Riyadh (Caasimada Online) – Wargeyska Israel Hayom ayaa ka soo xigtay ilo-wareedyo ku sugan Khaliijka in dhowr waddan oo gobolka ah, oo ay ku jirto Sacuudi Carabiya, ay ka qaybqaateen soo rididda diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones) ee ay Iran soo gantay intii uu socday dagaalkii kala dhaxeeyey Israa’iil.
Sida ay wararku sheegayaan, ciidanka cirka ee Sacuudiga ayaa adeegsaday diyaarado qummaati u kaca (helicopters) oo ku soo riday diyaarado drones ah hawada gobolka – oo ay ku jirto tan Ciraaq iyo Urdun. Qaar ka mid ah diyaaradahan ayaa sii wadi lahaa jidkooda oo ku wajahanaa Israa’iil, laakiin waxaa la soo riday goor hore, taasoo qayb ka ahayd ilaalinta madaxbannaanida hawada Sacuudi Carabiya.
Sacuudi Carabiya waxay leedahay ciidan cir oo si heer sare ah u qalabaysan, kaasoo inta badan ku tiirsan nidaamyo iyo diyaarado lagu sameeyay Mareykanka. Sannadkii 2017, xilligii koowaad ee Madaxweyne Donald Trump, waxaa heshiis ballaaran oo hub ah la saxiixday Dhaxal-sugaha Boqortooyada, Maxamed Bin Salmaan, heshiiskaasna waa la sii ballaariyay intii lagu guda jiray booqashadiisii dhoweyd ee gobolka.
Sacuudiga si rasmi ah uma uusan xaqiijin ka qayb qaadashadiisa soo rididda diyaaradaha, xitaa wuxuu cambaareeyay Israa’iil oo uu ku eedeeyay inay weerarka ku qaadday Iran. Dhanka kale, Israa’iil, Mareykanka iyo dalalka Yurub waxay muujiyeen iskaashi hawlgal oo dhow, kaasoo dhaawacay sumcaddii Iran ee ahayd khatar goboleed.
Ahmiyadda siyaasadeed ee arrintan ayaa ah mid ballaaran – xaqiiqda ah in dal Sunni ah oo hormuud ah, laga yaabee kan ugu muhiimsan, uu u dhaqmayo si looga hortagayo khatarta Iran, xitaa iyadoo aan si fagaare ah loo shaacin, waxay muujinaysaa isbeddel weyn oo gobolka ka jira. Si kastaba ha ahaatee, Sacuudiga wuxuu carrabka ku adkeeyay inuusan oggolaan doonin in hawadiisa loo isticmaalo in lagu beegsado bartilmaameedyo ku yaal Iran.
Isbahaysi caalami ah oo 12 maalmood socday
Intii lagu jiray 12-kii maalmood ee dagaalka lagula jiray Iran, dhowr waddan ayaa ka qayb qaatay difaaca hawada gobolka. Waxaa ka mid ahaa Urdun, oo inta badan ka hawlgashay hawadeeda iyadoo adeegsanaysa ciidankeeda cirka; Britain iyo Faransiiska, oo iyaguna ka hawlgalayay hawada; iyo militariga Mareykanka, oo isaga iyo Ciidanka Difaaca Israa’iil (IDF) ahaa kuwa ugu firfircoonaa – iyagoo adeegsanaya diyaarado, maraakiib, nidaamyada difaaca cirka ee Patriot iyo THAAD, iyo kuwo kale.
Iran waxay Israa’iil ku soo gantay in ka badan kun diyaaradood oo drones ah. Badi waxaa la soo riday iyagoo ka fog xuduudda, halka tiro yar ay Ciidanka Cirka Israa’iil ku soo rideen hawada Israa’iil. Hawlgalkan wadajirka ah ma suurtagaleen haddii aysan jiri lahayn sannado tababarro iyo dhoolatus ah oo lala sameeyay saaxiibbada Israa’iil – oo ay ku jiraan Giriigga, Talyaaniga, Faransiiska iyo Britain.
Xudunta hawlgalka wuxuu ahaa Taliska Dhexe ee Ciidanka Mareykanka (U.S. Central Command – CENTCOM), oo uu hoggaamiyo Jeneral Mike Kurilla, kaasoo lagu ammaanay doorkii muhiimka ahaa ee uu ka qaatay habka iskaashiga ee halkan ka hirgalay. Tan iyo markii uu IDF ku biiray CENTCOM, waxaa la dhisay oo la horumariyay nidaam militari oo si wanaagsan isugu xiran, oo ay ku jiraan Israa’iil iyo waddamada Yurub sida Britain, Faransiiska, Giriigga, Talyaaniga iyo Qubrus.
Guul kale oo la taaban karo oo laga gaaray qaab-dhismeedkan ayaa ah aasaasidda xarun talis iyo kontorool oo wadajir ah oo Mareykanku leeyahay, taasoo si toos ah (real-time) ugu xiran dhammaan ciidamadii ku lugta lahaa.
Sannado diyaargarow ah
Gudaha Ciidanka Difaaca Israa’iil (IDF), Qaybta Qorsheynta Caalamiga ah ee ka tirsan Agaasinka Qorsheynta ayaa mas’uul ka ah maaraynta xiriirka lala leeyahay Taliska Dhexe ee Mareykanka (CENTCOM) iyo dalalka kale ee saaxiibbada ah. Wakiillada Qorsheynta Caalamiga ah waxay door ku leeyihiin talis iyo guuto kasta, iyagoo xaqiijinaya xiriir joogto ah oo ay la leeyihiin dhiggooda ku jira ciidamada shisheeye. Tirada wada-hadallada lala yeesho taliyeyaasha Mareykanka ayaa si weyn u kordhay sannadihii la soo dhaafay – laga soo billaabo wada-sheekaysi maamuus ah oo lixdii biloodba mar dhici jiray ilaa wada-hadal maalinle ah, dhoollatusyo wadajir ah, duullimaadyo la isku dubbariday, iyo xitaa iskaashi sirdoon.
Taliyeyaasha ciidamada – Taliyihii dhowaan shaqada ka fariistay Herzi Halevi iyo Taliyaha hadda xilka haya, Gaashaanle Sare Eyal Zamir – ayaa sidoo kale xiriir sokeeye la lahaa taliyeyaasha sare ee militariga Mareykanka. Mareykanku kaliya uma adeego sidii buundo isku xirta Israa’iil iyo dalalka gobolka, balse wuxuu sidoo kale yahay isku-duwe u dhexeeya Israa’iil iyo waddamada Carabta ee aysan xiriir toos ah la lahayn.
Iskaashigan laguma tijaabin oo keliya hadda, laakiin sidoo kale weerarradii hore ee ay Iran ku qaadday Israa’iil bishii Abriil iyo Oktoobar 2024. Xilligaasna, Mareykanka iyo dalalka Yurub waxay ka hawlgaleen goobo kala duwan – qaarkood waxay adeegsadeen hababka soo-rididda, halka kuwa kalena ay bixinayeen macluumaadka goobaha iyo xog-wadaag. Hadda, intii lagu jiray ololihii 12-ka maalmood socday, hawlgalku wuxuu ahaa mid aad u ballaaran.
Dalka Urdun, si ka duwan kuwa kale, wuxuu si fagaare ah u qirtay hawlgallada soo-rididda, wuxuuna xitaa carrabka ku adkeeyay in diyaarado drones ah ay ku soo dhaceen dhulkiisa oo ay khasaare geysteen – taasoo u baahnayd jawaab-celin. Faransiiska ayaa sidoo kale ka qayb-qaadashadiisa ku macneeyay inay difaacayeen danahooda Urdun, iyagoo iska ilaaliyay inay si fagaare ah u xusaan Israa’iil.