Hargeysa (Caasimada Online) – Mas’uul sare oo ka tirsan maamulka Somaliland ayaa sheegay in Hargeysa ay diyaar u tahay inay Israel kala shaqeyso sidii looga hortegi lahaa waxa uu ku sheegay “halista” ka imaaneysa Yemen ee ku wajahan marin-biyoodka istaraatiijiga ah ee Bab al-Mandab, sida uu baahiyey telefishinka Israel ee Channel 12.
Mas’uulka oo aan magaciisa la shaacin ayaa sheegay in khalkhal kasta oo ku yimaada ammaanka badda uu Somaliland ku riixi karo inay ballaariso xiriirka ay la leedahay Israel, xitaa haddii uu gaaro heer iskaashi amni ama isbahaysi difaac.
“Carqalad kasta oo ku timaadda ammaanka badda waxay Somaliland ku riixi kartaa inay xiriirkeeda Israel gaarsiiso heer isbahaysi amni,” ayuu yiri mas’uulka, sida uu weriyey Channel 12.
Wuxuu sheegay in Somaliland ay haatan la shaqeyso dalal ay ka mid yihiin Mareykanka iyo Imaaraadka Carabta, oo xiriir iyo dano ku leh dekedda Berbera, isla markaana iskaashi la mid ah kanas ay suuragal tahay in lala yeesho Israel.
Somaliland, oo ku taalla waqooyiga Soomaaliya, ayaa ku dhow Gacanka Cadmeed, kana soo horjeedda koonfurta Yemen, taas oo siinaysa muhiimad istaraatiiji ah xilli xiisadaha Badda Cas iyo Bab al-Mandab ay sare u kaceen.
Marin-biyood xasaasi ah
Bab al-Mandab waa marin-biyood dhuuban oo isku xira Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed, wuxuuna ka mid yahay meelaha ugu muhiimsan ee maraakiibta ganacsiga iyo shidaalka caalamka ay isticmaalaan.
Marinkaas ayaa si gaar ah muhiim ugu noqday dalalka Khaliijka, gaar ahaan kadib markii xiisadda ka taagan Gacanka Faaris ay saameyn ku yeelatay marin-biyoodka Hormuz.
Sida lagu sheegay warbixinta, xirnaanshaha ama khalkhalka Hormuz ayaa kordhiyey muhiimadda Bab al-Mandab, iyadoo Sacuudi Carabiya ay si weyn ugu tiirsanaaneyso dhuumo shidaal oo ku dhow aaggaas si ay u dhoofiso saliiddeeda.
Ciidamada Xuutiyiinta Yemen ee ay taageerto Iran ayaa horey u weeraray maraakiib xiriir lala yeeshay Israel iyo Mareykanka, iyagoo sheegay inay uga jawaabayeen dagaalka Gaza iyo taageerada Washington ay siiso Tel Aviv.
Bishii Maarso 28, Xuutiyiinta ayaa sheegay inay faragelin doonaan haddii Badda Cas loo adeegsado weerarro ay Mareykanka iyo Israel ku qaadaan Iran.
Hadalkan ayaa yimid iyadoo hoggaamiyeyaasha Yemen ay muddooyinkii dambe si joogto ah ugu hanjabayeen inay ballaarin doonaan weerarrada ka dhanka ah maraakiibta la xiriira Israel, Mareykanka iyo xulafadooda.
Berbera iyo danaha Imaaraadka
Dekedda Berbera ayaa muddooyinkii dambe noqotay xarun muhiim u ah danaha Imaaraadka Carabta ee Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.
Shirkadda DP World ee laga leeyahay Dubai ayaa maamusha dekedda Berbera, taas oo Imaaraadka siisay saldhig ganacsi iyo mid istaraatiiji ah oo ku yaalla meel u dhow marin-biyoodyada ugu muhiimsan gobolka.
Warbixinta ayaa sheegtay in Imaaraadka uu Berbera u adeegsado xarun sahay iyo dhaqdhaqaaqyo la xiriira danihiisa gobolka, gaar ahaan colaadaha ka socda Suudaan, halkaas oo ciidanka Rapid Support Forces lagu eedeeyey inay geysteen xasuuq iyo gabood-fallo ka dhan ah bulshooyin aan Carab ahayn.
Eedeymahaas waxaa si adag u beeniyey dhinacyada lagu eedeeyey, balse hay’ado caalami ah iyo dowlado reer Galbeed ah ayaa si joogto ah uga digay gabood-fallo baahsan oo ka dhacay Darfur iyo qeybo kale oo Suudaan ah.
Somaliland ayaa xiriirka Berbera u aragta mid muujinaya awooddeeda ay ku maamuli karto heshiisyo shisheeye iyo iskaashi amni, halka dowladda federaalka Soomaaliya ay ku adkeysaneyso in heshiis kasta oo khuseeya dhulka iyo dekedaha Soomaaliya uu waajib ku yahay inuu maro Muqdisho.
Aqoonsiga Israel
Somaliland ayaa ku dhawaaqday inay ka go’day Soomaaliya sanadkii 1991, kadib burburkii dowladdii dhexe, balse muddo ka badan soddon sano ma aysan helin aqoonsi caalami ah oo rasmi ah.
Bishii December 2025, Israel ayaa noqotay dalkii ugu horreeyey ee xubin ka ah Qaramada Midoobay ee si rasmi ah u aqoonsada Somaliland, tallaabo si weyn uga careysiisay dowladda Soomaaliya.
Muqdisho ayaa aqoonsigaas ku tilmaantay xadgudub ka dhan ah madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya.
Soomaaliya ayaa sidoo kale xiriirka u jartay Imaaraadka Carabta bishii Janaayo, kadib markii ay ku eedeysay Abu Dhabi inay door ku lahayd dadaallada lagu aqoonsanayo Somaliland.
Hadalkan cusub ee mas’uulka Somaliland ka tirsan ayaa muujinaya in Hargeysa ay isku dayeyso inay ka faa’iideysato xiisadaha ka taagan Badda Cas, Bab al-Mandab iyo dagaallada gobolka, si ay u ballaariso xiriirkeeda Israel iyo xulafada kale ee taageeri karta aqoonsigeeda.