Muqdisho (Caasimada Online) – Xisbiga Nabad iyo Nolol ee uu hoggaamiyo madaxweynihii hore ee Soomaaliya Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa faahfaahin ka bixiyay sababta uu uga mid noqon waayay Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, oo ay ku mideysan yihiin siyaasiyiin mucaarad ah iyo qaar ka mid ah madaxda dowlad-goboleedyada.
Maxamed Cabdirisaaq Maxamuud, wasiirkii hore ee arrimaha dibadda, oo hoggaaminayay guddiga Nabad iyo Nolol ku matalayay wada-hadallada siyaasadeed, ayaa sheegay in Farmaajo uusan isagu diidin ku biirista golaha, balse ay arrintaas kasoo horjeesteen xubno awood ku dhex leh isbaheysiga mucaaradka.
Hadalkan ayaa markii ugu horreysay si cad u muujinaya khilaafkii gudaha ee ka jiray isku daygii lagu doonayay in Farmaajo lagu daro Golaha Mustaqbalka.
Diidmo gudaha ah
“Waxaa jiray xubno ka mid ah Golaha Mustaqbalka oo yiri, ‘Madaxweyne Farmaajo nagama mid noqon karo; haddii uu soo galana annaga ayaa baxeyna,’” ayuu Maxamed Cabdirisaaq ku sheegay wareysi uu bixiyay.
Wuxuu sheegay in Farmaajo uu ka gaabsaday tallaabo keeni karta kala-jab ku yimaada mucaaradka, inkastoo kooxdiisu ay daneyneysay inay qayb ka noqoto kulamadii siyaasadeed ee xilligaas lagu qorsheynayay magaalada Kismaayo.
“Isaguna wax badan ayuu xeerinayay. Ma uusan rabin in dadkii isu yimid ay kala baxaan. Markii la yiri Kismaayo ayaa la isugu tegayaa, waa laga qeyliyay. Marka diidmada dhinacayaga kama imaan,” ayuu yiri.
Golaha Mustaqbalka waxaa ku jira madaxweynihii hore Shariif Sheekh Axmed, ra’iisul wasaareyaal hore, siyaasiyiin mucaarad ah iyo madaxda Puntland iyo Jubbaland. Golaha ayaa si weyn uga soo horjeeday wax-ka-beddellada dastuurka iyo hannaanka doorasho ee ay waddo dowladda Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
‘Shahaadada mucaaradnimada’
Maxamed Cabdirisaaq ayaa sidoo kale sheegay in xubno ka tirsan Golaha Mustaqbalka ay ku doodeen in Farmaajo iyo Nabad iyo Nolol aan loo aqoonsan karin mucaarad dhab ah, maadaama ay mowqifyadooda qaar ka duwan yihiin kuwa ay qaateen kooxaha kale.
Wuxuu su’aal geliyay cidda awoodda u leh inay siyaasiyiinta siiso ama ka qaaddo magaca mucaaradnimo.
“Dowladdii ma nihin, haddana mucaarad kale ayaa leh mucaarad ma tihidin ama nagama mid noqon kartaan. U adeegidda shacabka cidna marti ugama nihin,” ayuu yiri.
“Fariinteena waan dhiibaneynaa. Ciddii nagala doodeysa waan la doodeynaa. Haddii aan isku dhow nahay iyo haddii kaleba, waddadeena waan wadeynaa, natiijadeedana waa la arki doonaa.”
Wuxuu sheegay in go’aannadii Golaha Mustaqbalka ay ugu dambeyn Nabad iyo Nolol u sahleen inay isu muujiso awood siyaasadeed oo madax-bannaan, halkii ay qayb ka ahaan lahayd isbaheysi ballaaran oo mowqifyadiisu kala duwan yihiin.
Nabad iyo Nolol ayaa toddobaadyadii la soo dhaafay si gaar ah uga qaybgalaysay wada-hadallada dowladda federaalka iyo dhinacyada siyaasadda ee lagu doonayo in xal looga gaaro khilaafka doorashada.
Mowqif gaar ah
Maxamed Cabdirisaaq ayaa sheegay in farqiga u dhexeeya Nabad iyo Nolol iyo Golaha Mustaqbalka uu ka weyn yahay kan u dhexeeya kooxdiisa iyo dowladda federaalka marka laga hadlayo qodobada qaarkood ee hannaanka doorashada.
Wuxuu tilmaamay in dowladda hadda jirta ay qorshaheeda ku dartay qodobo la mid ah kuwii uu diyaariyay guddigii doorashooyinka ee xilligii maamulka Farmaajo, gaar ahaan in shacabka si toos ah u doortaan wakiilladooda.
Dowladda federaalka ayaa ku adkeysaneysa in Soomaaliya laga gudbiyo nidaamka doorashada dadban ee ku dhisan awood-qeybsiga beelaha, iyadoo isbeddelladii dastuurka ee la ansixiyay ay dhigayaan in xubnaha baarlamaanka lagu soo doorto cod dadweyne.
Mucaaradka ayaa aqbalaya mabda’a doorasho qof iyo cod ah, balse wuxuu dowladda ku eedeeyaa inay qorshaha u waddo si aan heshiis siyaasadeed loo dhan yahay lagu gaarin.
Maamulka Farmaajo ayaa isaguna markii uu talada hayay ku dhawaaqay qorshe doorasho qof iyo cod ah, laakiin khilaaf siyaasadeed, amni-darro iyo diyaar-garow la’aan ayaa sababay in doorashadii 2022 lagu qabto hannaan dadban kadib dib-u-dhac dheer.
Isku soo dhowaansho kooban
Mowqifka Nabad iyo Nolol wuxuu muujinayaa in dowladda iyo kooxda Farmaajo ay isku aragti ka noqon karaan mabda’a ah in laga gudbo nidaamka 4.5, inkastoo ay weli ku kala duwan yihiin qaabka, waqtiga iyo heshiiska siyaasadeed ee lagu hirgelinayo doorashooyinka tooska ah.
Isku soo dhowaanshahaas macnaheedu ma aha inuu jiro heshiis siyaasadeed oo rasmi ah oo dhex maray Villa Somalia iyo Farmaajo. Hase yeeshee, wuxuu cadaadis dheeraad ah saari karaa Golaha Mustaqbalka iyo garabyada kale ee mucaaradka, kuwaas oo isku dayaya inay dowladda ku qasbaan hannaan doorasho oo wadatashi iyo heshiis ballaaran ku dhisan.
Khilaafka doorashada ayaa bilihii lasoo dhaafay sababay xiisad siyaasadeed iyo isku dhacyo hubeysan oo ka dhacay Muqdisho, iyadoo beesha caalamku ay dhinacyada ku boorrisay inay khilaafkooda ku xalliyaan wadahadal nabadeed.
Dhaqdhaqaaqyada cusub waxay muujinayaan in mucaaradka Soomaaliya uusan hadda lahayn hal aragti oo mideysan, halka dowladda federaalkuna ay isku dayeyso inay taageero ka hesho dhinacyada oggol in laga guuro nidaamka doorashada dadban ee dalka ka jiray muddo ka badan labaatan sano.