen Macallin si dhab ah loo cidleeyay, iyadoo la sheegay in shaqooyinkiisii lagu wareejiyay Agaasimaha Madaxtooyada.

Markab la leexiyay iyo buug xog-kashif ah

Ka dib bilooyin uu ku jiray “go’doon xirfadeed,” Xuseen Macallin wuxuu is-casilaaddiisii gudbiyay horraantii bishii Maajo 2025. Hase yeeshee, Madaxweyne Xasan Sheekh ayaa dib u dhigay aqbalaaddeeda isagoo raadinayay beddelkiisa.

Xaaladdu waxay isbeddeshay 20-kii Luulyo, 2025. Waxaa maalin kahor la soo sheegay in markab siday hub loogu talagalay TURKSOM, oo ah saldhigga weyn ee tababarka militariga Turkiga ee Muqdisho, loo weeciyay dhinaca dowlad-goboleedka Puntland, waxaana madaxtooyadu ay go’aansatay inay aqbasho is-casilaaddii Xuseen Macallin ee horay u taallay.

Ilo-wareedyo lagu soo xigtay warbixinta ayaa sheegaya in Villa Somalia ay Xuseen Macallin ku eedeysay inuu bixiyay xogtan xasaasiga ah ee daaha ka rogan, ayna u adeegsatay marmarsiiyo kama dambeys ah oo xilka looga qaaday.

Waxaa cadaadiska sii kordhiyay warar sheegaya in Xuseen Macallin uu qoray buug dhowaan soo bixi doona oo faahfaahinaya sida ay u shaqeeyaan hay’adaha amniga Soomaaliya, xiriirka ay la leeyihiin saaxiibbada caalamka, iyo go’aan qaadashada Villa Somalia. Qoraalka buugga ayaa la sheegay inuu walaac weyn ku abuuray madaxtooyada, iyadoo laga cabsi qabo in la kashifo xog xasaasi ah oo dawladda ku saabsan.

Xuseen Macallin, oo hore ula soo shaqeeyay madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed, wuxuu lahaa taariikh isku-dhafan, isagoo mar lala xiriiriyay ururka Al-Shabaab ka hor inta uusan ka tanaasulin fikirka xagjirnimada.

Xil ka tagistiisu waxay abuuraysaa firaaq muhiim ah oo ku yimid hoggaanka amniga Soomaaliya, xilli ay dowladdu waddo weerarradeeda ka dhanka ah Al-Shabaab ayna wajahayso siyaasad goboleed oo cakiran. Loollanka awoodda ee lagu buuxinayo booskiisa ayaa la filayaa inuu noqdo mid aad u adag oo dhexmara xulafada madaxweynaha.