Qaahira (Caasimada Online) – Dowladda Mareykanka ayaa sare u qaaday wada-hadallada ay la leedahay Soomaaliya iyo Eritrea, xilli weerarrada sii kordhaya ee lagu beegsanayo maraakiibta ganacsiga ay walaac cusub ka abuureen ammaanka Badda Cas iyo marin-biyoodka Bab al-Mandab.
Tallaabadan diblomaasiyadeed ayaa timid kaddib kulamo 19-kii July magaalada Qaahira ku dhexmaray Massad Boulos, oo ah la-taliyaha sare ee madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ee arrimaha Carabta iyo Afrika, iyo wasiirrada arrimaha dibadda Soomaaliya iyo Eritrea.
Kulamada, oo ay sidoo kale qeyb ka ahaayeen mas’uuliyiin Masaari ah, ayaa diiradda lagu saaray xaaladda amni ee Geeska Afrika, xasilloonida Badda Cas iyo sidii loo xoojin lahaa iskaashiga dalalka gobolka.
Mas’uuliyiintu ma shaacin wax heshiis ah oo ku saabsan saldhigyo ciidan ama marin-badeed uu Mareykanku ka heli doono Soomaaliya ama Eritrea. Si kastaba, kulamadan ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan in Washington ay dooneyso inay dhisto qorshe amni oo ballaaran oo ka hanaqaada xeebaha Afrika ee Badda Cas.
Boulos ayaa sheegay inuu wasiirka arrimaha dibadda Soomaaliya, Cabdisalaam Cabdi Cali, kala hadlay “arrimo muhiim ah oo la xiriira ammaanka iyo xasilloonida Geeska Afrika”, oo ay ku jiraan iskaashiga gobolka iyo wada-hadallada siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.
Kaddib kulankii uu la yeeshay wasiirka arrimaha dibadda Eritrea, Osman Saleh, Boulos wuxuu sheegay in labada dhinac ay ka wada-hadleen sidii loo xoojin lahaa iskaashiga ganacsiga, horumarinta dhaqaalaha gobolka iyo arrimaha amniga.
“Xilli dadaallada wadajirka ahi ay ka muhiimsan yihiin sidii hore, waxaan adkeynay baahida loo qabo inaan si wax-ku-ool ah uga wada shaqeyno xalinta khilaafaadka gobolka iyo horumarinta nabad, xasillooni iyo barwaaqo waarta oo ka hanaqaada Badda Cas iyo Geeska Afrika,” ayuu yiri Boulos.
Halisaha maraakiibta
Wada-hadalladan ayaa ku soo aadaya xilli kooxda Xuutiyiinta Yemen ay kordhisay hanjabaadaha iyo weerarrada ka dhanka ah maraakiibta isticmaasha marin-biyoodka Bab al-Mandab, oo kala qeybiya Yemen, Jabuuti iyo Eritrea.
Weerarrada lagu qaaday maraakiibta shidaalka iyo digniinaha la xiriira xannibaad ballaaran ayaa ku qasbay shirkado badan inay beddelaan marinadii ay isticmaali jireen.
Xiisadda ka taagan marin-biyoodka Hormuz ayaa sidoo kale kordhisay cabsida laga qabo in carqalad ay ku timaado labada dhinac ee marinka muhiimka u ah dhoofinta shidaalka dalalka Khaliijka.
Qiimaha shidaalka ayaa sare u kacay, iyadoo suuqyada caalamka ay si dhow ula socdaan weerarrada maraakiibta iyo suuragalnimada in sahayda tamarta ay hakad gasho.
Mareykanka ayaa horey uga digay in maraakiibta xiriirka la leh Washington, Britain ama Israel ay wajahaan halis sare marka ay marayaan koonfurta Badda Cas, Bab al-Mandab iyo Gacanka Cadmeed.
Bab al-Mandab wuxuu isku xiraa Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed, isaga oo maraakiibta u sii gudbiya Kanaalka Suweys, waxaana uu kamid yahay marin-biyoodka ugu muhiimsan ganacsiga iyo tamarta caalamka.
Weerarrada Xuutiyiinta ayaa horey hoos ugu dhigay tirada maraakiibta isticmaasha marinkan, waxaana shirkado badan lagu qasbay inay qaataan jidka dheer ee ku wareega koonfurta Afrika.
Cameron Hudson, oo horey uga tirsanaa Aqalka Cad xilligii madaxweyne George W. Bush, ayaa sheegay in Washington ay dooneyso in dalalka ku yaalla xeebaha Afrika aysan noqon ilo cusub oo xasillooni-darro ah.
“Mareykanku wuxuu u muuqdaa inuu leeyahay, ‘Haddii aydnaan naga caawin karin Badda Cas, ugu yaraan ha noqonina dhinac xaaladda sii xumeeya,’” ayuu yiri Hudson.
Muhiimadda xeebaha
Dhaqdhaqaaqan cusub ee Mareykanka ayaa Eritrea siinaya miisaan istaraatiiji ah oo sii kordhaya.
Eritrea waxay leedahay dekedaha Massawa iyo Assab iyo xeeb dheer oo ku teedsan mid kamid ah marinnada ganacsi ee ugu mashquulka badan dunida.
Xiriirka Washington iyo Asmara ayaa muddo dheer xumaa, balse maamulka Trump ayaa muujiyay inuu daneynayo dib-u-soo-celinta xiriirka, maadaama ammaanka Badda Cas uu noqday arrin muhiim ah.
Soomaaliya ayaa sidoo kale leh xeeb istaraatiiji ah oo ka bilaabata Gacanka Cadmeed kuna fidsan Badweynta Hindiya, waxayna Mareykanka kala shaqeysaa la-dagaallanka Al-Shabaab iyo kooxda Daacish.
Bishii March 2025, madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ayaa Mareykanka u soo bandhigay inuu isticmaalo garoomo diyaaradeed iyo dekedo ay ku jiraan Baledogle, Berbera iyo Boosaaso.
Qorshahaas ayaa lagu sheegay inuu Mareykanka siin karo marin milatari iyo mid sahay oo joogto ah, isla markaana ka hortagi karo in dalal ay Washington tartan kula jirto ay saameyn xooggan ku yeeshaan gobolka.
Si kastaba, ku darista Berbera ayaa muran dhalisay, maadaama ay ku taallo Somaliland, oo Soomaaliya ay u aqoonsan tahay qeyb kamid ah dhulkeeda.
Mareykanka ayaa hadda saldhiggiisa ugu weyn ee gobolka ee Camp Lemonnier ku leh dalka Jabuuti, wuxuuna sidoo kale sii wadaa duqeymaha uu Soomaaliya kula beegsanayo Al-Shabaab iyo Daacish.
Falanqeeye amni oo lagu magacaabo Mubarak Aliyu ayaa sheegay in iskaashiga Masar iyo Mareykanka uu muujinayo in dhibaatooyinka Geeska Afrika iyo Badda Cas aan hadda si kala gooni ah loo wajihi karin.
“Iskaashiga Masar iyo Mareykanka wuxuu caddeynayaa in dhibaatooyinka Geeska Afrika ay isku xiran yihiin, ayna u baahan yihiin diblomaasiyad isku dheellitirta awood-celinta, iskaashiga gobolka iyo xasilloonida muddada dheer,” ayuu yiri.
Inkasta oo Washington aysan weli si cad u shaacin qorshaheeda, haddana kororka halisaha Bab al-Mandab ayaa Soomaaliya iyo Eritrea siinaya muhiimad diblomaasiyadeed iyo mid amni oo cusub, iyadoo xeebaha Afrika ee Badda Cas ay sii galayaan xisaabta istaraatiijiyadda Mareykanka.