Muqdisho (Caasimada Online) – Dowladda Imaaraadka Carabta ayaa waddo dadaal ay ku dooneyso in dalal cusub ay aqoonsadaan maamulka Somaliland, sida ay Caasimada Online u sheegeen ilo-wareedyo diblomaasiyadeed iyo sirdoon oo ka tirsan dowladda Soomaaliya.
Ilo-wareedyada ayaa sheegay in Abu Dhabi ay si gaar ah ula shaqeyneyso dalalka Eswatini, Argentina, Zambia iyo Dominican Republic, si loogu riixo inay aqoonsadaan maamulka Hargeysa, bilo kadib markii Israel ay noqotay dalkii ugu horreeyey ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland bishii December 2025.
Sida ay xogtu sheegeyso, tallaabadan ayaa dhici karta ka hor ama ku beegnaan karta 18-ka May, maalinta ay Somaliland u dabaaldegto waxa ay ku sheegto inay dib ula soo noqotay madax-bannaanideedii Soomaaliya inteeda kale.
Dowladda Soomaaliya ayaa Somaliland u aragta qeyb ka mid ah dhulkeeda, waxayna si joogto ah uga digtay in aqoonsi kasta oo shisheeye uu dhaawacayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Somaliland ayaa ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991-kii, kadib burburkii dowladdii dhexe, balse muddo ka badan soddon sano ma aysan helin aqoonsi caalami ah oo rasmi ah ilaa go’aankii Israel ee sanadkii hore.
Dadaalka aqoonsiga
Ilo-wareedyada la hadlay Caasimada Online ayaa sheegay in Eswatini iyo Argentina ay yihiin labada dal ee ugu dhow inay qaadaan tallaabada aqoonsiga, inkastoo aysan weli jirin go’aan kama dambeys ah oo la xaqiijiyey.
Eswatini, oo ah boqortooyo yar oo ku taalla koonfurta Afrika, ayaa ka mid ah dalal aad u kooban oo dunida ka tirsan oo weli xiriir diblomaasiyadeed rasmi ah la leh Taiwan. Waa dalka kaliya ee Afrika ku yaalla ee aqoonsan Taipei.
Taiwan iyo Somaliland, oo labaduba wajahaya diidmo xooggan oo uga imaaneysa dowlado waaweyn oo ay ka tirsan yihiin, ayaa sanadkii 2020 xafiisyo wakiillo ah ka kala furtay Hargeysa iyo Taipei.
Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa rumeysan in Abu Dhabi ay isku dayeyso inay tusaalaha Taiwan u adeegsato sidii Eswatini loogu riixi lahaa tallaabo la mid ah oo ku saabsan Somaliland.
Ilo-wareedyada ayaa sheegay in Imaaraadka uu Eswatini u ballanqaaday taageero dhaqaale oo xooggan haddii ay aqoonsato Somaliland, inkastoo aysan faahfaahin ka bixin inta uu le’eg yahay ballanqaadkaas.
Argentina ayaa sidoo kale si dhow looga eegayaa Muqdisho, sababo la xiriira madaxweyne Javier Milei, oo si weyn u taageera Israel, isla markaana caan ku ah inuu jebiyo xeerar badan oo diblomaasiyadeed oo dalal badan ay ku dhaqmaan.
Milei ayaa taageerada Israel ka dhigay tiir muhiim ah oo ka mid ah siyaasaddiisa arrimaha dibadda, wuxuuna horey u ballanqaaday in safaaradda Argentina loo wareejin doono Qudus. Ilo-wareedyada Soomaalida ah ayaa sheegay in Abu Dhabi ay Tel Aviv u adeegsaneyso sidii Buenos Aires loogu qancin lahaa inay aqoonsato Somaliland.
Waxay sidoo kale sheegeen in dhibaatooyinka dhaqaale ee ba’an ee Argentina ay abuuri karaan fursad uu Imaaraadka kaga faa’iideysto cadaadis ama dhiirrigelin dhaqaale.
Caqabadda Midowga Afrika
Ilo-wareedyada ayaa sheegay in xog badan aysan ka hayn heerka ay Dominican Republic u dhowdahay inay aqoonsato Somaliland.
Hase yeeshee, waxay sheegeen in Zambia ay aad ugu yar tahay inay qaaddo tallaabadaas, inkastoo uu jiro cadaadis uga imanaya Imaaraadka, sababtoo ah waxay xubin ka tahay Midowga Afrika.
Midowga Afrika ayaa si weyn uga soo horjeeda tallaabo kasta oo dhaawici karta madax-bannaanida iyo wadajirka dhuleed ee dalalka xubnaha ka ah ururka. Mabda’an ayaa muddo dheer udub dhexaad u ahaa siyaasadda qaaradda, maadaama dalal badan ay ka cabsi qabaan in furitaanka doodda xuduudaha uu hurin karo colaado gooni-u-goosad ah.
Soomaaliya ayaa Imaaraadka ku eedeysay inuu sanadihii dhowaa waday siyaasad cadaawad ku dhisan oo lagu wiiqayo dowladda federaalka, laguna taageerayo qorshayaal gooni-u-goosad ah.
Xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi ayaa si weyn u xumaaday kadib markii Israel ay Somaliland aqoonsatay bishii December 2025, tallaabo ay mas’uuliyiin Soomaali ah rumeysan yihiin in Imaaraadka uu door ku lahaa.
Dowladda Soomaaliya ayaa 12-kii Janaayo xiriirka u jartay Imaaraadka, waxayna baabi’isay dhammaan heshiisyadii ay la gashay Abu Dhabi, oo ay ku jireen heshiisyo la xiriira difaaca, amniga iyo dekedaha.
Muqdisho ayaa sheegtay in go’aankaas uu ahaa mid lagu difaacayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya. Imaaraadka si rasmi ah ugama jawaabin eedeymahaas.
Farriinta Abu Dhabi
Ilo-wareedyada Soomaalida ah ayaa sheegay in ay jirto suuragalnimo ah in Imaaraadka qudhiisa uu ugu dambeyn aqoonsado Somaliland, inkastoo ay rumeysan yihiin in Abu Dhabi ay marka hore dooneyso in dalal kale ay ka horreeyaan.
Tuhunkaas ayaa sii xoogaystay kadib markii Amjad Taha, oo ah falanqeeye Imaaraati ah oo bartiisa X ku sheegta khabiir ku xeel dheer arrimaha istaraatiijiyadda iyo siyaasadda Bariga Dhexe, uu 2-dii May qoray: “Somaliland-ra dimoqraaddiga ah ee quruxda badan waxay dhowaan yeelan doontaa safiir Carbeed iyo safaarad.”
Hadalkan ayaa Muqdisho ka abuuray tuhun ah in Abu Dhabi ay diyaarineyso tallaabo diblomaasiyadeed, inkastoo uusan magacaabin dalka Carbeed ee arrintaas ku lug leh.
Dhaqdhaqaaqyadan ayaa sidoo kale yimid kadib markii madaxweynaha Somaliland, Cabdiraxmaan Maxamed Cabdillaahi Cirro, uu 23-kii April safar ku tagay Imaaraadka Carabta. Mas’uuliyiinta Somaliland ayaa sheegay in safarkaas uu ku yimid casuumaad rasmi ah oo uga timid Abu Dhabi, isla markaana uu halkaas ku sugnaa dhowr maalmood.
Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa rumeysan in safarkaasi qeyb ka ahaa isku dubbaridka siyaasadeed iyo diblomaasiyadeed ee Imaaraadka iyo Hargeysa kadib aqoonsigii Israel.
Imaaraadka ayaa muddo dheer xiriir xooggan la lahaa Somaliland, gaar ahaan heshiiskii shirkadda DP World ee sanadkii 2016 lagu siiyey horumarinta iyo maareynta dekedda Berbera.
Dekedda Berbera ayaa muhiim u noqotay danaha istaraatiijiyadeed ee Abu Dhabi ee Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, iyadoo Imaaraadka siisay saldhig ganacsi oo ku dhow marin-biyood muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah.
Somaliland ayaa xiriirkaas u adeegsatay inay muujiso inay awood u leedahay maareynta maalgashi shisheeye, iskaashi amni iyo xiriirro caalami ah oo aan soo marin Muqdisho.
Hase yeeshee, dowladda federaalka Soomaaliya ayaa muddo dheer ka carootay xiriirka tooska ah ee Imaaraadka iyo Hargeysa, iyadoo ku doodeysa in heshiis kasta oo khuseeya dhulka Soomaaliya uu waajib ku yahay inuu maro dowladda dhexe.
Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa rumeysan in dadaalka aqoonsiga ee Abu Dhabi uusan ahayn mid diblomaasiyadeed oo keliya, balse uu sidoo kale la xiriiro danaha fog ee Imaaraadka ee Berbera iyo guud ahaan marinada Badda Cas.
Xaqiiqada dhulka
Doodda Somaliland ee aqoonsiga ayaa si weyn ugu tiirsan sheegashada xuduudihii maxmiyaddii hore ee British Somaliland, oo sanadkii 1960 la midowday Soomaaliya Talyaanigu maamuli jiray, si loo dhiso Jamhuuriyaddii Soomaaliya.
Laakiin sheegashadaas ayaa wajahday cadaadis xooggan oo dhanka dhulka ah.
Somaliland ayaa lumisay gacan-ku-heynta gobolka Sool kadib markii ciidamadeeda laga saaray Laascaanood sanadkii 2023, kaddib bilo dagaal ah oo ay la gashay xoogag deegaan oo ka soo horjeeday maamulka Hargeysa.
Qeybo ka mid ah Sanaag ayaa sidoo kale weli lagu muransan yahay, halka maamulka cusub ee Waqooyi Bari, oo taageersan midnimada Soomaaliya, uu ka dhashay dhul ay Somaliland muddo dheer sheeganaysay inuu ka tirsan yahay.
Awdal, oo ku taalla galbeedka Somaliland, ayaa iyadana laga dareemayaa mowjado xooggan oo taageersan midnimada Soomaaliya, iyo diidmo sii kordheysa oo ka dhan ah mashruuca gooni-u-goosadka Hargeysa.
Mas’uuliyiin Soomaali ah ayaa sheegaya in xaqiiqooyinkaas ay muujinayaan in aqoonsi shisheeye oo keliya uusan xallin karin su’aasha ugu weyn ee ah: dhulkee ayay Somaliland si dhab ah u maamushaa?
Waxay ku doodayaan in xitaa haddii dalal dheeraad ah ay aqoonsadaan Somaliland, khariidadda siyaasadeed iyo tan dhuleed ee dhabta ah ay adkeyn karto in maamul la aqoonsaday uu si rasmi ah ugu shaqeeyo dhammaan xuduudaha gumeysigii hore ee uu sheeganayo.